فتاحی، رحمت الله

رحمت الله فتاحی، مدرس، محقق و عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد

دکتر رحمت الله فتاحی از محققان و نويسندگان برجسته سازماندهى اطلاعات است و در مجامع جهانى این حوزه نيز شناخته شده است. فتاحی از مؤسسان انجمن علمى كتابدارى و اطلاع‌‏رسانى ایران است و سال‌ها نیز عضو/ رئیس/  نایب رئيس هيئت مديره انجمن بود. از فتاحی ده‌‏ها كتاب، مقاله و پژوهش منتشر شده است؛ راهنما و مشاور چندين پايان‌‏نامه كارشناسى ارشد و دكتراى كتابدارى و اطلاع‏‌رسانى و داور و عضو شورای سردبیری تعدادی از مجلات تخصصی در علم اطلاعات و کتابداری بوده است؛ حضور فعال و مؤثرى در برگزارى مجامع و همايش‌‏هاى علمى مختلف ايران و جهان دارد و در بسيارى از همايش‌‏هاى داخلى و خارجى نیز مقاله دارد.

رحمت‌الله فتاحی شخصیتی جذاب و دلنشین دارد و صلح و مدارا ویژگی برجسته‌اش هست.

دکتر رحمت الله فتاحی در سال 1330 در همدان متولد شد. پدرش کارمند دولت بود و به همین خاطر از دیاری  به دیار دیگر منتقل می شد، کودکی و تحصیلات ابتدایی و متوسطه فتاحی در شهرهای مختلف ایران (بروجرد، تویسرکان، ملایر، شاهرود و مشهد) گذشت.

رحمت الله فتاحی در سال 1349 در رشته زبان و ادبیات انگلیسی در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسي پذیرفته شد و در سال 1353 دانش آموخته ممتاز آن شد. چهار سال دوره کارشناسی در این دانشگاه تاثیر عمیقی بر شخصیت وی گذاشت زیرا در آن سالها استادان دانشمند، بی پیرایه و بزرگی در دانشکده ادبیات تدریس می کردند و جو علمی و دانشگاهی نسبتا مطلوبی هم داشت.

فتاحی در سال 1355 در دو آزمون کارشناسی ارشد زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه ملی (سابق) و رشته کتابداری دانشگاه تهران شرکت کرد. در هر دو نیز قبول شد اما رشته کتابداری را ترجیح داد. در همان سال توسط دکتر هوشنگ ابرامی در کتابخانه موسسه برنامه ریزی ایران مشغول به کار شد. در سال 1358 و پس از یک ترم تعطیلی دانشگاهها به دلیل بروز انقلاب اسلامی، فارغ التحصیل شد. پس از آن زمان در کتابخانه های دانشگاهی و سازمان مدیریت و برنامه ريزي و برخی از کتابخانه ها فعالیت داشت. ایشان در بهمن 1357 با یکی از دانشجویان ارشد کتابداری که اهل مشهد بودند، یعنی خانم مهری پریرخ ازدواج کرد و اکنون حاصل زندگی مشترک آنها دو دختر می باشند که یکی از آنها دانش آموخته کارشناسی نرم افزار رایانه و دیگری دکترای معماری و شهرسازی از استراليا است.

رحمت الله فتاحی در سال  1362 به اتفاق سه تن از کتابداران كارشناسي ارشد (آقایان غلامحسین جاوید کبیری، حسن جاویدی و خانم مهری پریرخ) به مشهد بازگشت و در کتابخانه مرکزی دانشگاه فردوسی به همراه همکاران خود تحولی در زمینه فهرست نویسی در کتابخانه مرکزی و افزایش انتشارات کتابخانه و…به وجود آورد. در سال1366 در آزمون اعزام برای دکتری به خارج از کشور پذیرفته شد ولی به دلایل مشکلات موجود قادر به رفتن به خارج از کشور نشد. در نهایت در سال1371 برای ادامه تحصیل همراه خانم پریرخ (همسر ايشان) به استراليا رفت و پس از موفقيت در دوره دكترا (به عنوان دانشجوي نمونه دكترا) در سال 1376به ایران بازگشت.

از آن زمان به بعد رحمت الله فتاحی سمت هاي کاری و اجرایی متفاوتي همچون موارد زير داشته است:  معاون پژوهشی دانشکده – مدیریت گروه – مشاور علمی کتابخانه مرکزی دانشگاه فردوسی- مشاور علمي کتابخانه مركزي آستان قدس رضوی – طراح وب سایت كتابخانه مركزي دانشگاه و کتابخانه آستان قدس و از سال 1379 تا 1383 در سمت رئیس، از سال 1383 تا 1385 نایب رئیس و از سال 1385 تا اوائل 1389 در سمت رئیس انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران بوده است. فتاحی چندین سال نیز مدیر گروه کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه فردوسی مشهد بود که در سه مقطع کارشناسی، ارشد و دکترا دانشجو دارد. دکتر فتاحی در سال 1386 به مرتبه استاد تمامی رسید و در سال ۱۳۹۴ به درخواست خود بازنشسته شد.

ایجاد نخستین شبکه مجازی حرفه ای یعنی گروه بحث الکترونیکی کتابداری و اطلاع رسانی در ایران (از سال 1377 تا کنون) از سایر فعالیتهای دکتر رحمت الله فتاحی است. این گروه در حال حاضر بیش از ۴۵۰۰ عضو دارد و فضای مناسبی برای بحثهای علمی و حرفه ای، تبادل و اشتراک اطلاعات و دانش و طرح مشکلات کاری و حرفه ای به وجود آورده است.

رحمت الله فتاحی همچنین، عضو هیئت تحریریه 6  مجله و سردبیر دو مجله علمی در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی (پژوهشنامه پردازش و مديريت اطلاعات (علوم و فناوري اطلاعات پيشين) و فصلنامه مطالعات کتابداری و سازماندهی اطلاعات) است. ایشان دارای ۳۱ کتاب تالیفی یا ترجمه، بیش از ۱۵۰ مقاله فارسی، و ۴۲ مقاله انگلیسی است. برخی از مقاله های انگلیسی وی به منزله منبع درسی در دانشکده های کتابداری در برخی از کشورها مورد استفاده قرار گرفته و می گیرد که در اینترنت قابل ردیابی است. ارائه ایده ها و نظریه های نو در حوزه فهرستنویسی و سازماندهی اطلاعات که در قالب مقاله های انگلیسی وی منتشر شده است از برجستگی تخصص وی در سطح بین المللی به شمار می آید.

از ساير فعاليتهاي تخصصي رحمت الله فتاحي، تاسيس شاخه ايراني انجمن بين المللي سازماندهي دانش (ايسكو-ايران) است كه سايت آن به نشاني www.isko-iran.org قابل دسترس است.

مهمترین ویژگی دکتر رحمت الله فتاحی اعتقاد به فعالیتهای توام اجتماعی، حرفه اي و علمی است. همچنین، اعتقاد به ارزشهای بی بدیل حرفه کتابداری و اطلاع رسانی در وی باعث شده تا با تعصب در خدمت جامعه خود باشد و برای آن تبلیغ و فعالیت کند. از سوی دیگر، ارتباطات دوستانه وی با اکثریت کتابداران و اعضای هیئت علمی رشته کتابداری و اطلاع رسانی در سطح کشور موجب شده تا ایشان بتواند شبکه همکاری و همفکری مناسبی در حرفه ایجاد کند. برگزاری چندین همایش استانی و ملی از دیگر فعالیتهای دکتر رحمت الله فتاحی است.

خلاصه فعاليتها و نيز آثار و تاليفات رحمت الله فتاحي را مي توان در وب سايت گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه فردوسي مشهد به نشاني http://lis.um.ac.ir  بازيابي كرد. سه کتاب زیر درباره ایشان منتشر شده است:

• گوهر ماندگار: زندگینامه، شرح فعالیتها و آثار دکتر رحمت الله فتاحی/ انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران (شاخه خراسان). تهران: چاپار، ۱۳۸۸.
• اندیشه ها و دغدغه های حرفه ای: مجموعه نوشته های کوتاه، سرمقاله ها و مصاحبه های دکتر رحمت الله فتاحی درباره مسایل حرفه ای در علم اطلاعات و دانش شناسی/گردآوری نرگس اورعی و نرگس ملکوتی. تهران: چاپار، ۱۳۹۶.
• زندگی با هفت خوانش شیرین است: جکایتهایی از تلخ و شیرین یک زندگی/ رحمت الله فتاحی. تهران: نشر کتابدار، ۱۴۰۱.