درباره نوش آفرین انصاری

نوش آفرین انصاری، شورای کتاب کودک، کتابداری، آموزش کتابداری و فرهنگنامه کودکان و نوجوانان نام‌ها و واژه‌هایی است که اغلب همدیگر را یادآوری می‌کنند؛ هر یک حافظه آن دیگری است. از جمله فعالیتهای برجسته استاد نوشین انصاری اینهاست (به نقل از کتاب شورای کتاب کودک: از همکاری تا مشارکت):
  • رئیس هیئت مدیره و دبیر شورای کتاب کودک از ۱۳۵۷ (فعالیت در شورا از سال ۱۳۴۲)،
  • عضو شورای اجرایی فرهنگنامه کودکان و نوجوانان،
  • عضو افتخاری کمیتۀ اجرایی دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان (IBBY)،
  • عضو کمیتۀ جشنوارۀ بین‌المللی جزیرۀ نامی در کرۀ جنوبی،
  • هم‌بنیان‌گذار خانۀ کتابدار کودک و نوجوان و ترویج خواندن،
  • عضو هیئت‌ مؤسس انجمن حمایت از حقوق کودکان/ مؤسسۀ پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان و کانون توسعۀ فرهنگی کودکان،
  • از مؤسسان جایزۀ ترویج علم ایران،
  • مدرس کارگاه آشنایی با ادبیات کودکان و نوجوانان،
  • کتابدار (دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران)،
  • عضو هیئت علمی گروه آموزشی کتابداری و اطلاع ‏رسانی دانشگاه تهران.
به این فهرست می‌توان ده‌ها فعالیت دیگر اضافه کرد. اما بیش از هر چیز باید به خود «تاثیر» حضورش در نهادهای گوناگون، و در نقش‌های متفاوت، بویژه در شورای کتاب کودک توجه داشت، که مهم‌ترین آنها را به این شکل دسته‌بندی می‌کنم: ۱) آموزش کودکان ۲) توسعه کمی و کیفی ادبیات کودکان و نوجوانان ۳) ترویج فرهنگ مطالعه ۴) نهادسازی‌های مرتبط با آموزش کودکان و نوجوانان  ۵) آموزش معلمان/ کتابداران/ ناشران/ نویسندگان/ ویراستاران و سایر کنشگران حوزه کودک و نوجوان برای مشارکت اجتماعی در حوزه توسعه کتاب و کتابخانه و آموزش کودکان و نوجوانان ۶) توسعه پژوهش‌های مرتبط با کودکی و نوجوانی ۷) توسعه کتابخانه و کتابداری ۸) راهبری کنشگران حوزه کتاب و کتابخانه (بخصوص کتاب‌ها و کتابخانه‌های مرتبط با کودکان و نوجوانان، و کتابخانه‌های عمومی در مناطق محروم و خاص)  ۹) تاثیر بر اهداف، راهبردها و برنامه‌های کلان‌نهادهای مرتبط با کودکان و نوجوانان (از جمله آموزش و پرورش، دانشگاه‌ها و پژوهشگاههای مرتبط با کودکی و نوجوانی) ۱۰) ایجاد ارتباط و گفتمان بین همه کنشگران برجسته حوزه ادبیات کودکان و نوجوانان با هم و با کنشگران برجسته جهانی در این حوزه. همه اینها را درباره توران میرهادی، و بسیاری از همکاران دیگر شورا یا نهادهای همکار یا وابسته به آن، بخصوص خود شورای کتاب کودک هم می توان گفت. از میان همه اینها به نظرم باید روی این نقش ویژه استاد نوش‌آفرین انصاری تاکید داشت که وی حلقه ارتباظی مهم و تاثیرگذاری بین کتابخانه ها و کتابداران و شورای کتاب کودک و کتاب کودک بود؛ و عمدتا نیز با همین زاویه دید یا مهارت ارتباطی و حرفه ای غالب در ارتقای کیفیت تولید محتوا، بویژه کتاب و منابع مرجع کودکان و نوجوانان تاثیر گذاشت. اشاره به جایگاه ویژه نوشین انصاری در توسعه کتاب و خواندنیهای کودکان و نوجوانان از زاویه دید رابطه آن با نهاد کتابخانه و نهاد نشر از این جهت اهمیت دارد که فضای ارتباطی و حرفه ای تازه ای را شکل داد که هم در توسعه کتاب و کتابخانه زیرساختی است و هم در ایجاد روابط ببن همه کنشگرانی که در حلفه ها و فرایندهای تولید و نشر کتاب و سایر خواندنیهای کودکان و نوجوانان تا مصرف و بازخوردهای آن در سطح ملی و جهانی حضور دارند: از نویسنده، ویراستار، تصویرگر، گرافیست تا چاپ، تبلیغ، معرفی، و برجسته‌سازی گفتمانی (از طریق شرکت در نمایشگاه‌ها و جشنواره‌های ملی و جهانی، تدوین شاخص‌های کمی و کیفی داوری محتواهای کودکان و نوجوانان، داوری و نقد و بررسی آثار کودکان و نوجوانان، ایجاد ارتباط بین کنشگران برجسته زنجیره‌های مرتبط با تولید و نشر و عرضه محتوا در سطح ملی و جهانی، الگوسازی و ترویج الگوهای برجسته ملی و جهانی). کتابدار و کتابخانه نیز یکی از مهمترین حلقه های واسط بین نویسندگان و ناشران و تولیدکنندگان محتوا و جامعه مخاطب آنهاست. کتابخانه و کتابداری زمانی به جایگاه شایسته خود در ایران می‌رسد که کتاب و کتابخوانی و رفتار دانشی توسعه یابد. جایگاه ویژه  نوش‌آفرین انصاری نیز به میانه خوبش با کتاب و مطالعه و دانش‌کاران مربوط است، و به میانه‌روی و میان‌داری وی بر محور کتاب و مطالعه و رفتار دانشی ربط دارد، و نه کتابخانه فی‌نفسه. حتا در همین زمینه نیز به زیرساخت‌هایی توجه دارد که کودکان و نوجوانان باشد. کتابخانه و کتابداری، و نیز کتاب و نشر ایران زمانی توسعه می‌یابد که کودکان و نوجوانان ایرانی با کتاب و ادبیات زندگی کنند و از آن بیاموزند. بنیان اجتماعی کتاب و کتابخانه باید از مدارس و از کتابخانه‌های مدارس و کتابخانه‌های عمومی توسعه یابد. اهمیت نوش‌افرین انصاری در توجه به همین زیرساخت‌های اجتماعی و برجسته‌سازی کتاب و مطالعه است، انصاری برای توسعه کتاب و کتابخوانی کودکان و نوجوانان نیز به زیرساخت‌های تولید محتوا و نشر آن در همه ابعاد فنی و اجتماعی، و به تمام این زنجیره توجه دارد، همان چیزی که در نظام آموزشی ایران و در رفتار مدیران و سیاستگزاران غایب است؛ و به همان اندازه مهم، ابزار وی و دوستانش توسعه همه آن نهادها، کنش‌ها و رفتارهایی است که به بخشی از آنها اشاره شد. به نظرم هیچ فرد و نهادی زیرساختی‌تر و تاثیرگذارتر از خانم انصاری و دوستان‌شان در شورای کتاب کودک به کتاب و کتابخانه و کتابداری و بنیان‌های نظری و کارکردی ان نپرداختند. تداوم و تمرکز و آرامش کارشان نیز بی مثال است؛ تاثیر آن بر کتاب و کتابداری و همه دانش کاران و نهادهای دانشی را باید در دامنه ارتباط‌شان با همه انواع دانش‌کاران و نهادهای دانشی دید (از نویسنده  و مترجم کتاب کودک و نوجوان و ویراستار و تصویرگر تا ناشر و شورای کتاب کودک و فرهنگنامه و ده‌ها نهاد ملی و جهانی دیگر، تا نقد و داوری و الگوسازی و شاخص‌سازی و کارهای زیرساختی دیگر، و تا روستاها، شهرها و مناطق دور و نزدیک فراموش شده و سخت‌یابی که بخشی از همین شبکه ای شدند که نور آن شاید سالها بعد به چشم و دل‌ جامعه برسد. اما ذوق و شوق و امید آن زنده و ماناست. انصاری و دوستانش بیش از همه دامنه حوزه کتابخانه و کتابداری را به حوزه کتاب و نشر و اجتماع پیوند زدند. دامنه گسترده دوستداران و همکاران وی و شورا و دیگر افراد و نهادهای مرتبط با آنها (با تخصص‌ها و علایق مختلف) گواه است. نکته ویژه دیگر درباره نوش آفرین انصاری این است که شاید وی را باید بیشتر از بقیه یا حداقل دیرینه‌تر از آنها نماینده کتابخانه و کتابداری در شورا دانست، یعنی یک حلقه واسط بین متخصصان حوزه کتابداری با کتاب و شورای کتاب کودک، که بعدها محققان و متخصصان این حوزه بیشتر و بیشتر شدند. وزن حلقه کتابداران در شورای کتاب کودک بالاست و البته دلیل فنی و اجتماعی منطقی هم دارد. این را هم باید اضافه کنم که کتاب و کتابخانه از همان اول در نگاه شوراییها بود و اساسا در نام آن نیز برجسته است. می خواهم بگویم تخصصهای مختلف در شورا مقوم همدیگر هستند. از نقاط قوت شورا و یکی از عوامل موفقیت و رشد آن نیز همین ترکیب معنادار حضور متخصصان و نهادهای مختلف در آن است. به عبارت دیگر، اگر تاکید توران میرهادی و دیگر متخصصان غیرکتابدار شورا روی کتابخانه و کتابداری نبود امروز نه شورا و نه کتاب و کتابخانه کودک چنین جایگاهی داشتند. عکس ان نیز مصداق دارد. یعنی اگر میانه کتابداران حاضر در شورا با خود کتاب، نشر، آموزش، و فلسفه نظری و کارکردی آن خوب و درست نبود شورا نیز نمی توانست چنین معجون دلچسب و شیرین و بانشاط و پرکارکرد و اثرگذاری باشد. حضور موثر دیگر متخصصان را هم باید در جای خود مطالعه کرد. تاکید می‌کنم که اساسا ارزش و وزن این آن به تعداد نیست! چون اثری مثل فرهنگنامه کودکان و نوجوانان و حتا خود شورای کتاب کودک و برخی دیگر از نهادهای وابسته به ان به تخصص و حوزه خاصی بند نیست و باید هم فراگیر باشد. مهم این است که همه افراد و تخصصهای لازم باشند و روابط منطقی و درستی نیز بین حضورشان در شورا و کار و تخصص و مهارتشان ایجاد شده باشد. اما از تخصص افرادی مثل نوش‌آفرین انصاری و زوایه دید مکمل انها در حوزه کتابخانه و کتابداری نمی توان غفلت کرد. نوش آفرین انصاری، شورای کتاب کودک، کتابداری، آموزش کتابداری و فرهنگنامه کودکان و نوجوانان نام‌ها و واژه‌هایی است که اغلب همدیگر را یادآوری می‌کنند؛ هر یک حافظه آن دیگری است. اینها را باید با هم و با ده‌ها کلیدواژه دیگری مطالعه کرد که برخی از انها را نام بردم.   این نهال (فرد یا نهاد) خاموشی ندارد اگر عضوی از «شبکه» حسی، حرکتی، عاطفی، و شناختی یاددهی و یادگیری به هم پیوسته باشد! پیشنهاد می‌کنم این دو مصاحبه را برای آشنایی با برخی از جنبه‌های شخصیت استاد انصاری مطالعه کنید: ۱) مصاحبه ابوالفضل نجاری با نوشین انصاری (در کتاب تاریخ شفاهی کتابداری در ایران) و ۲) گفتگوی پریچهر نسرین‌پی با استاد نوش آفرین انصاری (در کتاب شورای کتاب کودک: از همکاری تا مشارکت (گفتگو با کارشناسان عضو شورای کتاب کودک و فرهنگنامه کودکان و نوجوانان) و تکرار می‌کنم که برای شناخت نوش آفرین انصاری باید خانم توران میرهادی و دوستان و نزدیکان دیگر وی را هم شناخت و همینطور شورای کتاب کودک را، و برعکس، برای شناخت شورای کتاب کودک، توران میرهادی و نزدیکان دیگر وی باید استاد انصاری و این حلقه دیگر نزدیک به وی را مطالعه کرد. به همین خاطر پیشنهاد می کنم دیگر مدخلهای مرتبط با شورای کتاب کودک را هم ببینید. این مدخلها را با همین زاویه دید خودم می تویسم و ویرایش می‌کنم و از نویسندگان و محققان هم می خواهم که آن را بر اساس تجربه و نگاه خودشان تکمیل کنند.

حمید محسنی

تألیف‌ها۳ عنوان

نوشته‌ها۱ مطلب

گفتگوها۲ مطلب