روشهای پژوهش

فهرست مطالب

پیشگفتار 19
فصل اول
کلیات پژوهش 21
مقدمه 22
مفهوم پژوهش 22
تعاریف پژوهش 23
هدف پژوهش 24
ویژگی‌های پژوهش 24
انواع پژوهش 25
الف) بر اساس ماهیت داده‌ها 25
ب) بر اساس کاربرد 25
ج) بر اساس رویکرد پژوهش 25
د) بر اساس روش پژوهش 25
فصل دوم
فرایند پژوهش 27
گام‌های پژوهش 28
1. تدوین مسئله پژوهش 28
2. مرور گسترده پیشینه پژوهش 28
3. تدوین فرضیه‌های کاری 28
4. تهیه طرح پژوهش 29
5. تعیین طرح نمونه‌گیری 29
6. گردآوری داده‌ها 29
7. اجرای طرح پژوهش 29
8. تحلیل داده‌ها 29
9. آزمون فرضیه‌ها 30
10. تعمیم و تفسیر نتایج 30
11. تهیه گزارش پژوهش یا پایان‌نامه 30
معیارهای پژوهش خوب 30
فصل سوم
طرح پژوهش 33
تعاریف طرح پژوهش (Research Design) 34
اهداف طرح پژوهش 34
1. کاهش هزینه‌ها 34
2. تسهیل اجرای منظم پژوهش 34
3. گردآوری داده‌ها و انتخاب روش‌های مناسب 34
4. ارائه نقشه راه پژوهش 35
5. ارائه تصویری کلی برای متخصصان 35
6. ایجاد جهت‌گیری مشخص در پژوهش 35
ویژگی‌های تحقیق علمی 35
1. هدفمندی (Purposiveness) 35
2. دقت و سخت‌گیری (Rigor) 36
3. آزمون‌پذیری (Testability) 36
4. تکرارپذیری (Replicability) 36
5. دقت و اطمینان (Precision and Confidence) 37
6. عینیت‌گرایی (Objectivity) 37
7. قابلیت تعمیم (Generalizability) 37
8. صرفه‌جویی یا ایجاز (Parsimony) 37
فصل چهارم
مسئله پژوهش 39
مفهوم مسئله پژوهش (Research Problem) 40
تعریف مسئله پژوهش 40
منابع شکل‌گیری مسئله پژوهش 40
1- تجربه شخصی پژوهشگر 40
2- مطالعه پیشینه پژوهش 40
3- نظریه‌ها و مدل‌های علمی 40
4- نیازهای اجتماعی و سازمانی 41
5- مشورت با متخصصان و صاحب‌نظران 41
ویژگی‌های یک مسئله پژوهش خوب 41
1- وضوح و شفافیت 41
2- قابلیت تحقیق‌پذیری 41
3- اهمیت علمی و عملی 41
4- امکان‌پذیری 41
5- نوآوری 41
6- تناسب با توان پژوهشگر 41
تدوین مسئله پژوهش 41
رابطه مسئله پژوهش با فرضیه و اهداف 42
فصل پنجم
مرور ادبیات و پیشینه پژوهش 43
۱. مرور ادبیات و پیشینه پژوهش 43
۲. منابع اولیه و ثانویه 44
۲-۱. منابع اولیه 44
۲–۲. منابع ثانویه 44
۳. نحوه جستجوی علمی 44
۱–۳. تعیین کلیدواژه‌ها 44
۲–۳. استفاده از پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر 44
۴. مقاصد بررسی پیشینه پژوهش 45
۴-۱. شناسایی وضعیت موجود دانش 45
۴-۲. جلوگیری از تکرار پژوهش‌های مشابه 45
۴-۳. شناسایی شکاف‌های پژوهشی 45
۴-۴. تبیین چارچوب نظری پژوهش 45
۴-۵. تعیین متغیرها و روابط میان آن‌ها 45
۴-۶. انتخاب روش پژوهش مناسب 45
۴-۷. بهبود ابزارهای گردآوری داده‌ها 46
۴-۸. تفسیر دقیق‌تر نتایج پژوهش 46
۴-۹. افزایش اعتبار پژوهش 46
۴-۱۰. هدایت نگارش گزارش پژوهش 46
جمع‌بندی نهایی 46
فصل ششم
متغیرها و انواع آن‌ها 47
مفهوم متغیر 48
تعریف متغیر 48
اهمیت متغیرها در پژوهش 48
انواع متغیرها 48
1. متغیر مستقل (Independent Variable) 48
2. متغیر وابسته (Dependent Variable) 49
3. متغیر تعدیل‌کننده (Moderating Variable) 49
4. متغیر مداخله‌گر یا میانجی (Intervening / Mediating Variable) 49
5. متغیر کنترل (Control Variable) 49
6. متغیر کمی (Quantitative Variable) 50
7. متغیر کیفی (Qualitative Variable) 50
8. متغیر پیوسته (Continuous Variable) 50
9. متغیر گسسته (Discrete Variable) 50
10. متغیر فعال و متغیر صفتی 50
جمع‌بندی 50
فصل هفتم
تدوین فرضیه 51
مفهوم فرضیه 52
تعریف فرضیه 52
اهمیت فرضیه در پژوهش 52
منابع تدوین فرضیه 52
ویژگی‌های یک فرضیه خوب 53
روشنی و شفافیت 53
آزمون‌پذیری 53
رابطه بین متغیرها 53
سازگاری با نظریه‌های علمی 53
سادگی و ایجاز 53
امکان اندازه‌گیری متغیرها 53
انواع فرضیه 53
1. فرضیه پژوهشی (Research Hypothesis) 53
2. فرضیه آماری (Statistical Hypothesis) 54
3. فرضیه جهت‌دار و غیرجهت‌دار 54
نقش فرضیه در آزمون آماری 54
جمع‌بندی 55
فصل هشتم
نمونه‌گیری 57
مفهوم نمونه‌گیری (Sampling) 58
تعریف جامعه آماری و نمونه 58
جامعه آماری (Population) 58
نمونه (Sample) 58
ضرورت نمونه‌گیری 58
خطای نمونه‌گیری 58
عوامل مؤثر در انتخاب حجم نمونه 59
انواع روش‌های نمونه‌گیری 59
الف) نمونه‌گیری احتمالی 59
ب) نمونه‌گیری غیراحتمالی 60
مقایسه نمونه‌گیری احتمالی و غیر احتمالی 61
جمع‌بندی 61

فصل نهم
ابزارهای گردآوری داده‌ها 63
مقدمه 64
ابزارهای گردآوری داده‌های اولیه 64
1. مشاهده (Observation) 64
انواع مشاهده 64
2. مصاحبه (Interview) 65
3. پرسشنامه (Questionnaire) 66
انواع پرسش‌ها در پرسشنامه 66
مزایا و محدودیت‌های پرسشنامه 66
4. برنامه زمان‌بندی‌شده (Schedule) 66
5. آزمون‌ها و مقیاس‌ها (Tests and Scales) 66
ابزارهای گردآوری داده‌های ثانویه 67
روایی و پایایی ابزارهای گردآوری داده‌ها 67
۱. روایی (Validity) 67
انواع روایی 68
۲. پایایی (Reliability) 68
جمع‌بندی 69
فصل دهم
تحلیل داده‌ها 71
مفهوم تحلیل داده‌ها (Data Analysis) 72
مراحل تحلیل داده‌ها 72
ویرایش داده‌ها (Editing) 72
کدگذاری داده‌ها (Coding) 72
طبقه‌بندی داده‌ها (Classification) 72
جدول‌بندی داده‌ها (Tabulation) 72
انواع تحلیل داده‌ها 73
1. تحلیل توصیفی (Descriptive Analysis) 73
2. تحلیل استنباطی (Inferential Analysis) 73
تحلیل داده‌های کیفی 73
استفاده از رایانه در تحلیل داده‌ها 74
تفسیر نتایج تحلیل 74
خطاهای رایج در تحلیل داده‌ها 74
جمع‌بندی 74
فصل یازدهم
تفسیر داده‌ها 75
مفهوم تفسیر داده‌ها (Interpretation of Data) 76
تفاوت تحلیل داده‌ها و تفسیر داده‌ها 76
اهداف تفسیر داده‌ها 76
اصول تفسیر صحیح داده‌ها 76
عینیت و بی‌طرفی 76
پرهیز از تعمیم نادرست 77
توجه به مفروضات آماری 77
در نظر گرفتن محدودیت‌های پژوهش 77
هماهنگی با چارچوب نظری 77
مراحل تفسیر داده‌ها 77
تفسیر نتایج کیفی 77
خطاهای رایج در تفسیر داده‌ها 78
جمع‌بندی 78
فصل دوازدهم
روش‌های پژوهش 79
مفهوم روش پژوهش (Research Methods) 80
تمایز روش پژوهش و روش‌شناسی 80
طبقه‌بندی روش‌های پژوهش 80
1. پژوهش بنیادی یا نظری (Basic / Fundamental Research) 80
2. پژوهش کاربردی (Applied Research) 80
3. پژوهش توصیفی (Descriptive Research) 81
4. پژوهش تحلیلی (Analytical Research) 81
5. پژوهش تجربی یا آزمایشی (Experimental Research) 81
6. پژوهش تاریخی (Historical Research) 81
7. پژوهش کیفی (Qualitative Research) 82
8. پژوهش کمی (Quantitative Research) 82
معیارهای انتخاب روش پژوهش 82
جمع‌بندی 82
فصل سیزدهم
روش توصیفی / پیمایشی 83
مفهوم روش توصیفی (Descriptive / Survey Method) 84
روش پیمایشی (Survey Method) 84
ویژگی‌های روش توصیفی 84
انواع پژوهش‌های توصیفی 85
1. پژوهش پیمایشی (Survey Research) 85
2. پژوهش همبستگی (Correlational Research) 85
3. پژوهش مقایسه‌ای (Comparative Research) 85
4. پژوهش موردی (Case Study) 85
5. پژوهش پیگیری یا طولی (Longitudinal Study) 85
مراحل اجرای پژوهش پیمایشی 85
مزایای روش توصیفی / پیمایشی 86
محدودیت‌های روش توصیفی / پیمایشی 86
کاربردهای روش توصیفی 86
جمع‌بندی 86
فصل چهاردهم
روش آزمایشی 87
مفهوم روش آزمایشی (Experimental Method) 88
تعریف روش آزمایشی 88
ویژگی‌های روش آزمایشی 88
۱. دست‌کاری متغیر مستقل 88
۲. کنترل متغیرهای مزاحم 88
۳. تصادفی‌سازی (Randomization) 88
۴. امکان استنتاج علّی 88
عناصر اساسی پژوهش آزمایشی 89
1. متغیر مستقل 89
2. متغیر وابسته 89
3. گروه آزمایش 89
4. گروه کنترل 89
انواع روش آزمایشی 89
1. آزمایش واقعی (True Experimental Design) 89
2. شبه‌آزمایش (Quasi-Experimental Design) 89
3. پیش‌آزمایش (Pre-Experimental Design) 89
روایی در پژوهش آزمایشی 90
1. روایی درونی (Internal Validity) 90
2. روایی بیرونی (External Validity) 91
مزایای روش آزمایشی 91
محدودیت‌های روش آزمایشی 91
ملاحظات اخلاقی در پژوهش آزمایشی 91
جمع‌بندی 92
فصل پانزدهم
طرح پیشنهادی پژوهش 93
مفهوم طرح پیشنهادی پژوهش (Research Proposal) 94
اهمیت طرح پیشنهادی پژوهش 94
اهداف طرح پیشنهادی پژوهش 94
بخش‌های طرح پیشنهادی/ پروپوزال 95
1. عنوان پژوهش 95
2. بیان مسئله 95
3. اهمیت و ضرورت پژوهش 95
4. اهداف پژوهش 95
5. سؤالات پژوهش 96
6. فرضیه‌های پژوهش 96
7. پیشینه پژوهش 96
8. روش پژوهش 96
9. تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها 96
10. محدودیت‌ها و ملاحظات پژوهش 96
11. جدول زمان‌بندی (Time Schedule) 97
12. منابع و مراجع 97
ویژگی‌های یک پروپوزال خوب 97
جمع‌بندی 97
فصل شانزدهم
گزارش پژوهش 99
مفهوم گزارش پژوهش (Research Report) 100
اهداف گزارش پژوهش 100
ویژگی‌های یک گزارش پژوهش خوب 100
وضوح و شفافیت 100
انسجام و نظم منطقی 100
دقت و صحت علمی 101
بی‌طرفی و عینیت 101
رعایت اصول نگارش علمی 101
ساختار گزارش پژوهش 101
1. بخش‌های مقدماتی (Preliminary Pages) 101
2. متن اصلی گزارش (Main Body) 101
3. بخش‌های پایانی (End Matter) 102
اصول نگارش گزارش پژوهش 102
اهمیت ارجاع‌دهی و منابع 103
جمع‌بندی 103

نمونه طرح پژوهش/ پروپوزال 105
1- عنوان پژوهش 105
2- بیان مسئله 105
3- اهمیت و ضرورت پژوهش 105
4- اهداف پژوهش 106
5- سؤالات پژوهش 106
6- فرضیه‌های پژوهش 106
7- پیشینه پژوهش 107
8-روش پژوهش 107
1-8- نوع پژوهش 107
2-8- جامعه و نمونه 107
3-8-ابزار گردآوری داده‌ها 107
4-8-روش تحلیل داده‌ها 107
۹. تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها 108
10-مدل پژوهش 108
11- محدودیت‌ها و ملاحظات پژوهش 108
۱۲- جدول زمان‌بندی (Time Schedule) 109
۱۳- منابع و مراجع 109
منابع 111