بلاک‌چین و رمزارز در ایران: توکنهای بی بدیل یا غیرقابل تعویض

وضعیت بلاک‌چین و رمزارزهایی چون بیت کوین و توکن‌های بی‌بدیل و فناوری‌های مرتبط در ایران موضوع این نوشته علیرضا عبودیت است. علیرضا عبودیت مترجم کتاب راهنمای جامع توکن‌های بی‌بدیل، آثار هنری دیجیتال و بلاک‌چین؛ با نگاهی به بلاک‌چین و رمزارزها در ایران از مارک بکمن است که نشر کتابدار منتشر کرده است.

14 دی 1387 بود؛ روزی که بیت‌کوین توسط شخص یا گروهی با نام مستعار ساتوشی ناکاموتو به جهان عرضه شد. اگر فرض کنیم ظهور فناوری بلاک‌چین از همان زمان بود – که البته فرض درستی نیست چون قبل‌تر، حتی در دهه 80 میلادی نیز در برخی از پایان‌نامه‌ها و پژوهش‌های دانشگاهی به ساختاری شبیه بلاک‌چین اشاره می‌شد. با وجود این ایرانی‌ها در سال 1387 با بیت‌کوین و بلاک‌چین آشنا شدند؛ یعنی فاصله آشنایی تا کاربرد دست‌کم یک دهه است.

بلاک‌چین یک معماری غیرمتمرکز برای ایجاد سیستم‌هایی است که در آنها اعتماد سنگ بنای روابط بین اعضاست. اما در ابتدا چندان مورد توجه سازمان‌های دولتی قرار نگرفت؛ نهادهای خصوصی نیز از آن استقبال خوبی نکرده بودند. گرچه برخی از کارآفرینان ایرانی از همان سال‌های آغازین، ایده‌پردازی در جهان غیرمتمرکز مبتنی بر بلاک‌چین را شروع کردند. آنها به ایجاد تحول و ساختارشکنی در صنایع سنتی و غول‌پیکری فکر می‌کردند که دائما با چالش اعتماد دست به گریبان بودند و از همین رو کارایی و پایداری‌شان را از دست داده بودند. در باور این افراد خوش‌فکر زنجیره تامین، حمل و نقل، گمرک، بیمه، مدیریت دارایی‌ها و حتی هنر، همگی مواردی بودند که می‌‌شد در آنها فناوری بلاک‌چین را به کار بست و از مزایای آن برای بهبود عملکردها و تسریع فرایندها بهره برد.

با این حال، اغلب افراد در ایران و حتی جهان با انگیزه سود شخصی وارد زمین بازی بلاک‌چین شدند. در آن زمین یک توپ بازی وجود داشت که نامش بیت‌کوین بود. بنابراین، بازی بیت‌کوین با قواعد بلاک‌چین انگار خیلی زودتر از خود بلاک‌چین رواج یافت! در این بازی هر کسی تلاش می‌کرد توپ را به سمت مورد علاقه‌اش هدایت کند، در نتیجه قیمت بیت‌کوین در بهمن 1389 به یک دلار رسید. اگر کسی 1000 بیت‌کوین را به مجموع قیمت 10 دلار خریده بود، اکنون می‌توانست به قیمت 1000 دلار بفروشد و این می‌توانست سود قابل توجهی به نظر رسد. در ایران هم شاید افراد معدودی از جمله خوره‌های برنامه‌نویسی این سود را در همان سال‌ها تجربه کردند.

اما قواعد بازی به شکلی طراحی شده بود که هزینه تقلب بسیار سنگین بود. بنابراین بازیکنان از همان ابتدا فکر تقلب را از سرشان بیرون راندند و تلاش کردند با گسترش منابع و روزآمدی دانش‌شان امتیازات بیشتری  کسب کنند. بنابراین، گروهی از بازیگران ایرانی که قدرت بیشتری داشتند به سمت استخراج بیت‌کوین روی آورند، سخت‌افزارهای قدرتمندی خریدند و تلاش کردند دانش خود را در حوزه استخراج افزایش دهند.

از سال 1395 شرکت‌ها و استارتاپ‌های کوچکی در ایران شکل گرفتند که در واقع موسسان آنها همان بازیگران بیت‌کوین بودند که توان مقابله با بازیگران قوی‌تر را نداشتند. به تغییر زمین بازی که همان استخراج بیت‌کوین بود نیز علاقه نشان نمی‌دادند. آنها مستقیما به سراغ منشا بازی رفتند و تلاش کردند با استفاده از قابلیت‌ها، امکانات و خصوصیات بلاک‌چین، بازی خودشان را تولید و به ایران و حتی جهان عرضه کنند.

این تلاش‌ها در سال‌های بعد جدی‌تر شد و اکوسیستم بلاک‌چین ایران که در ابتدا چند عضو بیشتر نداشت امروز شاهد فعالیت چندین و چند استارتاپ، شرکت خصوصی، ائتلاف دولتی، اتحادیه و کسب و کارهای متنوع است. امروز صرافی‌های ارز دیجیتال، شرکت‌های مرتبط با استخراج ارزهای دیجیتال و استارتاپ‌هایی در شهرهای مختلف سر برآورده‌اند که هر کدام به شکلی به‌دنبال ساختارشکنی در همان صنایعی هستند که پیش‌تر به آنها اشاره کردیم. آنها امیدوارند سهمی از بازار بزرگ جهانی داشته باشند.

اما ارزهای دیجیتال برای ایرانی‌ها و البته ساکنان کشورهای دیگر فقط در بیت‌کوین خلاصه نشد. از همان اول آلت‌کوین‌ها و بعدها انواع توکن نیز مورد توجه قرار گرفت. البته به جز اتریوم که به نوعی رقیب سنتی و همیشگی بیت‌کوین بوده و نسبت به بقیه قدمت بیشتری هم دارد، بیشتر پروژه‌های رمزارز با اهداف اقتصادی تولید شدند و توسعه یافتند. در این بین اما یک تفاوت وجود داشت که مربوط به توکن‌های بی‌بدیل است. احتمالا با مطالعه همین کتاب به خوبی با پیشینه، ویژگی و مشخصات این توکن‌ها آشنا شده‌اید اما باز هم تأکید روی این نکته خالی از لطف نیست که وجه تمایز اصلی این توکن‌ها نسبت به ارزهای دیجیتال و توکن‌های معمول، همان بی‌بدیل و منحصر به فرد بودن آنهاست. در واقع هرگز دو توکن بی‌بدیل، کاملا و در تمام جزئیات یکسان نیستند. همین انحصاری بودن به آنها قابلیت‌های متفاوتی داده است که شاید در انواع دیگر توکن‌ها نمی‌توان آنها را سراغ گرفت.

با شکل‌گیری توکن‌های بی‌بدیل، بازی بلاک‌چین آنقدر در دسترس و همگانی شده است که همه می‌توانند به شرط تولید محتوا در آن حضور یابند.

توکن‌های بی‌بدیل و تاثیر کرونا

خبری مهم در 21 اسفند 1398 در جهان منتشر شد. ویروسی به نام کرونا، منشا بیماری کووید–19 شناخته شد که به سرعت در حال پیشروی بود. این ویروس با سرعتی باور نکردنی از چین به تمام جهان سرایت کرد. اقدامات پیشگیرانه دولت‌ها هم نتوانست از اثرات مخرب آن جلوگیری کند. یکی از ابزارهای اصلی دفاع در برابر این بیماری تا زمان تولید واکسن، قرنطینه‌های سفت و سخت بود. حتی در بعضی از کشورها به افراد اجازه نمی‌دادند برای خرید مواد غذایی نیز از منزل خارج شوند. در ایران گرچه سیاست قرنطینه چندان جدی گرفته نشد، اما تعطیلات نوروز 1399 یک شِبه‌قرنطینه بود.

عدم حضور فیزیکی در مراکز آموزشی و دانشگاه‌ها و نیز رواج گسترده کسب و کارهای آنلاین باعث شد تا تعداد بیشتری از افراد ساعات زیادی در خانه سپری کنند. هر کدام از در خانه ماندگان برای گذر از دوران قرنطینه، فعالیت‌های مختلفی در پیش گرفتند. گروهی به سراغ کتاب‌های نخوانده و فیلم‌های ندیده‌شان رفتند. برخی یادگیری یک مهارت جدید را شروع کردند. برخی هم با انواع سرگرمی‌های ورزشی و فکری وقت‌کشی کردند. در این بین، گروهی هم مسیر تولید محتوا را انتخاب کردند. آنها حال و هوای خودشان و گاهی، اوضاع اجتماعی در روزهای کرونا را روایت کردند؛ برخی با متن و تصویر، گروهی با صدا و فیلم. احتمالا خیلی از کتاب‌ها، فیلم‌ها و آلبوم‌های موسیقی مورد استفاده، محصول همین دوران کوویدی است، یا دست‌کم ایده اولیه آنها در همان روزها و در جریان قرنطینه ناخواسته شکل گرفته است. اما تولید محتوا برای گروهی که خودشان را بازیگران فعال بلاک‌چین و بیت‌کوین می‌دانستند، شکل جدی‌تری داشت.

قبلا استاندارد ایجاد و توسعه توکن‌های بی‌بدیل[1] در سال 2018 روی شبکه بلاک‌چین اتریوم معرفی شده بود. بنابراین همزمان با گسترش کووید 19، رشد حجم تولید محتوا، و افزایش زمان آزاد و انگیزه برای کسب درآمد آنلاین، توکن‌های بی‌بدیل به عنوان یک ابزار کارآمد با چندین کاربرد متنوع مورد توجه قرار گرفت. این توکن‌ها می‌توانستند ابزاری برای ثبت، انتقال، حفاظت و کسب درآمد از محتوا باشند. جستجوی واژه Covid در سایت اوپن‌سی نشان می‌دهد حدود 225000 توکن بی‌بدیل با موضوع همین بیماری ایجاد شده که می‌توانیم دست‌کم تعداد زیادی از آنها را به همان دوران قرنطینه در کشورهای مختلف نسبت دهیم. این توکن‌ها در یک طیف متنوع قیمتی در دو سال گذشته و مخصوصا زمانی خرید و فروش شده است که هنوز تاثیر بیماری کووید در جهان پررنگ بود. بعضی از آنها حاوی تصویر و برخی حاوی سایر انواع محتوای صوتی، ویدیویی، ویدیو متحرک و متن بودند.

تولید محتوا و عرضه آن از طریق توکن‌های بی‌بدیل پس از همه‌گیری کووید–19 شتاب بیشتری داشت. برخی که توانسته بودند درآمدی از محل فروش توکن‌ کسب کنند، تصمیم گرفتند در جهان جدید پس از کووید هر چه بیشتر به توکن‌های بی‌بدیل نزدیک شوند. از همین رو، از اواخر سال 1400 استارتاپ‌ها و کسب و کارهای جدیدی در ایران تاسیس شدند که مأموریت و چشم‌اندازشان به اندازه این توکن‌ها بی‌بدیل بود. در واقع زمین بازی بار دیگر تغییر کرد تا بازیکنان جدید برای ورود به میدان آماده شوند:

کریپتو آرتیست‌ها

اگرچه ظهور اینترنت در دهه 80 میلادی و بعدها حباب دات‌کام توانست نسلی از هنرمندان دیجیتال را به وجود آورد اما این گروه نمی‌توانستند به اندازه همکاران محافظه‌کارشان در بازار هنر موفق باشند. گرچه هنر دیجیتال به خوبی شناخته و پرداخته شده بود و خیلی از گالری‌ها و موزه‌ها سایت اینترنتی داشتند. اما مشکل اصلی این بود که امکان خرید و فروش آثار هنری دیجیتال وجود نداشت. چون این آثار هنری به سادگی قابل کپی یا تکثیر بود. هیچ تضمینی برای حفظ اصالت و قیمت فروش یک نقاشی دیجیتال ساخته شده با نرم‌افزار کورل دراو به فرد دیگر وجود نداشت. چون فایل آن می‌توانست توسط خریدار کپی شده و به دیگران فروخته شود. فضای سنتی هنر نیز چندان روی خوش به هنرمندان تازه‌کار نشان نمی‌داد و گالری‌ها سخت‌گیری‌های غیرطبیعی برای کار با هنرمندان تازه‌کار داشتند.

اما وقتی هنرمندان دیجیتال با قابلیت‌های بلاک‌چین آشنا شدند و بیت‌کوین را شناختند، به این فکر کردند که آیا می‌شود آثار هنری را نیز مثل همین ارزهای دیجیتال خرید و فروش کرد؛ البته به شرطی که منحصر به فرد باقی بمانند و امکان تایید اصالت آنها همیشه وجود داشته باشد. خیلی زود مشخص شد که پاسخ این سوال مثبت است. با شکل‌گیری بلاک‌چین اتریوم و امکان ایجاد توکن‌ها و قرار دادن محتوا در داخل این توکن‌ها، هنرمندان دیجیتال بستر جدیدی برای عرضه آثار هنری دیجیتال پیدا کردند. به‌این‌ترتیب، گروه جدیدی از هنرمندان با عنوان کریپتو آرتیست‌ها ظهور کردند.

در یک تقسیم بندی کلی فعالیت کریپتو آرتیست‌ها را می‌توان به سه زیرشاخه فرعی تقسیم کرد. بخش اول خلق اثر هنری است. خلق اثر هنری شامل مرحله شکل‌گیری ایده اولیه تا ایجاد اثر است. در این مرحله کریپتو آرتیست آمیزه‌ای از خلاقیت و روح هنری را در اثرش ترکیب می‌کند تا به بهترین نتیجه برسد. در بخش دوم که نمایش آثار خلق شده است، کریپتو آرتیست‌ها یا مستقیما به بازارهای عرضه توکن‌های بی‌بدیل مراجعه می‌کنند یا از خدمات گالری‌های آنلاینی کمک می‌گیرند که از فناوری بلاک‌چین استفاده می‌کنند. آنها می‌توانند از فضای شبکه‌های اجتماعی و وب‌سایت شخصی‌شان برای نمایش آثار نیز استفاده کنند. در نهایت بخش سوم فروش آثار هنری است که شامل اقداماتی همچون بازاریابی، دریافت تایید از سایر هنرمندان و نقدهای مثبت از کارشناسان هنری است.

ایجادکنندگان توکن بی‌بدیل

ایجاد توکن بی‌بدیل از فرایندهای اساسی در این اکوسیستم است که به اندازه خلق اثر هنری اهمیت دارد. توکن‌های بی‌بدیل از یک سو حاوی آثار هنری و نشان‌دهندۀ سند اصالت آنها و از سوی دیگر ابزار تبادل ارزش در بازار هنر دیجیتال است. در مورد ایجاد توکن بی‌بدیل برای آثار هنری دو رویکرد وجود دارد. گروهی از هنرمندان یا کرپتو آرتیست‌ها، مستقیما وارد این فضا شده و عملیات ایجاد توکن را شخصا به عهده می‌گیرند. در برخی از شرایط نیز کریپتو آرتیست‌ها، بیشتر به تولید آثار هنری اهمیت می‌دهند و برای ایجاد توکن بی‌بدیل از واسطه‌ها استفاده  می‌کنند. اگرچه حضور واسطه‌ها در اینجا مغایر با روح عدم تمرکز در بلاک‌چین است اما در حال حاضر، هر دو رویکرد در بازار هنر دیجیتال دیده می‌شوند. اما صرفنظر از نوع رویکرد، دنیای هنر دیجیتال را نمی‌توان بدون ایجاد این توکن‌ها در نظر گرفت.

کریپتو آرتیست‌ها، مخصوصا آنهایی که به تازگی وارد این بازار شده‌اند ممکن است چندان از هزینه‌های بالای ایجاد توکن در شبکه‌های بلاک‌چین و بازارهای خرید و فروش این توکن‌ها استقبال نکنند. اما هنرمندان با سابقه احتمالا با سودی که از فروش توکن‌های قبلی به دست آورده‌اند با اعتماد بیشتری توکن ایجاد می‌کنند. اما خوشبختانه مدل‌های تجاری جدیدی نیز در این صنعت معرفی شده است. برخی از کسب و کارهای فعال در حوزه ایجاد این توکن‌ها، مدل‌های رایگان را معرفی کرده‌اند که البته کاملا رایگان نیستند! در این مدل‌ها کریپتو آرتیست، در هنگام ایجاد توکن بی‌بدیل هزینه‌ای پرداخت نمی‌کند اما اگر اثر هنری که داخل توکن قرار گرفته به فروش برسد، هزینه ایجاد توکن هم در قالب کارمزد از مبلغ تراکنش نهایی بین خریدار و فروشنده به نفع ایجادکننده توکن کسر خواهد شد. در این حالت ممکن است کارمزد از مبلغ پرداختی خریدارکسر شود و کریپتو آرتیست همان مبلغ مورد نظر را بدون کسر کارمزد دریافت کند.

به هر روی، ایجاد توکن بی‌بدیل برای بعضی از افراد تبدیل به یک فرصت شغلی شده و مخصوصا در کشورهایی مثل ایران که تحت تاثیر تحریم‌ها و فشارهای بین‌المللی قرار دارد، شرکت‌هایی تاسیس شده‌اند که خدمات ایجاد توکن و حتی بازاریابی و مشاوره برای ورود به دنیای هنر بلاک‌چینی را به کریپتو آرتیست‌ها ارائه می‌دهند.

بازاریابان توکن

فروش توکن‌های بی‌بدیل، مثل فروش هر محصول دیگری نیازمند بازاریابی و جذب مشتری است. زمانی که صحبت از بازاریابی در عرصه توکن‌های بی‌بدیل باشد، می‌توانیم به یکی دیگر از اعضای این اکوسیستم اشاره کنیم که همان شرکت‌ها و آژانس‌های تبلیغاتی هستند. فرایندهای بازاریابی برای فروش این توکن‌ها را می‌توان به دو گروه داخلی و خارجی تقسیم کرد.

بازاریابی داخلی شامل مواردی از قبیل زیر است: استفاده از متون جذاب و محرک کنجکاوی در معرفی توکن‌ها، اشاره به عبارت‌های کلیدی در محتوای تولیدی برای توکن، درج عبارت‌های کلیدی در فراداده‌های توکن، توجه به خصوصیات مثبت شبکه بلاک‌چین انتخاب شده برای ایجاد توکن بی‌بدیل و اشاره به آنها، انتخاب موضوع آثار هنری همگام با روندهای ملی، منطقه‌ای یا جهانی، توجه به رویدادهای اجتماعی در انتخاب موضوع آثار و قیمت‌گذاری رقابتی.

اما بازاریابی خارجی بیشتر شامل تبلیغ توکن‌های کریپتو آرتیست‌ها در شبکه‌های اجتماعی، انتشار رپرتاژ و برگزاری نشست‌های خبری برای معرفی توکن، مذاکره با گالری‌ها – استفاده از ظرفیت تبلیغاتی آنها، استفاده از ظرفیت اینفلوئنسرها و تبلیغات محیطی است.

بازاریاب‌ها برای ارائه این خدمات معمولا مبالغ چشم‌گیری درخواست می‌کنند. البته گاهی در قرارداد با کریپتو آرتیست، درصدی از فروش اثر هنری را درخواست می‌کنند. به هر حال، از آنجا که پرداخت این هزینه‌ها برای کریپتو آرتیست‌های تازه‌کار امکان‌پذیر نیست، آنها روی شبکه ارتباطات شخصی و راه‌اندازی کمپین‌های مستقل و کوچک سرمایه‌گذاری می‌کنند. اما هنرمندان سرشناس برای فروش یک توکن بی‌بدیل ممکن است حتی بیش از هزینه خلق اثر هنری و ایجاد توکن، برای بازاریابی آن هزینه کنند.

شروع بازاریابی یک توکن بی‌بدیل و اینکه چه زمانی می‌تواند به نتایج دلخواه برسد چندان قابل اندازه‌گیری و مشخص نیست. اما برخی از آژانس‌های تبلیغاتی ادعا می‌کنند نه تنها در دنیای فعلی بلکه در جهان متاورسی هم می‌توانند برای توکن‌های بی‌بدیل، مشتری پیدا کنند و برای هنرمندان سودآوری داشته باشند.

مشاوران متاورسی

متاورس به عنوان یک جهان مجازی یا شاید حتی یک جهان موازی، پتانسیل خوبی برای کاربرد توکن‌های بی‌بدیل دارد. در واقع متاورس فضایی سه‌بعدی و غیرواقعی در بستر نسل سوم وب است که در سال 2019 توسط شرکت فیسبوک ایجاد شد که در حال حاضر زیرمجموعۀ متا پلتفرمز[2] است. در متاورس، آواتار شما می‌تواند به نمایندگی از خود واقعی شما تقریبا تمام کارهای شما در دنیای واقعی را تکرار کند. خرید و فروش توکن‌های بی‌بدیل هم یکی از همین کارهاست.

از آنجایی که متاورس هم مثل بیت‌کوین و بلاک‌چین خیلی زود در سطح جهان فراگیر شده، نوعی رفتار اتحادی[3] و ترس عقب ماندن از دیگران را به وجود آمده است. خیلی‌ها فقط دوست دارند در متاورس حضور داشته باشند. اگر حضورشان سود مالی داشته باشد، علاقه‌شان بیشتر هم می‌شود. به همین دلیل، طبقه‌ جدیدی در اکوسیستم توکن‌های بی‌بدیل شکل گرفته که خدمات مشاوره حضور در متاورس و خریدوفروش دارایی‌های دیجیتال با این توکن‌ها را ارائه می‌کنند. آنها دارایی متاورسی شما را با توکن بی‌بدیل مبادله می‌کنند یا با توکن‌های شما در این کهکشان تخیلی، دارایی‌های مختلف را می‌خرند. بنابراین اگر توکن بی‌بدیل شما در دنیای واقعی به کارتان نیاید، احتمالا در متاورس می‌تواند برای شما سودآور باشد. 

چگونگی ایجاد، بازاریابی و فروش یک توکن بی‌بدیل در ایران

یک کریپتو آرتیست می‌تواند فایل اثر هنری دیجیتال خود اعم از نقاشی دیجیتال، آهنگ، ویدیو، عکس، میم و … را داخل یک توکن بی‌بدیل قرار دهد که روی یک شبکه بلاک‌چین ثبت شده است. در ادامه این توکن بی‌بدیل یا بهتر است بگوییم محتوای داخل آن روی بازارهای اختصاصی معرفی و برای فروش عرضه می‌شوند. استفاده از روش‌های بازاریابی هم در همین مرحله می‌تواند شانس فروش توکن را افزایش دهد. در نهایت ممکن است یک نفر محتوای داخل توکن را بپسندد و توکن بی‌بدیل را خریداری کند. این تراکنش باعث می‌شود توکن از کیف‌پول کریپتو آرتیست یا ایجاد کننده توکن به کیف‌پول خریدار منتقل شود. مجموعه این فرایندها را می‌توانیم به مراحل زیر تقسیم کنیم:

1) ایجاد حساب در یک صرافی ارزهای دیجیتال

اولین قدم در ایجاد یک توکن بی‌بدیل، تشکیل یک حساب کاربری در یکی از صرافی‌های ارز دیجیتال داخلی یا خارجی است. شما برای ثبت تراکنش مربوط به توکن در شبکه بلاک‌چین، باید مقداری کارمزد پرداخت کنید. این کارمزد در قالب اِتِر پرداخت می‌شود که همان ارز رایج در شبکه اتریوم است. البته می‌توانید به جای اتریوم از بلاک‌چین‌های دیگر استفاده کنید که از این توکن‌ها پشتیبانی می‌کنند. با این حال، اگر تصمیم دارید از دوست‌تان اتر بخرید، نیازی به ایجاد حساب در صرافی نیست!

2) خرید اتر یا سایر ارزهای دیجیتال

در این مرحله باید مقداری اتر خریداری کنید تا بتوانید هزینه‌های لازم برای ایجاد توکن بی‌بدیل را پرداخت کنید. هزینه‌های ایجاد یک توکن بی‌بدیل شامل کارمزد، ایجاد حساب در بازارگاه‌های توکن‌های بی‌بدیل و گاهی هزینه‌های بازاریابی است و بین 1 تا 1000 دلار برآورد شده است. اغلب این هزینه‌ها در قالب اتر پرداخت می‌شوند. البته یک روش بدون هزینه هم برای ایجاد توکن بی‌بدیل وجود دارد که در ادامه معرفی می‌شود. ممکن است بپرسید که چرا باید اتر بخریم؛ در حالی که چند بلاک‌چین دیگر از جمله تزوس، بایننس، ایاس، کاسموس، ترون، پلکادات و … هم از استاندارد توکن‌های بی‌بدیل پشتیبانی می‌کنند؛ به دلیل رواج بیشتر اتر و پشتیبانی بازارهای بزرگ خرید و فروش توکن‌های بی‌بدیل از این ارز دیجیتال است.

3) انتخاب و نصب کیف‌پول ارز دیجیتال

کیف‌پول ارز دیجیتال یا والت، محل ذخیره اتر و توکن‌های بی‌بدیلی است که خریداری می‌کنید. در این مرحله شما اترهای خریداری شده از صرافی را به کیف‌پول‌تان انتقال می‌دهید. در انتخاب یک کیف‌پول مناسب باید روی نکته‌هایی چون امنیت، سهولت و کاربرپسندی دقت کنید. البته مهم‌تر از همه اینها این است که مالکیت دارایی داخل کیف‌پول فقط و فقط در اختیار شما باشد. در واقع والت شما باید بدون وابستگی به صرافی‌ها یا شرکت‌های فعال در حوزه بلاک‌چین باشد. به هنگام راه‌اندازی والت نیز باید مجموعه‌ای از واژگان به عنوان رمز ورود به کیف‌پول در اختیار شما قرار گیرد. در کیف‌پول‌های صرافی‌ها این اتفاق نمی‌افتد، بنابراین شما مالک نهایی دارایی خودتان نیستند.

4) ثبت‌نام در یکی از بازار(گاه)های توکن بی‌بدیل

بازارگاه‌های توکن بی‌بدیل در واقع مجموعه‌ای از خریداران و فروشندگان توکن‌های بی‌بدیل هستند که توکن‌ها و محتوای آنها را روی این بازارها عرضه می‌کنند. در هر بازار شرایط و مقررات متفاوتی وجود دارد. اما نقطه اشتراک همه آنها معرفی، ارائه و نمایش توکن‌های بی‌بدیل همراه با جزئیات آنها در برابر دیدگان افرادی است که در این بازار فعالیت می‌کنند. در حال حاضر محبوب‌ترین  بازارگاه‌ها اوپن‌سی، رریبل، نیفتی گتوی و سوپرریر هستند. تا اواسط سال 2021 بیش از 97 درصد از تراکنش‌های مربوط به توکن‌های بی‌بدیل در بستر اتریوم در اوپن‌سی بود،‌ اما به دلیل کاربرد بیشتر رریبل برای کاربران ایرانی، ما این  بازارگاه را به عنوان نمونه انتخاب می‌کنیم. مهم است بدانید که در هر  بازارگاه، میزان کارمزدهای دریافتی، و اینکه کدام طرف معامله باید کارمزد را بپردازد و کسر کارمزد از فروش‌های ثانویه و بعدی یک توکن بی‌بدیل متفاوت است. به هر حال، بعد از مراحل ثبت‌نام در رریبل، شما کیف‌پول ارز دیجیتال خود را به این پلتفرم متصل می‌کنید و پروفایل شما در این بازار ساخته می‌شود. در زمان ایجاد توکن بی‌بدیل روی رریبل، کیف‌پول شما باید موجودی کافی برای پرداخت کارمزد را داشته باشد. البته رریبل امکانی تحت عنوان روش حلزونی[4] را هم برای ایجاد توکن‌ها در اختیار شما گذاشته است. در این حالت در هنگام ایجاد توکن هزینه‌ای پرداخت نمی‌کنید اما اگر یک نفر تصمیم بگیرد توکن بی‌بدیل شما را خریداری کند، باید در هنگام خرید، هزینه ایجاد توکن را نیز پرداخت کند که این مدل تا حدودی شانس خرید توکن‌ها را کاهش می‌دهد.

5) ایجاد یا انتشار توکن بی‌بدیل

تا اینجا تقریبا اکثر کارهای مقدماتی برای ایجاد توکن بی‌بدیل را انجام دادیم. اکنون مرحله ایجاد خود توکن است. در بازارگاه  رریبل یک بخش مشخص به ایجاد توکن اختصاص دارد. در این بخش شما محتوای توکن بی‌بدیل را آپلود می‌کنید که می‌تواند یک تصویر، ویدیو، متن، صوت و … تا حجم 100 مگابایت باشد. بعد از افزودن نام و توضیح مختصر درباره محتوای توکن و تعیین برخی از جزئیات فنی وارد مرحله بعد می‌شوید. رریبل پیش‌نمایش محتوای توکن را نمایش می‌دهد. اگر همه چیز مورد تایید شما باشد، توکن بی‌بدیل را به صورت عمومی در این بازار عرضه می‌کنید. برای عرضه عمومی توکن، سه حالت وجود دارد که عبارتند از فروش به ازای قیمت ثابت، فروش به صورت حراجی، و فروش به صورت حراجی در بازه زمانی مشخص. البته برخی ترجیح می‌دهند توکن بی‌بدیل‌شان صرفا نمایش داده شود؛ دست‌کم در آن لحظه تصمیمی برای فروش ندارند. بعد از انجام این فرایندها، توکن بی‌بدیل شما ایجاد شده و در معرض دید همه کاربران رریبل قرار می‌گیرد.

6) خرید توکن بی‌بدیل

خرید این توکن‌ها در مراحل اساسی مشابه با فروش آنهاست. برای خرید یک توکن بی‌بدیل به یک کیف‌پول ارز دیجیتال و البته مقداری اتر نیاز داریم. بعد از ثبت‌نام در بازار رریبل و اتصال کیف‌پول، سه مسیر برای خرید توکن بی‌بدیل پیش روی ما قرار دارد. حالت اول «خرید فوری» است. در این جا خریدار تمام بهای توکن و کارمزد آن را پرداخت می‌کند و مالکیت توکن را به دست می‌آورد. در حالت دوم، خریدار می‌تواند قیمت مورد نظرش را پیشنهاد دهد. اگر فروشنده، پیشنهاد را بپذیرد و هر دو طرف رضایت داشته باشند، مبلغ کارمزد را فروشنده پرداخت می‌کند. اما اگر فروش توکن به صورت حراج باشد، خریداران می‌توانند پیشنهاد قیمتی خود را اعلام کنند. بعد از پایان زمان حراج، توکن بی‌بدیل به کسی فروخته می‌شود که بالاترین قیمت را پیشنهاد داده است. در نهایت توکن‌های بی‌بدیل خریداری شده به کیف‌پول خریدار منتقل می‌شوند. از طریق پروفایل کاربر در بازار رریبل نیز قابل مشاهده است.

معرفی کریپتو آرتیست‌های سرشناس ایرانی

 (توییتر)  @Homadokhtsh

این کریپتو آرتیست ایرانی در اغلب بازار(گاه‌)های شناخته شده فعال است. مجموعه آثار  وی در قالب توکن‌های بی‌بدیل را می‌توانیم در اوپن‌سی، رریبل و فاندیشن ببینیم. بیشتر آثار این هنرمند در موضوع حقوق زنان است.

 (توییتر)@Sandytoes2211

این کریپتو آرتیست نیز آثارش را در بازارگاه‌های رریبل، نیفتی‌کیت[5] و آمنی‌فلیکس^[6] عرضه کرده است. بیشتر آثار پیرامون موجودات تخیلی و سازه‌های رباتیک است. در حوزه هنر مبتنی بر هوش مصنوعی نیز فعالیت می‌کند.

(توییتر) @_Apolloart

این هنرمند خودش را یک طراح دیجیتال آزادکار[7] معرفی کرده است. توکن‌های بی‌بدیل او که بیشتر در ژانر علمی-تخیلی هستند را می‌توانیم در بازار‌هایی مثل رریبل و فاندیشن ببینیم.

(توییتر) @Elnazl3

این کریپتو آرتیست ایرانی که دو مجموعه توکن‌های بی‌بدیل هنری‌اش را در فاندیشن عرضه کرده، بیشتر درباره موضوعات سیاسی و اجتماعی کار می‌کند. همچنین طراحی‌های سوررئال نیز در آثار وی به چشم می‌خورد.

(توییتر) @Matak_57

این هنرمند که فعالیت خود را از تصویرسازی آغاز کرده تاکنون چندین جایزه برای تصویرسازی کتاب‌های کودکان دریافت کرده است. بیشتر آثار او در آبجکت[8]، فاندیشن و اوپن‌سی عرضه شده است.

(توییتر) @AmirHFallah

این کریپتو آرتیست ایرانی نمایشگاه‌های متعددی در شهرهای مختلف ایالات متحده برگزار کرده است. بیشتر آثار با موضوع آداب، رسوم و فرهنگ ایرانی طراحی شد‌ه‌اند. توکن‌های بی‌بدیل این هنرمند از طریق سایت شخصی‌اش و همچنین بازار آبجکت قابل دسترس است.

  (توییتر)@ParinHeidari   

او هم یکی از کریپتو آرتیست‌های ایرانی و سرشناسی است که در موضوعات مختلف آثار هنری تولید کرده است. یکی از توانمندی‌های جالب این هنرمند، نقاشی و طراحی با هر دو دست است. مجموعه توکن‌های بی‌بدیل او در بازارگاه‌های فاندیشن و اوپن‌سی عرضه شده‌اند.

 (توییتر)@sabet

این کریپتو آرتیست ایرانی قبل از ورود به دنیای توکن‌های بی‌بدیل، حوزه‌های مختلف نقاشی را تجربه کرده است. آثار هنری او معمولا پر از رنگ و جزئیات است و بیشتر در بازار اوپن‌سی عرضه شده‌اند.

  (توییتر)@ArefehNorouzii

این هنرمند ایرانی در سبک انتزاعی کار می‌کند و بیشتر آثارش حاوی تصاویری از اجرام آسمانی و صور کهکشانی است. آثار این کریپتو آرتیست در بازار‌های فاندیشن و سوپرریر قابل دسترس است. او در رویداد هفته هنر رمزارزی آسیا[9] نیز با سه توکن بی‌بدیل شرکت کرده است.

 (توییتر) @NaimePakniyat

سبک هنری تلفیقی چیزی است که در آثار این کریپتو آرتیست می‌توانیم ببینیم. او با انتخاب آثار مینیاتور ایرانی و تبدیل آنها به فایل‌های گیف، توکن‌های بی‌بدیل جالبی خلق کرده است. آثار این هنرمند را می‌توانیم در بازارهای سوپرریر و فاندیشن ببینیم.

معرفی بازارها، سایت‌ها، شرکت‌ها و اپلیکیشن‌های فعال ایرانی در حوزه توکن بی‌بدیل

سایت‌های معرفی شده در جدول زیر صرفا برای آشنایی با برخی از خدمات‌ مرتبط با توکن‌های بی‌بدیل است. معرفی آنها به معنی تایید اعتبار، عملکرد و خدمات‌شان نیست. در صورت تمایل به استفاده از این سایت‌ها، درباره آنها جستجو کنید و بعد از اطمینان کامل، از خدمات‌شان استفاده کنید.

ردیف	نشانی پیوند	موضوع فعالیت
1	https://www.madeinart.ir/nft/	ایجاد و بازاریابی توکن‌های بی‌بدیل
2	https://iran-nft.com/	بازاریابی توکن‌های بی‌بدیل
3	https://vetamerse.co/nft-development/	توسعه و بازاریابی توکن‌های بی‌بدیل در بستر متاورس
4	https://metawebz.org/nft/	ایجاد توکن بی‌بدیل
5	https://golddata.ir/non-fungible-token-development/	ایجاد توکن بی‌بدیل
6	https://artecogallery.net/fa/nft-services/	ایجاد و توسعه مجموعه توکن‌های بی‌بدیل

 

[1]. ERC-721

[2]. Meta Platforms

[3]. Herd behavior

[4]. Lazy Minting

[5]. NiftyKit

[6]. OmniFlex

[7]. Freelancer

[8]. objkt

[9]. CRYPTO ART WEEK ASIA