آشنایی با کتابخانه و مهارتهای سواد اطلاعاتی

فهرست مطالب

پیشگفتار 11

فصل اول
اطلاعات و نظام آموزشی 15
جایگاه اطلاعات در جامعه 17
جایگاه اطلاعات در نظام آموزشی 19
جایگاه کتابخانه‌ در نظام آموزش 22
سواد اطلاعاتی و نظام آموزشی 24
اهمیت کتابخانه‌ در مدارس 26
رابطه کتابخانه با عناصر آموزشی 26
رابطه کتابخانه با معلمان 27
رابطه کتابخانه با دانش‌آموزان 28
رابطه کتابخانه با مدیران 28
رابطه کتابخانه با کتابداران 29
رابطه کتابخانه با والدین 30
خلاصه 30
فصل دوم
مقدمه‌ای بر کتابخانه‌ و انواع آن 33
کتابخانه چیست؟ 34
نگاهی تاریخی به شکل‌گیری کتابخانه‌ها در جهان 35
نگاهی تاریخی به شکل‌گیری کتابخانه در ایران 40
1. کتابخانه‌های ایران پس از ورود اسلام تا حمله مغول 42
2. کتابخانه‌های ایران پس از حمله مغول تا عصر قاجار 44
3. کتابخانه‌های ایران پس از قاجار تا عصر جدید 45
اهداف و ‌کارکردهای کتابخانه 46
1. گزینش و گردآوری دانش 46
2. حفظ و نگهداری دانش 46
3. سازماندهی دانش 46
4. اشاعه و دسترس‌پذیری دانش 47
خدمات و بخش‌های کتابخانه 48
1. خدمات فنی 48
2. خدمات عمومی 49
انواع کتابخانه‌های از نظر اهداف شکل‌گیری 51
کتابخانه ملی 51
کتابخانه‌های عمومی 53
کتابخانه‌های دانشگاهی 56
کتابخانه‌های آموزشگاهی 58
کتابخانه‌های تخصصی 61
مراکز آرشیوی 63
انواع کتابخانه‌ها از نظر شکل منابع و خدمات 65
1. کتابخانه‌های سنتی 65
2. کتابخانه‌های خودکار 65
3. کتابخانه‌های الکترونیکی 66
کتابخانه‌های دیجیتال 67
اهمیت استفاده از کتابخانه دیجیتال 68
جایگاه کتابخانه‌های دیجیتال در نظام آموزش و پژوهش 70
خلاصه 73
فصل سوم
منابع اطلاعاتی و انواع آن 79
منبع اطلاعاتی چیست؟ 80
انواع منابع اطلاعاتی 81
1. انواع منابع کتابخانه‌ای به لحاظ شکلی 82
2. انواع منابع اطلاعاتی به لحاظ محتوایی 83
کتاب 84
پیایندها و ادواری‌ها 86
برخی از نشریات مناسب کودکان 87
برخی از نشریات مناسب نوجوانان 87
پایان‌نامه 88
منابع دیداری – شنیداری 89
نسخه‌های خطی 89
اسناد و مدارک 90
استاندارد 90
پروانه ثبت اختراع 91
انتشارات دولتی 91
پایگاه‌های اطلاعاتی 92
انواع پایگاه‌های اطلاعاتی 94
1. پایگاه‌های اطلاعاتی منبع 94
2. پایگاه‌های اطلاعاتی مرجع 95
پایگاه‌های اطلاعاتی مقالات 96
پایگاه‌های اطلاعات پایان‌نامه‌ها 101
پایگاه‌های اطلاعاتی کتاب‌ها 102
پایگاه‌های مجلات دسترسی آزاد 104
خلاصه 107
فصل چهارم
خدمات مرجع و انواع آن 111
خدمات مرجع 112
تعریف منابع مرجع 114
انواع منابع مرجع 115
منابع مرجع از نظر شیوه عرضه مطالب 115
منابع مرجع از نظر حدود و دامنه اطلاعات 115
منابع مرجع از نظر قالب ارائه مطالب 116
معرفی منابع مرجع 116
واژه‌نامه‌ها 116
دایره‌المعارف‌ها 119
سرگذشت‌نامه‌ها 123
منابع جغرافیایی 126
کتابشناسی‌ها 129
چکیده‌نامه‌ها و نمایه‌نامه‌ها 132
سالنامه‌ها 134
دستنامه‌ها، دستورنامه‌ها، راهنماها 135
ارزیابی منابع مرجع 136
خلاصه 138
فصل پنجم
سازماندهی منابع: شناسایی و بازیابی منابع در کتابخانه 141
فهرستنویسی کتاب‌ها 141
انواع فهرست‌ها 143
الف. فهرست‌های برگه‌ای (برگه‌دان) 143
ب. فهرست‌های کتابی 144
ج. فهرست‌های رایانه‌ای 145
فهرست برگه 145
رده‌بندی 148
اهداف نظام‌های رده‌بندی کتابخانه 149
رده بندی دَهدَهی دیویی 149
رده‌بندی کتابخانه کنگره امریکا 152
نشانه‌ بازیابی (شماره راهنما) 154
ارجاعات در نظام‌های فهرستنویسی 155
خلاصه 156
فصل ششم
سواد اطلاعاتی؛ ضرورت عصر حاضر 159
سواد چیست؟ 160
انواع سواد در گذر زمان 162
سواد اطلاعاتی چیست؟ 165
کاربردهای سواد اطلاعاتی 168
1. یادگیری‌ مادام‌العمر 168
2. یادگیری مستقل 169
3. تفکر انتقادی 170
مهارت‌های سواد اطلاعاتی 171
1. توانایی‌های فنی (سواد رایانه‌ای) 172
2. توانایی‌های ذهنی (سواد عمومی یا سنتی) 173
3. توانایی‌های ارتباطی 174
آموزش سواد اطلاعاتی 174
نقش معلمان و کتابداران در آموزش سواد اطلاعاتی به دانش‌آموزان 176
خلاصه 178
فصل هفتم
الگوها، استانداردها و الزامات سواد اطلاعاتی 181
الگوها و استانداردهای سواد اطلاعاتی 182
الگوی شش بزرگ آیزنبرگ و برکوویتز 182
الگوی ارکان هفت‌گانه سواد اطلاعاتی اسکانول 184
استانداردهای سواد اطلاعاتی استرالیا و نیوزلند 185
استاندارد انجمن کتابخانه‌های آموزشگاهی و پژوهشی آمریکا 186
استانداردهای سواد اطلاعاتی برای دانشجویان 188
خلاصه 190
فصل هشتم
اینترنت و جستجوی منابع اطلاعاتی 193
اینترنت 194
خدمات اینترنت 196
فرآیند جستجوی اطلاعات 201
1. تشخیص مساله 201
2. انتخاب نظام اطلاعاتی 202
3. تحلیل پرسش 203
4. فرمول‌بندی پرسش 203
5. اجرای جستجو 204
6. ارزیابی نتایج 205
ابزارهای جستجوی اطلاعات در اینترنت 207
1. موتورهای جستجو 208
معرفی موتورهای جستجو 209
موتورهای جستجوی گروه‌های خبری 210
گوگل Google 211
بینگ Bing 213
2. راهنماهای موضوعی 214
راهنمای موضوعی عمومی 215
راهنماهای موضوعی دانشگاهی 215
راهنمای موضوعی تخصصی 215
یاهوYAHOO! 216
استراتژی‌های جستجو 217
جستجو از طریق عملکرهای بولی 219
جستجوی عبارتی 221
جستجو بر اساس نوع منبع اطلاعاتی 222
جستجو در سایت میزبان 223
جستجو در عنوان صفحات وب 224
جستجو در نشانی سایت‌ها/ دامنه 224
جستجوی سایت‌های مشابه 225
ارزیابی منابع اطلاعاتی الکترونیکی 227
خلاصه 230
منابع 233