سحر ترهنده، تصویرگر کتاب کودک و عضو هیات داوران جایزه هانس کریستین اندرسن[1]. سحر ترهنده چهرهای تأثیرگذار در ادبیات کودکان و نوجوانان ایران است. آثار تصویری ایشان نگاهی خلاقانه و حساس به نیازهای عاطفی و شناختی کودکان دارد و به زندگی و داستانها رنگ و بوی خاصی میبخشد. با استفاده از ترسیمات زیبا و جذاب، خانم ترهنده دنیای خیالات و آرزوهای کودکانه را به تصویر میکشد و ارتباط عمیق و موثری با مخاطبان جوان برقرار میکنند. نقش ایشان در هیات داوران جایزه اندرسن، نشاندهنده اعتبار و تخصص ایشان در ادبیات کودک است و باعث پیشبرد و ارتقای کیفیت آثار ادبی در سطح بینالمللی میشود. تلاشهای پیوسته ایشان در ترویج فرهنگ کتابخوانی و حمایت از نویسندگان و تصویرگران جوان، نمایانگر تعهد عمیق وی به ارتقای ادبیات کودک در ایران و جهان است. در ادامه، به بررسی دیدگاههای ایشان خواهیم پرداخت.
خانم ترهنده ضمن تشکر از وقتی که در اختیار ما قرار دادید. ابتدا میخواهیم ارزیابی شما درباره وضعیت کنونی ادبیات کودکان و نوجوانان ایران را بدانیم و این که در سالهای اخیر چه تفاوتهایی داشته است؟
اگر بخواهیم وضعیت را نسبت به دهههای گذشته ارزیابی کنیم، باید به نکات خاصی توجه داشته باشیم. به نظر من، تصویرگری در ادبیات کودکان ایران به طرز قابل توجهی رشد کرده است. در یک دوره خاص، وضعیت تصویرگری به حدی ارتقا یافته که در سطح بسیار خوبی در جهان قرار داشت، هرچند در دو یا سه سال اخیر نوساناتی وجود داشته است و کارها به نوعی به هم نزدیکتر شدهاند. در گذشته، آثار تصویرگری ایرانی جوایز بیشتری دریافت میکردند. با این حال، بهطور کلی تصویرگری در کتابهای کودک و نوجوان، به خاطر حضور گسترده تصویرگران تازهوارد و پیشرفتهای تکنولوژیک در صنعت چاپ و آگاهی ناشران از نیازهای بازار، نسبت به سالهای قبل پیشرفت چشمگیری داشته است.
اما در مورد نویسندگان، باید با احتیاط صحبت کنم. تعداد نویسندگان مستعد و باکیفیت هنوز محدود است. هرچند در سالهای اخیر، نسل جوانی از نویسندگان به عرصه ادبیات کودک و نوجوان ورود پیدا کردهاند، مانند« مهدی رجبی» و « پیام ابراهیمی » که ادبیات غرب را به خوبی مطالعه کردهاند و تلاش کردهاند الگوهایی از شیوه نگارش کتابهای تصویری را از خارج از کشور بگیرند و به آن اضافه کنند.
با این حال، در حوزه نویسندگی و به ویژه رمان نوجوان، به جز تعداد انگشتشماری از نویسندگان درجه یک، هنوز با آنچه در عرصه ادبیات جهانی اتفاق میافتد فاصله داریم. تعداد رمانهای تالیفی که چاپ میشود هنوز بسیار کم است، و ناشران تمایل کمتری به هزینه کردن و تولید آثار جدید دارند. بهطور کلی، آثاری که تولید میشود، معمولاً نسبت به نمونههای ترجمه درجه یک که به ایران میآید ضعیفتر هست. بنابراین، نمیتوان بهطور دقیق گفت که ادبیات کودک ایران نسبت به قبل بسیار پیشرفت کرده است. در برخی حوزهها شاهد پیشرفت هستیم، در حالی که در بخشهای دیگر هنوز راه زیادی در پیش داریم، به ویژه در حوزه رمان نوجوان، فکر میکنم که ما هنوز با جهان فاصلهای قابل توجه داریم.
شما اشاره کردید که تصویرگری در ایران از رشد خوبی برخوردار بوده است. آیا این رشد در جوایز جهانی نیز مشهود است؟
جایزه آندرسن بهعنوان یکی از معتبرترین جوایز در این حوزه شناخته میشود، اما برای رسیدن به این قله، دهها جایزه جهانی دیگر نیز وجود دارد. یکی از این جوایز، جایزه تصویرگری براتیسلاوا است که تصویرگر ایرانی در چند سال اخیر آن را دریافت کرده است. این جایزه در نمایشگاه بلونیا اهدا میشود و از نظر اعتبار در سطح جهانی بسیار مهم است. تقریباً هر چند سال یکبار، یک تصویرگر ایرانی این جایزه را برنده میشود، و همواره نام تصویرگران ایرانی را در فهرستهای مختلف جوایز جهانی مشاهده میکنیم. تمرکز بر جایزه آندرسن ممکن است موجب شود که ما سایر جوایز را نادیده بگیریم. اگر جستجویی انجام دهید، میتوانید ببینید که در فهرست بلگراد، تعداد زیادی تصویرگر ایرانی پذیرفته شده و اخیراً نیز یک نفر برنده شده است. بهطوریکه در جشنواره شارجه، یک ایرانی بهعنوان برنده دوم یا سوم معرفی شد. همچنین، جزیره نامی کره جنوبی اخیراً برندهای را اعلام کرد که تصویرگران ایرانی نیز در لیست برندگان بودند. این نشاندهنده این است که حوزه تصویرگری ما سالهاست که در سطح جهانی شناخته شده و تصویرگران ما بهطور مداوم جوایزی را دریافت میکنند.
شما فکر میکنید علت این رشد چیست؟
یکی از مهمترین علتهای رشد تصویرگری، باز شدن فضای اینترنت است. در یک دورهای، تصویرگران ما از طریق سفر به کشورهای اروپای شرقی و دیگر نقاط، از آنها الگو گرفته بودند. بهعنوان مثال، در دوران آقای « مثقالی » و « زرینکلک »، سفر به کشورهای اروپای شرقی تأثیرگذار بود. اما امروزه تصویرگران ما از منابع متنوعتری بهرهمند میشوند. با توجه به پیشرفتهای تکنولوژیک و در دسترس بودن اطلاعات، آنها بهراحتی میتوانند کارهای تصویرگران ژاپنی، آفریقایی و اروپایی را مشاهده کرده و از آنها الهام بگیرند. در ده سال گذشته به واسطه فضای مجازی، امکانات الکترونیکی فراوانی فراهم شده است و به تصویرگران ما این امکان را میدهد که بهتر بفهمند که در سطح جهانی چه میگذرد. بیش از هر چیز، این دیدنها و باز شدن فضا است که به آنها ایده میدهد و ذهن آنها را گسترش میدهد.
زبان تصویر نیز بهعنوان یک زبان جهانی به تصویرگران این امکان را میدهد که از فرایند محدودیتهای زبانی رهایی یابند. در حالی که برای درک متن نیاز به تسلط به زبانهای مختلف داریم، تصاویر بهسادگی مفهوم خود را از طریق عناصر بصری به مخاطب منتقل میکنند. این ابزار قوی به تصویرگران ما کمک میکند تا بدون محدودیتهای زبانی آثار بینالمللی را درک کنند و بهتبع آن، تلاش کنند خود را با استانداردهای جهانی همگام کنند.
شما فرمودهاید که رمانهای ما در سطح جهانی نیستند. به نظر شما چه خلأهایی در داستانهای ما وجود دارد که در داستانهای خارجی دیده نمیشود؟
به اعتقاد من، چندین خلأ وجود دارد که نیاز به بررسی دقیقتری دارد. من به برخی از این خلاها اشاره میکنم و پاسخهایشان را نیز تا حدی میدانم، اما ممکن است راهحلهای قطعی برای آنها وجود نداشته باشد.
- اولین نکته دربحث محتوا و مضموناست. رمانهای تولیدی در خارج از ایران عموماً به مضامینی نزدیک به دغدغههای مخاطبان جهانی پرداختهاند، در حالی که ما در فهم و ارتباط با نوجوانان فاصله داریم. سال گذشته، یک رویداد اجتماعی باعث شگفتی ما شد و نشان داد که چه اندازه این نسل را نمیشناسیم و از علایق و خواستههای آنها آگاه نیستیم. نوجوان امروز در دنیای اینترنت زندگی میکند و نگاهش به جهان بسیار متفاوت از نسلهای قبلی است.
- علاوه بر این، ما باچالشهای ممیزیدر تولید محتوا نیز مواجهایم. بسیاری از مسائل نادیده گرفته شده در دوران نوجوانی، ازجمله موضوعات مربوط به بلوغ یا روابط عاشقانه، به دلیل محدودیتهای ممیزی تحتالشعاع قرار میگیرند. این امر نویسندگان را مجبور میکند تا تنها به موضوعات کمخطر و بیدردسر بپردازند. در حالی که این موضوعات ممکن است مناسب باشند، اما معمولاً تأثیرگذار و تحریککننده برای نوجوان ایرانی نیستند. در نتیجه، این وضعیت سبب میشود که رمانهای نوجوان ما شانس چندانی برای تأثیرگذاری در سطح جهانی نداشته باشند. به طور کل، عدم شناخت ما از نوجوانان امروز و محدودیتهای موجود در بیان موضوعات واقعی و دغدغههای آنها، یکی از اصلیترین خلأهای ادبیات نوجوان ایران است.
نقشه ذهنی مصاحبه با سحر ترهنده
[1] . تاریخ مصاحبه با سحر ترهنده، 1403 [2] . گروه ( BTS) یکی از محبوبترین و شناختهشدهترین گروههای هنری کره جنوبی است. این گروه پسرانه از سال ۲۰۱۰ شروع به کار کرده است و در سال ۲۰۱۳ زیر نظر شرکت بیگ هیت اینترتینمت به کارش ادامه داده است و در سبکهای موسیقی مختلف فعالیت میکنند. [3] . Norla [4] . David Almond نویسنده کودکان و نوجوانان اهل بریتانیا است؛ که از سال ۱۹۹۸ چندین رمان برای کودکان و نوجوانان نوشتهاست که هر یک از آنها با تحسین منتقدان روبرو شدند. او یکی از سی نویسنده کودک و یکی از سه نویسنده از کشورانگلستان است که برنده جایزه بینالمللی هانس کریستین آندرسن شده است [5] . The Guardian یک روزنامه بریتانیایی است که از سال ۱۸۲۱ میلادی منتشر میشود. این روزنامه ابتدا در شهر منچستر منتشر و منچستر گاردین نامیده میشده است، اما از سال ۱۹۵۹ عنوانش به گاردین تغییر یافت و در سال ۱۹۶۴ نیز دفتر مرکزیش به لندن منتقل شد. [6] . تایمز روزنامه آمریکایی است که مرکز آن در شهر نیویورک قرار دارد و هر روزه بهطور همزمان در ایالات متحده آمریکا و در دیگر نقاط جهان چاپ و منتشر میشود. اعتبار و نفوذ روزنامه نیویورک تایمز در آمریکا به حدی است که از آن به عنوان «منبع ملی» یاد میشود. نکتهای درباره مصاحبه: این مصاحبه بخشی از کتاب ادبیات کودکان و نوجوانان ایران و دستاوردهای جهانی (گفتگوی آسیب شناسانه با نویسندگان و متخصصان)، و نتیجه پژوهش محدثه بیگدلی و دکتر مهدی محمدی برای پاسخ به این پرسش اصلی است: چرا داستاننویسان ایرانی موفق به کسب جایزه هانس کریستین اندرسن نشدند؟ همین پرسش محور گفتگو با ۱۰ نویسنده، محقق، تصویرگر، ناشر، مدیر یا اندیشمند ادبیات کودک و نوجوان در ایران شد. مهارتهای چندبعدی یا ترکیب انواع مهارتهای فنی و شناختی را باید معجون موفقیت در ادبیات و هنر، بخصوص در ایران دانست، که این نامها ترکیبی از آنها را دارند و با آنها مصاحبه شد: نوشآفرین انصاری (کتابدار و استاد بازنشسته گروه کتابداری دانشگاه تهران، رئیس هیئت مدیره و دبیر شورای کتاب کودک، عضو شورای اجرایی فرهنگنامه کودک و نوجوان، عضو افتخاری کمیته اجرایی IBBY، عضو کمیته جشنواره جهانی جزیره نامی کره جنوبی، موسس یا همبنیانگذار چندین نهاد آموزشی و پژوهشی مهم در حوزه کودک و نوجوان) دکتر مهری پریرخ (نویسنده، مترجم، پژوهشگر کتاب و کتابخانه و ادبیات کودک، استاد بازنشسته دانشگاه فردوسی مشهد، عضو سابق در هیئت مدیره نهاد کتابخانههای عمومی ایران، مشاور کودک و خانواده و موسس مرکز مشاوره کودک و خانواده) دکتر مریم جلالی (مدیر گروه ادبیات کودک دانشگاه شهید بهشتی) سحر ترهنده (تصویرگر، عضو هیات مدیره شورای کتاب کودک، داور جایزه هانس کریستین آندرسن، مدیر کتابهای طوطی) فرهاد حسنزاده (نویسنده و کاندید جایزه هانس کریستین آندرسن) محمدرضا یوسفی (نویسنده و کاندید جایزه هانس کریستین آندرسن) علیاصغر سیدآبادی (نویسنده) دکتر محمدحسن ملکی (متخصص تجارت الکترونیک) ثمین نبیپور (مدیر روابط بینالملل نشر افق) خسرو نعمتالهی (مدیر امور بینالملل نشر محراب قلم)اشتراکگذاری
پدیدآوران این مطلب
دیدگاهها
برای نوشتن دیدگاه وارد شوید.







