شورای کتاب کودک

شورای کتاب کودک، فانوس دریایی

نوش آفرین انصاری۲۰ دقیقه

به‌روزرسانی:

شورای کتاب کودک، فانوس دریایی
شورای کتاب کودک در پنجاهمین سال تاسیس خود از ۳۵ نفر خواست حرف دل شان را درباره شورا بنویسند. سردبیر این کار خواندنی شهرام اقبال زاده بود و نتیجه اش شد کتاب «ارج نامه علم عاشقی: به مناسبت پنجاه سال فعالیت فرهنگی شورای کتاب کودک». استاد نوش آفرین انصاری بر این کتاب مقدمه ای نوشت که لب کلام همه ان ۳۵ نفر است، و محل ورود خواننده به دل هر نوشته و نویسنده اش. سعی می کنیم به تدریج دلنوشته ها را در این وبلاگ منتشر کنیم تا خوانندگان بیشتری با شورای کتاب کودک و این اثر آشنا شوند. کتاب ارج نامه علم عاشقی (شامل همه دلنوشته ها) را نشر کتابدار به شکل چاپی و الکترونیکی منتشر کرده و در دسترس علاقمندان است. در ادامه نوشته کامل استاد انصاری را می خوانید:

فانوس دریایی

زمانی که همکار ارجمند و دبیر علمی تدوین کتاب «ارج نامه علم عاشقی: به مناسبت پنجاه سال فعالیت فرهنگی شورای کتاب کودک» آقای شهرام اقبال زاده از من خواستند مطلبی را به عنوان مقدمة ارج نامه پنجاه سالگی شورا تقدیم کنم، به نظرم رسید که این یادداشت را با استفاده از بخش دلنوشته ها تهیه کنم. به این ترتیب 35 مطلب ارزشمند را خوانده و یادداشت برداشته ام که برخی از دریافت هایم را ذیل چهار عنوان آموزندگی، پذیرندگی، زایندگی و ماندگاری با نام «فانوس دریایی» (برگرفته از نوشتة یعقوب حیدری) به محضر علاقه مندان تقدیم می کنم.

آموزندگی

آموزندگی شورا به شکلهای مختلف در این دلنوشته ها منعکس شده است، از جمله نگاه کلی مهرناز خراسانچی که شورا را «خانة شوق، رفاقت و استقام» (خراسانچی: 71) توصیف کرده است تا موارد مشخص تر که به برخی از آنها اشاره خواهد شد. به تعبیر نفیسه نفیسی: «اشکال متفاوت این روابط است که دائماً خونی را که در رگهای شورا می چرخد، تازه و باطراوت می کند» (نفیسی: .138) ثمینه باغچه بان، از بنیانگذاران شورا که سالهای مدیدی است خارج از ایران زندگی می کند، موضوع آموزندگی را با توجه به راه پله های شورا اینگونه بیان می کند: «حالا دیگر وقتی که از پله های شورا پایین می روم، جوانان بازویم را می گیرند؛ خوب کاری می کنند؛ آخر علاوه بر چلاقی، سربه هوا هم هستم. به راستی چگونه به زیر پایم نگاه کنم، زمانی که چشمم به در و دیوار شوراست، دیوارهایی همه پر از گزارشهای رنگ و وارنگ و جالب و نو» (باغچه بان: .44) اشرف امینی از آموزندگی خانم توران میرهادی و مدرسة فرهاد در دهة 1340 می گوید: « به محض ورود به حیاط مدرسه، بچه ها را دیدم که با هیاهو و شادابی، دور خانمی حلقه زده بودند که صلابتی خاص داشت ... . خانم در بین کودکان گم شده بود، هرکس حرفی می زد و سؤالی می پرسید و او با متانت و آرامش پاسخ می داد» )امینی.(40: ملیحه پیشداد که چندین دهه پس از ثمینه باغچه بان و اشرف امینی با خانم میرهادی و شورا آشنا شده است، می گوید: « موهبتی عظیم، شبیه معجزه، نصیب من شد و شروع به یادگیری کردم و شاگردی» )پیشداد: .(50 به نظر می رسد می توان از چند منظر به منشأ آموزندگی توجه کرد، به نظر استاد دکتر عباس حرّی: «شورا به درستی دریافته بود که صداقت و سلامت نسل فردا در گروی چه دانستن، چگونه دانستن و چرا دانستن نسل امروز است» (حرّی: s1) و به تعبیر فرشته قبادی، «خانه ای ساخته شد با هدفی به بزرگی جادة امید، با سرمایة عشق و تجربه» )قبادی: (109 و محمدرضا یوسفی این پدیده را اساساً «مادینه صفت» میداند )یوسفی: .(150 نگاه مینا رئیس دانا بر تداوم کار است: «خانم توران میرهادی همیشه، به قول خودشان، آموخته اند ... و هنوز هم آموزش دهنده ای بی ادعا هستند» )رئیس دانا: .(75 نظر ابراهیم عمرانی این است که «شورای کتاب کودک انسانها را در کنار هم معنی می کند، نه در مقابل هم» و «تفکر مشارکتی که به باور من مبنای تفکر انتقادی نیز هست، سرلوحة کار شورا و استاد بزرگ این مکتب، توران میرهادی است» )عمرانی.(104: و نظر علی اصغر سیدآبادی درمورد اخلاق آموزندگی چنین است: «هرگاه یک شورایی را می بینی، دربارة خودش حرف نمی زند، بلکه دربارة کاری از فردی دیگر صحبت می کند، یعنی هرگز از کار خودش گزارشی ندارد و همواره سخن از دیگران است» )سیدآبادی: 91، با کمی تغییر در متن.( پروین فخاری نیا بر آموزش در فضای «مدیریت متکی بر خردجمعی، مشورت، نظرخواهی و ایجاد فضا برای کار و رشد» تأکید دارد (فخاری نیا: 10s) و مهندس ایوب موحدی پور ستایشگر «کار درست و همدلی» است که با آن می توان از فضای سنتی گذر کرد )موحدی پور: .(122 همین طرز تفکر را مهندس محمدرضا حائری به شکل وسیع تر بیان می کند: «شورا به هریک از ما آموخته است که در قلمرو تخصص خود، به منافع جمع و مصالح جامعه حساس باشیم» )حائری: (54، و نظر ندا موحدی پور این است که شورا «بی وقفه هر آنچه را که به دست می آورد، یاد می دهد» (ندا موحدی پور: .12s) تعدادی از دلنوشته ها به مواردی خاص توجه دارند که جالب توجه است، ازجمله درمورد کارگاه آشنایی با ادبیات کودکان و نوجوانان: «خانم انصاری گفته بودند: انسان با یک اثر خوب یکی می شود ... هر دوشنبه از خود می پرسیدم که آیا کارگاه همان اثر خوب نیست؟» )نقاش پور: (143 و یا عاطفه سلیانی که می گوید: «کارگاه کار مشارکتی و اهمیت آن را نیز به من آموخت» )سلیانی: (8s و نظرش را درمورد گروه بررسی به این شکل بیان می کند: «گمان نمی کنم در هیچ کجا می توانستم آنچه را از شورا آموختم، بیاموزم. این آموخته ها دنیای ذهنی و رفتار مرا دگرگون کرد» )سلیانی: .(88 دکتر عباس حرّی به دستاوردهای شورا اشاره دارند، ازجمله اینکه در جریان کار بررسی، «نیروهایی پرورش یافتند که بتوانند در عرصة ارزشیابی بدرخشند» )حرّی: .(s2 احمد اکبرپور که خود چندین سال عضو گروههای بررسی شورا بوده است، می گوید که مطالب زیادی را از برکت خردجمعی جاری در شورا یاد گرفته است و نیز اشاره می کند که «گاه همین مخالف خوانها باعث درک و دریافت تازه ای از اثر می شوند» (اکبرپور: .35) در چندین دلنوشته، به آموزندگی کار در شورا و فرهنگنامۀ کودکان و نوجوانان اشاره شده است، ازجمله پروین فخاری نیا که شورا را به نورافکنی مسیریاب تشبیه میکند و کاری مفید و موجب لذت می داند «در زمانهای که زیاد نیستند کسانی که کار دلخواه شان را انجام دهند» )فخاری نیا: .(10s دکتر حرّی به «کودک» که محور کار فرهنگنامه است، اشاره دارد: «شورا دریافت که منبعی پایه لازم است تا کودک بتواند به آن تکیه کند» )حرّی: (s2 و اسفندیار معتمدی از کوششهای آغازین می گوید: «بحثهای بسیار می شد که راهی بیابیم تا به ساده ترین زبان و بیان، مطالب موردنیاز کودکان را بنویسیم» )معتمدی: (115 و نگاه ژرف سرپرست طرح به محتوا را مینا رئیس دانا یادآوری می کند: «خانم میرهادی می گویند تاریخ ایران به صورت تحلیلی نگارش نشده و به نقش مردم در حفظ این سرزمین پرداخته نشده است ... و این چیزی است که در نگارش تاریخ [در فرهنگنامه] باید به آن بها داده شود» )رئیس دانا: .(7s و در یک نگاه کلی تر، دکتر محسن حاجی زین العابدینی از شورایی صحبت می کند که «تمامی همت و تلاش خود را برای آگاهی و دانایی کودکان نهاده است؛ و نگرانی اش نه تنها برای کهن دیار ایران که برای تمامی کودکان دنیاست)»حاجی زینالعابدینی(59: دکترعباس حرّی هم چنین به سه جریان آموزشی اشاره می کندکه با تدوین فرهنگنامه شکل گرفت: مقاله نویسان جوانی که آموختند دانشنامه ای بیندیشند و دانشنامه ای بنویسند، نونهالانی که در فرهنگنامه پرورش یافتند تا به نوشته های فراهم آمده با دید نقادی بنگرند، و گروهی که پس از انتشار فرهنگنامه آفریده شد تا محتوای جلدها را بازشکافی و ترویج کند )حرّی: .(s2 مهندس حائری جامعه را قدردان این «کوه ماندگار» و «دماوندی دیگر» می داند، خصوصاً اینکه «حضور ما را به وجودش شادمان نگه داشته است» )حائری: (51 و از خود می گوید و اینکه «در اثر همکاری با فرهنگنامه، این شوق در من زبانه کشید که با کدام زبان و چگونه محتوایی، آنچه را که دربارة معماری ایران شناخته بودم، برای نسل جوان بیان کنم» (حائری: 53) توفیق همکاری پدر و دختری را در کنار هم در شورا کمتر داشته ایم، مهندس ایوب موحدی پور می گوید: «در این ده سال آشنایی با شورا، تحولاتی در من اتفاق افتاده است، ازجمله شناخت دقیق تر کار داوطلبانه» )موحدی پور: (122 و ندا موحدی پور به چگونگی ساخته شدن سرمایة اجتماعی توجه دارد: «شورا به واسطة توانمندیهای فردی و سازمانی اش ...، ارزشهای پنهان و آشکار مشخصی را در شبکه های موجود به جریان می اندازد و فرهنگی را به وجود می آورد که باعث چالشهای ارتباطی می شود و از درون چالشها، فرهنگی نو در حال زایش است» )ندا موحدی پور: 12s و(127 و در پایان این بخش، تأملی بر حدود چهار دهه همراهی از فاطمه مرتضایی فرد: «و حالا می توانم بگویم که من در شورا تنها ادبیات کودک، کار با کودک و شناخت کودک را نیاموختم؛ من از بزرگان شورا سعة صدر، انسانیت، گذشت، آرامش و تلاش را بیشتر و بیشتر آموختم» (مرتضایی فرد. 113)

پذیرندگی

یکی از ویژگیهایی که بسیاری از نویسندگان به آن اشاره کرده اند، روحیة پذیرندگی در شوراست، از یک لبخند تا یک راهنمایی کارشناسانه. دراین باره از میان دلنوشته های پدیدآورندگان ادبیات کودکان می توان به این موارد اشاره کرد: در دهة 13s0، یعقوب حیدری که دریانورد است و شنیده است «عده ای مخ از کار و زندگیشان زده اند و فکر و ذکرشان ادبیات کودکان و نوجوانان است» و دست به کار راهنمایی دارند، برای شورا نامه ای می فرستد و پاسخی با این مضمون دریافت می کند که «تو در دریا باشی و برای بچه ها از دریا ننویسی»! )حیدری: s5 و.(ss باور کردن تأثیر یادداشتی کوتاه سخت است، ولی حیدری می گوید همین نوشته برایش مانند «فانوس دریایی» بوده است (حیدری: .ss) مانا نثاری از نخستین دیدار می گوید: «هوای قصة سرزمین شورا، همچون هوای بسیاری از قصه ها، دلچسب بود. قهرمانانش هرکدام جایی برای خویشتن داشتند و ناخوانده ها نیز در آن محفل، میهمانی مبارک و خوش قدم خوانده می شدند» (نثاری: .130) جبار شافعی زاده از نویسندگان جوانی است که تحت تأثیر کلام در اولین برخورد قرار می گیرد: «به خانة خودت خوش آمدی»! )شافعی زاده: (95، و در برخوردی دیگر از این حس سخن می گوید که توران میرهادی «دروازه های خرد و روشنی» را به رویش گشوده است. چگونه؟ با سیمایی «آرام، مهربان و سرشار از امید» )شافعی زاده: (94 و استاد ثریا قزلایاغ که با حمایت و هدایت در رشد او تأثیرگذار است، به تعبیر خودش: «تمام دیوارهای جهان به یکباره در برابرم فرو ریخته بود» (شافع ی زاده: .97) احمد اکبرپور که جوّ حاکم بر گروههای بررسی شورا را از نزدیک لمس کرده است، می گوید معیاربندی آثار «گاه مخالفان تند و تیزی پیدا می کند، اما به تجربه دریافته ام که باعث ازهم پاشیدگی گروهها نمی شود» )اکبرپور: (34 به نظر این نویسنده، کوشش پنجاه سالة شورا با «اعتماد به ذهنهای دیگر، علاوه بر ذهن و رأی خودمان» به ثمر نشسته است (اکبرپور: .3s) به نظر شهلا انتظاریان حال و هوای پذیرندگی در شورا مانند نیرویی است که موتور زندگی اش را به راه انداخته است: «الگویی جدید برای زندگی و ماندن و شوقی تازه برای کار و فعالیت و سرزندگی» )انتظاریان: .(42 به نظر استاد محمدعلی بنی اسدی، حاصل روحیة پذیرش در شورا تلاش صادقانة جوانانی است که با نیروی خرد و راهنمایی بزرگترها رشد و فضایی بدون چشم داشت و توقع را تجربه می کنند و جایگاه هنرمند را در بستر حرکت اجتماعی بر او روشن می کنند: «اکنون در می یابم که توانسته ام به میانگین مناسبی بین تلاشهای فردی و احترام به مخاطب و در نظر داشتن ویژگیهای کودکان نزدیک شوم و از این بابت خوشحالم» (بنی اسدی: .48) اما مترجم نام آشنا، رضی هیرمندی، سند نانوشته بر سر در شورا را چنین تفسیر می کند: «هرکس در این سرا درآید، راهش دهید و کتابش دهید و از مسلک و مرامش نپرسید» )هیرمندی: .(14s به تعبیر غلامرضا امامی «شورا پناهگاهی است پاک، پایگاهی است برای پرواز» (امامی: 38) هوشنگ مرادی کرمانی نیز همین حس را القا می کند، آنجا که در دهة 1340، سیروس طاهباز به او میگوید که شوراییها و خانم میرهادی دنبالش می گردند و او می پرسد: «شورا کجاست؟» و سپس در شورا با استقبال و پذیرش قصه های مجید روبه رو می شود و می گوید که: «شورا ذوق و سلیقه ای را به من تحمیل نکرد و نگاه متفاوت مرا به رسمیت شناخت» (اقبال زاده و مرادی کرمانی: 30 و 31) استاد نورالدین زرّین کلک از پنجاه سال قبل می گوید، از خانمها و آقایان متین و موقر و اینکه «برخی از آنها به این حقیر بی نام و نشان، به لطف و لبخند، خیرمقدم گفتند و این تازه وارد ناآشنا را به همکاران معرفی کردند» )زرّین کلک.(78: به تعبیر محمدرضا یوسفی «شاید رمز بقا در همین سلام و احوال پرسیهای صادقانه و مهربانانه و بی ریاست» )یوسفی: (149، و بانوی گرانقدر نفیسه نفیسی به موضوع دعوت و یا خوانده شدن اشاره دارد: «می گوید فردا هم یک جلسه در شورا داریم، ساعت چهار بعدازظهر. می توانید در آن جلسه شرکت کنید. مرا که نمی شناسد، چطور به این سادگی و راحتی دعوتم می کند؟» )نفیسی: (13s و یا حس توأم با شگفتی: «بدون هیچ وقت قبلی روبه روی خانم میرهادی نشستهام ... آیا تصادف راه را برایم باز کرده یا آن نگاه مهرآمیز مرا به خود خوانده است؟» )نفیسی: .(13s در نگاه کارشناسان اهل شورا، خانة شورا «به اندازة یک غربیل است و دل و حوصله اش به وسعت یک دنیا» )اخوت: .(25 فرزانه اخوت از رقابت و حسادت می گوید و از تنهایی و سپس از رویی گشاده و خانه ای امن )اخوت: .(2s مهرناز خراسانچی از افرادی در شورا نام می برد که به نظرش دارای صفت پذیرندگی هستند، ازجمله توران میرهادی، یحیی مافی، نسرین عماد خراسانی، فرزانه عرشی و نگارندة این سطور: «اولین باری که خانم انصاری را دیدم، سلام دادم و ایشان با لب خندان گفتند: سلام جونم، چطوری تو؟ و یکباره دیواره ها فروریخت)»خراسانچی.(70: از دیدگاه ناهید رئوفی تجربة شورا مانند از نو زاده شدن است؛ زمانی که پذیرفتن عقاید گوناگون را می توان با کتابها تجربه کرد: «کاش بتوانم مانند شورای کتاب کودک جیبهای زیادی برای کودکان بدوزم، جیبهایی پر از کتاب» )رئوفی: .(74 فریده سبزعلیزاده نیز به اهمیت ارتباط در شورا توجه دارد و می گوید: «برای همه علاقه مندان و کسانی که به اندازة ذرهای برای پیشبرد جامعه فعالیتی داشته اند، وقت و دست یاریگر دارد» )سبزعلیزاده: .(83 عاطفه سلیانی ورود به کارگاه آشنایی با ادبیات کودکان و نوجوانان را راهگشای خود به دنیایی بزرگ و شگفت انگیز میداند و می گوید: «پس از پایان کارگاه، وارد گروه بررسی کتابهای دانش اجتماعی و زندگینامه شدم .... هرچه زمان می گذشت و می گذرد، انگار ما با خواندن کتابها و پس از گفتگو و تصمیم گیری دربارة آنها، بیشتر سرمان را بالا می گیریم و به یکدیگر نگاه می کنیم» )سلیانی: 8s و (87، و درمورد تجربه ای که به عنوان عضو کمیتة جوایز کسب کرده است، می گوید: «توفیق اجباری نصیبم شد تا موظف باشم کتابهایی ارزشمند را بخوانم و دربارة آنها نظر بدهم، بیآنکه مرعوب شوم و تح تتأثیر نظر اکثریت تغییر رأی دهم. در دستیابی به این احساس، وامدار فضای دموکراتیک شورا و باور به ضرورت گوش دادن به دیگران، پاسخگویی و تحمل نظرات مخالف هستم» )سلیانی: .(87 و بالاخره فاطمه مرتضایی فرد که به خاطر پایاننامه پایش به شورا باز شد و به قول خودش «گوشم روی زمین، چشمم به کتاب، دستم به قلم و حواسم به گروه [بررسی.] سرانجام گول خوردن و تصمیم راسخ من برای عضویت»! (مرتضایی فرد: 112)

زایندگی

شورا در پنجاه سال گذشته، شاهد زایش اندیشه هایی فراوان بوده که موجب گسترش خود شورا و تأسیس نهادهایی دیگر شده و پرسشهایی را به وجود آورده است، از جمله پرسش مریم احمدی شیرازی در این مورد که شورا «در طول پنجاه سال چه بذرهایی را افشانده است؟» )احمدی شیرازی: .(23 به تعبیر فرزانه اخوت، شورا نخست میزبان «مهمانهایی شد با سرشت متفاوت و تواناییهای گوناگون، اما همراه در حادثه ای مشترک» )اخوت: .(2s به نظر مهندس محمدرضا حائری: «این ریشه های تاریخی در همکاری داوطلبانه اکنون به ثمر نشسته است» )حائری: (51، و احمد اکبرپور که بر توان زایندگی اندیشه در درون و بیرون شورا به این شکل اشاره دارد: «تداوم فعالیتهایش اثبات کرده که تکیه گاه و تأکید رفتارش بر ایجاد حرکتها و جریانهای جمعی است» )اکبرپور: .(34 دکتر عباس حرّی به جوانترین زایش سازمانی درون شورا این گونه اشاره می کند: «به مثابه مرکز ثقل ترویج کتاب و فرهنگ، خانة کتابدار کودک و نوجوان و ترویج خواندن زاده شد. و بدین سان هر آنچه می توانست پیوند آگاهانه با کتاب و خواندن را استوارتر کند، در این خانه جریان یافت» (حرّی: s3) به نظر ندا موحدی پور: «سرمایة سازمانی که اداره و استقرار یافتن پنجاه سالة شورا آن را ساخته است، خوب یا بد، سرمایه ای است که امکان توسعه دارد، امکان یاد گرفتن و امکان تغییر دادن» )ندا موحدی پور: .(12s سیدآبادی به این موضوع از دو منظر خردجمعی و توسعة نهادها توجه می کند: «راه باز کردن برای مشارکت نسل جوانتر، خودبه خود به دوام کمک می کند. نیروهای تازه نفس به یاری می آیند ... و تشویق می شوند که بمانند و ایده های تازه خود را با تجربة پیشینیان پیوند زنند» )سیدآبادی: (91، و درمورد مدیریت سایر حرکتهای اجتماعی می گوید: «کارنامة شورا را چه بپسندیم و چه نپسندیم، می توانیم از تجربة ماندگاریاش درس بگیریم و بیاموزیم که چگونه کار گروهی را گسترش دهیم» (همان) مهندس ایوب موحدی پور از معدود کسانی است که درمورد شورا از کسانی یاد می کند که: «با دل و جرئت کار می کنند» )موحدی پور: .(123 به راستی دل و جرئت از کجا نشأت می گیرد؟ به نظر خود ایشان تقدم نفع جمعی بر نفع فردی چراغ راه این جریان است. به نظر احمد اکبرپور در شورا «جدا از توانمندیهای فردی، یک جریان و حرکت جمعی طراحی می شود» )اکبرپور: (33 و به تعبیر فرشته قبادی کار اینگونه پیش رفت: «خانه بزرگتر شد ... . [از میان اهل خانه] هر کدام به تنهایی یا گروهی سازمانی دیگر را بنیان نهادند» )قبادی: .(110 دکتر عباس حرّی اما به شورای معیارساز اشاره دارد و می گوید: «استمرار سبب شد معیارهایی فراهم آید تا دیگران نیز برای سنجش و ارزیابی آثار ویژة کودکان و نوجوانان از آنها بهره جویند» )حرّی: .(s2 به تعبیر فرزانه اخوت، این همه مرهون مهمانانان ماندگاری است که «حاضر به ترک خانة کوچک پیرزن نیستند» و تلاش و همکاری می کنند )اخوت: (2s، و چنین است که ابراهیم عمرانی می گوید: «شاگردان مکتب شورا را می بینیم در سازمانهای مشارکتی، در آموزشگاههای مشارکتی و در برنامه های مشارکتی» (عمرانی: 103) دکتر حرّی به گستردگی پیام شورا توجه می دهد و می گوید: «شورا پیوندهایی با نهادهای مؤثر پژوهشی برقرار کرد که تعدادی در تهران استقرار داشتند، اما شورا هرگز تهرانی نماند» )حرّی: (s3، و فریده سبزعلیزاده از تأسیس انجمن دوستداران در اصفهان می گوید: «حضور گرمابخش عزیزان شورایی مرا به ادامة ارتباط ترغیب کرد و یک پیشنهاد برای آغاز حرکتی در راستای توجه به ادبیات کودکان و ترویج آن در اصفهان، راهگشا شد» )سبزعلیزاده: (82، و ادامة کار را نفیسه نفیسی چنین بیان میکند: «اردیبهشت سال 1381، دور میز چوبی هشت نفره در زیرزمین موزة هنرهای معاصر اصفهان نشسته ایم. خانم انصاری هم روبه رویمان نشسته است ... . می خواهیم شعبة شورای کتاب کودک را در اصفهان بنیان گذاریم. او می گوید: نهراسید، ... لزومی ندارد شعبه ای از شورا باشید، می توانید یکی از بازوهای آن باشید. اینگونه بود که بذر انجمن دوستداران ادبیات کودک را در خاک اصفهان نشاندیم» )نفیسی: 138 و .(139 اکنون فرزندان شورا به شکلهای مختلف تکثیر و تعدادی از زایشها خود زایندة جریانهایی جدید شده اند، به تعبیر ابراهیم عمرانی «شاگردان مکتب شورا را می بینم که برای ترویج صلح» )عمرانی: (103 می کوشند، و یا به تعبیر مهندس محمدرضا حائری: «مهمترین اقدام حفاظت از سرزمین است؛ صلح با کوه و جنگل و دریا و کویر است؛ حفظ تعادل میان ساخته هایمان و بستری که سرزمینمان است. هم طبیعت را بسازیم، هم زندگی را و هم فرهنگی که در آن، بر و بومش آباد باد» (حائری: 54)

ماندگاری

پدیدآورندگان دلنوشته ها، رمز ماندگاری پنجاه سالة شورا را به شکلهای مختلف موردتوجه قرار داده اند. برخی بر آرمان شورا تأکید کرده اند، ازجمله اسفندیار معتمدی می گوید: «خانم میرهادی بر این باور است که دستیابی به آگاهی بیشتر و حرکت به سوی خودآموزی و خودسازی، تنها راه رسیدن به زندگی بهتر و مفیدتر است»، و بی گمان به خاطر همسویی با این باور است که می افزاید: «اکنون 22 سال است که هر دوشنبه در این مکان مهر و اندیشه حاضر می شوم» (معتمدی: .11s) علی اصغر سیدآبادی جا افتادن فرهنگ کار را در تداوم حیات شورا مهم می داند: «کار کردن نه برای کسب پول، بلکه به عنوان فعالیتی که خود دارای ارزش است» )سیدآبادی: .(91 مهندس ایوب موحدی پور به شخصیتهای الگوواره اشاره دارد و «تعامل این شخصیتها را با بدنة شورا» به عنوان مدیریت مشارکتی مهم می داند )موحدی پور: .(122 تعدادی از افراد به نقش زنان در نحوة مدیریت و ماندگاری شورا اشاره دارند، ازجمله احمد اکبرپور می گوید: «شخصیتهای بزرگی مثل زنده یاد منصوره راعی، توران میرهادی و نوش آفرین انصاری با اقتدار خود در جهت دهی به این جریانها سهمی بزرگ دارند، اما کمتر دیده ام که مفهوم اقتدار را با قدرت اشتباه بگیرند» )اکبرپور: .(35 عاطفه سلیانی از سالهای دور و نخستین دیدار از شورا یاد می کند: «دیدن بانوان میانسال و حتی سالمند و دختران بسیاری که با شور و اشتیاق سرگرم کار بودند، به ویژه برایم جالب و تأثیرگذار بود» )سلیانی: (85، و علی اصغر سیدآبادی میگوید: «یکی دیگر از ویژگیهای شورا که در ایران همانندش کم است، حضور پررنگ زنان در مدیریت آن است» و بر این نکته تأکید دارد که یکی از ویژگیهای زنان «زیستن برای دیگری است» (سیدآبادی: 91) استاد زرّین کلک، ماندگاری را به این شکل می بیند: «دلیل دیگر دوام و قوام شورا، دست نیازیدن به امکانات دولتی و بسنده کردن به همان مردم است (زرّین کلک: 79) به تعبیر محمدرضا یوسفی شورا نهادی مردمی است که از مردم برخاسته است )یوسفی: .(147 دکتررویا مکتبی فرد با توجه به پدید آمدن نهادها در بستر تاریخ، می گوید: «:من بر این باورم که همة آنچه تاکنون در ادبیات کودک و نوجوان ایرانی روی داده، مستقیم و غیرمستقیم، از صافی این دو نهاد [شورای کتاب کودک و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان] عبور کرده و در این میان نقش ترویجی آهسته و پیوسته شورا به گونهای مکمل نقش تولیدی و نسبتاً گستردة کانون بوده است» )مکتبی فرد: .(118 موضوع حرکت آهسته و پیوستة شورا از سوی تعداد دیگری از نویسندگان نیز مورد توجه قرار گرفته است، ازجمله علی اصغر سیدآبادی که در عنوان نوشتة خود به «دوام در وضعیت موقت» اشاره دارد و در متن مقاله می گوید: «شورا اگر آهسته نمی رفت، اکنون پنجاه ساله نبود» و از نوعی «عقلانیت» شورایی نام می برد که «برچسب محافظه کاری» می خورد و عقلانیتی است که «زود رسیدن را شدنی نمی داند» (سیدآبادی: 90) تعدادی از نویسندگان به شکل مشخص تر به دشواری راه شورا اشاره کرده اند، ازجمله غلامرضا امامی می گوید: «توفانها وزید، توفانهای تند» )امامی: (37 و یا محمدعلی بنی اسدی که از کوشش برای نگاهداری یک شعله سخن می گوید: «شعله ای که ممکن است در اثر هر توفانی، گاه نابجا، به خاموشی گراید» )بنی اسدی: .(48 سیدآبادی از دایرة انصاف سخن می گوید: «در این پنجاه سال، شورا مخالفان و موافقانی داشته و نقدهایی بر فعالیت هایش در این طرف و آن طرف منتشر شده است و گاه نقدها از دایرة انصاف خارج شده اند» )سیدآبادی: (89 و همین نویسنده چنین نتیجه می گیرد که «اگر عشق به کار در میان نباشد، موانع برای از پای در آمدن بسیار است» )سیدآبادی: .(91 موضوع عشق در ماندگاری شورا را دکتر عباس حرّی نیز مطرح کرده است: «شورا در طی نیم قرن تلاش، مسیری سنگلاخ و پرفراز و نشیب را پیمود. در این مسیر، اهل نظر از ترغیب و حمایت دریغ نکردند. جفاکاران و ملامتگران نیز اندک نبودند. شورا صبوری پیشه کرد و دنبالة کار خویش را گرفت»، شاید به تعبیر خود استاد چون «شورای کتاب کودک را گروهی عاشق آفریدند» (حرّی: s1)
اشتراک‌گذاری

پدیدآوران این مطلب

دیدگاه‌ها (۱)

برای نوشتن دیدگاه وارد شوید.

  • ورزش۱۴۰۵/۰۸/۲۸

    از زحمات تیم شما تشکر می‌کنم

بیشتر بخوانید