استاندارد، واژه‌اي انگليسي به‌معناي پرچم و عَلَم است، و از كلمه Stand به‌معني ايستادن، ماندن، و قرارگرفتن اخذ شده است. استاندارد در اصطلاح متداول امروزي به‌معناي مقياسي براي اندازه‌گيري، مدل و نمونه اشيا، تعيين كميّت و كيفيت و آنچه داراي مشخصات رسمي است به‌كار مي‌رود (اكبري حقيقي، ص.3؛ علامه حائري، 1348، ص.7؛ مجيدي، 1368، ص.45-46) .

استانداردها مداركي هستند که شامل قواعد، رهنمودها يا ويژگي‌هايي براي فعاليت‌ها يا نتايج آنها كه به‌منظور استفاده مكرر عمومي، ايجاد هماهنگي و وحدت، توسعه تفاهم، تسهيل ارتباطات، صرفه‌جويي در اقتصاد ملي، حفظ سلامت و ايمني عمومي، و گسترش مبادلات بازرگاني داخلي و خارجي فراهم آمده و توسط سازمان معتبري تصويب شده باشند (آشنايي با مديريت…، 1371، ص.1؛ يگانه، 1378، ص.13).

طبق تعريف سازمان بين‌المللي استاندارد (ايزو)،  هر استاندارد نتيجه تلاش خاصي است كه براي هماهنگ كردن جريان يا محصولي معيّن پديد آمده و به ‌تصويب مقام صالحي رسيده باشد. استاندارد ممكن است به يكي از شكل‌هاي زير باشد:

 الف) نوشته‌اي حاوي يك سلسله شرايط لازم؛

 ب) واحدي اساسي يا كميّتي ثابت مانند آمپر، صفر مطلق و جز آن؛

 ج) ابزاري مادي براي سنجش، مانند متر (اكبري حقيقي، ص.4-5؛ علامه حائري، 1348، ص.14).

 استاندارد از ديرباز در زندگي بشر وجود داشته است و مانند بسياري از پديده‌هاي طبيعي، شناخت و برداشت انسان از محيط بوده كه از آغاز به‌صورت ناخودآگاه تحقق يافته ¬است. گسترش فن و تجارت در ادوار گذشته انسان را واداشته ¬است تا در برخي زمينه‌ها، به‌ويژه در اندازه‌گيري‌هاي يكسان و نيز ساخت وسايل و لوازم، استانداردهايي را تعيين كند. وجود ظروف سفالين يك شكل، كشتي‌هايي با طرح و شكل يكسان، ابعاد ثابت و مشخص آجرها و حتي قطعات سنگ در بناي اهرام مصر، نشانه‌هايي از استاندارد در عهد باستان محسوب مي‌شود.

در ايران، در زمان داريوش اول هخامنشي، وزنه‌هاي استاندارد شده‌اي بر اساس واحدي به نام كرشه ساخته مي‌شد كه معادل 3/83 گرم بود. در انگلستان زمان پادشاهي جان، در منشور كبير استانداردهايي درباره اوزان و مقياس‌ها در امر تجارت تعريف شده است. اما پس از عصر رنسانس، با توجه به تحول بنيادي در طرز¬تفكر اجتماعي و رشد اختراعات و توليدات صنعتي (انقلاب صنعتي)، استانداردهاي صنعتي نيز پديد آمد. با رشد فن‌آوري و افزايش كارخانه‌ها، استانداردهاي ديگري از قبيل فنون كنترل كيفيت، توصيف ويژگي‌ها، و جز آن به ثبت رسيد (يگانه، 1378، ص.14-15).

به‌ كارگيري اين استانداردها توسط توليدكنندگان و محققان مستلزم آن بود كه به‌ شكل مكتوب در آيند و در كتابخانه‌ها و مراكز استاندارد نگهداري و سازماندهي شوند. به¬همين سبب، تدوين استانداردهاي بين‌المللي در زمينه‌ها و سطوح مختلف توسط سازمان بين‌المللي استاندارد (ايزو) انجام گرفت و به‌صورت جزوه‌هايي منتشر شد و به كليه كشورهاي عضو سازمان ارسال گرديد.

در ايران، نخستين حركت مدون استانداردسازی با تصويب قانون اوزان و مقياس‌ها در سال 1304 آغاز گرديد و در سال 1332 به لحاظ ضرورت تعيين ويژگي‌هاي كالاها و جلب توجه توليدكنندگان و واردكنندگان به اهميت كالاهاي استاندارد شده، تشكيلاتي جهت تهيه و تدوين استانداردهاي ملي در وزارت بازرگاني ايجاد شد. در سال 1339، با تصويب قانون تأسيس مؤسسه استاندارد ايران، كار رسمي اين مؤسسه در چارچوب اهداف و مسئوليت‌هاي تعيين شده در اين قانون ادامه يافت و در سال 1343 به مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران تغيير نام داد. مؤسسه استاندارد از سال 1340 به عضويت ايزو و از سال 1344 به عضويت كميسيون بين‌المللي الكتروتكنيك درآمد.

نخستين استانداردهاي تهيه شده به ويژگي و درجه‌بندي كالاهاي صادراتي (عموماً محصولات كشاورزي) اختصاص داشت و به‌صورت آزمايشي تدوين شد. تا سال 1343 هفده استاندارد به‌صورت آزمايشي تهيه گرديد كه عموماً مربوط به كالاهاي سنتي و به‌منظور كمك به بهبود صادرات بود، ولي بعدها تصميم گرفته شد كه در همه زمينه‌ها استانداردهاي لازم تدوين شود و تهيه استانداردها از حالت آزمايشي به‌صورت قطعي تغيير يابد. در سال 1345 براي نخستين بار علامت استاندارد ايران بر روي كالاهاي ايرانی مشاهده شد.

بعد از انقلاب اسلامي، ضرورت دگرگوني در ساختار اقتصادي كشور و توجه جدّي به امر كيفيت منجر به تدوين استانداردهاي ملي گرديد و مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران به تهيه و تدوين و نشر استانداردهاي ملي ايران در زمينه‌هاي مختلف مواد، مصالح و فرآيندها پرداخت (يگانه، 1378، ص.1-2). تدوين استانداردهاي ملي با مشاركت دانشگاه‌ها و مراكز آموزش عالي، نمايندگاني از سازمان‌ها و وزارتخانه‌هاي مرتبط، صاحبان صنايع، نماينده‌هاي انجمن‌هاي صنفي مربوط، و جز آن انجام مي‌شود. در اين فعاليت، كارشناسان مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران و ادارات كل تابعه به‌عنوان دبير تدوين فعاليت دارند. اين مؤسسه در حاشيه كار اصلي خود، يعني تهيه استانداردها، وظيفه گردآوري و سازماندهي استانداردهاي ساير كشورها و نيز هماهنگي و ارتباط با سازمان جهاني استانداردها (ايزو) را عهده‌دار است. كتابخانه مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران بسياري از استانداردهاي جهاني و خارجي را در مجموعه خود دارد، كه به‌لحاظ صرفه‌جويي‌هاي ارزي و اقتصادي، كتابخانه‌هاي تخصصي مي‌توانند به اين مؤسسه مراجعه كنند (روشن بين، 1378، ص.51، 28) .

 استانداردها را مي‌توان به گروه‌هاي زير تقسيم كرد:

1. استاندارد كارخانه‌اي: اين نوع استاندارد با مشاركت كليه بخش‌هاي مختلف يك واحد توليدي از قبيل بخش طراحي، بخش توليد، بخش كنترل، بخش تداركات و مانند آن به‌منظور هماهنگ كردن مواد اوليه، قطعات، قابليت تعويض‌پذيري، شيوه ارتباط، روش توليد، روش كنترل، روش بازرسي، طراحي و مهندسي، روش آزمون، روش تعيين كيفيت، روش نمونه‌گيري و جز آن در سطح كارخانه تهيه و تدوين مي‌شود.

2. استاندارد ملي: اين نوع استاندارد به‌منظور حفظ و افزايش سطح فن‌آوري، با نظر كليه دست‌اندركاران، صاحب‌نظران و متخصصان؛ از جمله توليدكنندگان، مصرف‌كنندگان و مسئولان توسط مؤسسه استاندارد كشورها در سطح كشور تدوين و منتشر مي‌شود (آشنايي با مديريت …، 1371، ص.1-2؛يگانه، 1378، ص.34-36). استانداردهاي ملي از نظر اجرايي به دو دسته استاندارد اجباري و استاندارد تشويقي تقسيم‌بندي مي‌گردد: الف) استاندارد اجباري كه در رابطه مستقيم با ايمني و بهداشت، محيط زيست، يا تجارت خارجي است و قانوناً از نظر اجرا اجباري است؛ ب) استاندارد تشويقي كه توليدكننده با توجه به توان بالاي توليد و نيز علاقه‌مندي و موافقت خود داوطلبانه تمايل به اجراي آن دارد (موسسه استاندارد….، 1378، ص.7؛ يگانه، 1378، ص. 36) .

3. استاندارد منطقه‌اي. اين نوع استاندارد توسط تعدادي از كشورهاي همجوار يا داراي دادوستد تجاري، به‌منظور سهولت در مبادلات اقتصادي و كاهش هزينه‌هاي بازرسي، تهيه و تدوين مي‌شود و به‌ عنوان شاخص در منطقه‌اي از جهان استفاده شود.

4. استاندارد بين‌المللي. اين نوع استاندارد توسط كميته‌هاي فني گوناگون سازمان‌هاي بين‌المللي از قبيل كميسيون بين‌المللي الكتروتكنيك و سازمان بين‌المللي استاندارد (ايزو) بر اساس نيازهاي بين‌المللي به‌صورت پيش‌نويس تهيه و تدوين شده، و پس از ارسال براي كليه كشورهاي عضو سازمان و بررسي و تأييد آن‌ها، به‌صورت استاندارد بين‌المللي منتشر مي‌شود (آشنايي با مديريت ….، 1371، ص.1-2؛ اكبري حقيقي، ص.28؛مجيدي، 1368، ص.70-72؛ يگانه، 1378، ص.38-39) .

5. استاندارد كتابخانه¬اي : در واقع، مجموعه‌اي از قوانين و مقررات است كه توسط برخي نهادهاي ذي‌صلاح جهت استفاده كتابخانه¬ها و مراكز اطلاع¬رساني در مقياس ملي و بين‌المللي وضع و تصويب مي‌شود .بعضي از استانداردهاي كتابخانه-اي به‌صورت دستورالعمل ارائه مي‌گردد و كتابخانه¬ها مجازند خود در مورد شيوه به‌كارگيري آنها تصميم بگيرند يا فقط از بخشي از آنها را استفاده كنند. نوع ديگر استاندارد حاصل توافق است نه ناشي از قانون‌گذاري، و غالباً روش ساده انجام كار را با درجه‌اي از كارآيي و حداقل هزينه ارائه مي‌كند. نمونه اين نوع استاندارد مربوط به چگونگي تدوين فهرست سرعنوان موضوعي است (ويليامسون، 1374، ص.127) .

تدوين استانداردهاي كتابخانه‌اي در حرفه كتابداري داراي سابقه‌اي طولاني است و تاكنون سه نوع استاندارد تدوين و ترويج شده است :

1. استانداردهايي كه خدمات كتابخانه‌ها با آنها مقايسه مي‌شود. استانداردهاي متفاوتي كه انجمن كتابداران امريكا و ساير مؤسسات حرفه‌اي جهان منتشر كرده‌اند از اين نوع است. دو نمونه از اين استانداردها عبارتند از: “استانداردهاي ايفلا براي كتابخانه‌هاي دانشگاهي”  و “رهنمودهايي براي آموزش و استفاده كتابداران، اطلاع‌رسانان، و آرشيوداران” .

2. استانداردهايي كه تا حد امكان لازم است به‌طور مداوم در انجام فعاليت‌هاي خاص به‌كار رود، اما لزوماً نتايج يكساني از كاربرد آنها حاصل نمي‌شود. قواعد فهرست‌نويسي انگلوامريكن، قالب مارك، قوانين استاندارد بين‌المللي توصيف كتابشناختي (آي.اس.بي.دي) و شماره استاندارد بين‌المللي كتاب (شابك  نمونه‌هايي از اين نوع استانداردها هستند.

3. استانداردهاي فني يا مشخصاتي كه نظارت دقيق بر آنها براي بهره‌گيري مشترك از اطلاعات ضروري است. استانداردهاي وضع شده توسط سازمان ملي استانداردهاي اطلاع‌رساني  در امريكا در باب موضوع‌هايي چون مشخصات ساختار فرمت‌ها، نويسه‌ها، و فهرست‌ها مواردي از اين نوع هستند.

جایگاه استانداردها در كتابخانه‌ها. در كتابخانه‌هاي علوم و فن‌آوري، از جمله كتابخانه‌هاي مهندسي، استانداردها از اهميت ويژه‌اي برخوردارند. استانداردها هم به‌صورت تك‌نگاشت و هم مجموعه چندجلدی از همان تك‌نگاشت‌ها منتشر مي‌شوند، از نظر فهرست¬نویسی توصيفي تفاوت چنداني با ساير مدارك كتابي ندارند. هنگامي ‌كه استانداردها به‌صورت مجلّد منتشر مي‌شوند در واقع مجموعه‌ بزرگی را در کتابخانه شکل مي‌دهند. اما استانداردهاي تك‌برگي يا چندبرگي معمولاً بهتر است به ‌صورت سري/ مجموعه نگهداري شوند.

استانداردهاي چاپی كتابي معمولاً داراي نمايه‌هاي جامعي هستند و به‌عنوان منابع مرجع در كتابخانه‌هاي تخصصي نگهداري مي‌شوند. فهرست مطالب آنها معمولاً از رده‌بندي خاصي (مانند دهدهي‌ جهاني) پيروي مي‌كند و سامانه رده‌بندي آ¬ن¬ها نيز بر حسب شماره سريال «استاندارد» است. هر يك از مجلدات استاندارد داراي نمايه موضوعي است كه به شماره‌هاي مورد¬نظر ارجاع می¬دهد.

براي انتخاب استانداردها در كتابخانه‌هاي تخصصي از ابزارهاي خاصي چون سالنامه‌ و نمايه‌نامه‌ استفاده مي‌شود. مدارك استاندارد ملي ايران در چهار مقوله: آيين‌كار، ويژگي، روش‌هاي آزمون و واژه‌نامه موضوعي تهيه مي‌شوند و به ترتيب الفبايي موضوعي و شماره رده در سالنامه‌ها به‌چاپ مي‌رسد. استفاده كننده با مراجعه به اين سالنامه‌ها، عنوان و شماره مدرك را بازيابي كرده و اصل مدرك را از مركز فروش مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران تهيه مي‌كند يا در تالار مطالعه كتابخانه مؤسسه استفاده کند (روشن بين، 1378، ص. 28، 51، 63) .

در عصر جديد، منابع ديجيتالي، شبكة جهان‌‌گستر وب و اينترنت بخش اساسي و اصلي محيط اطلاعاتي است. اغلب كتابخانه‌ها و آرشيوهاي ملي نقش مهمي در گردآوري بخش كوچكي از اين منابع جهاني و امكان دسترسي به آنها را در آينده دارند. با توجه به حجم زياد اطلاعات و كمبود فضا برای نگهداری آنها، چشم‌انداز آينده به نظر ترسناك مي‌آيد ولي نمونه‌هاي بسياري در سراسر دنيا نشان مي‌دهد براي حل تمامي اين مشكلات مي‌توان از طريق برنامه‌ريزي در حوزه ذخيره¬سازي امن وحفاظت ديجيتالي اثرگذار بود.

شناخت درست خصوصيات منابع و تهديدهاي احتمالي براي دسترسي مداوم به آن¬ها، نكتة اصلي در دستیابی به اين هدف است. رسانه‌هاي ذخيره¬سازی ديجيتالي از لحاظ فیزیکی و كيفيت، آسيب‌پذير هستند و شيوة دقيقي براي پشتيباني و نوسازي سخت‌افزارها و نرم‌افزارها و محمل‌هاي اطلاعاتي جديد وجود ندارد؛ لذا شيوه‌‌ها و راهبردهاي جديدي بايد طراحي و اجرا شوند (گاتن بای ، 2005، ص.67). مسئلة ديگر عرضة اقلام ديجيتالي ذخيره شده در آينده¬ است. اين سؤال مطرح است كه چگونه مي‌توان از ديدن و استفاده از مواد ديجيتالي در 5 يا 10 يا 15 سال آينده اطمينان حاصل كنيم؟ امروزه در اکثر کتابخانه‌‌ها و آرشیو‌‌ها از راهبردهايي چون حفاظت سطح بيت ، انتقال اطلاعات ، شبيه‌سازي فناوري ، حفاظت فناوري ، بسته‌بندي كردن اطلاعات ، تهية نسخه‌هاي اضافي از منابع و غيره برای ذخيره-سازي و حفاظت منابع رقمی استفاده مي‌شود و برای حصول چنین عملی ابزارهايي براي تضمين دستيابي دائمي موردنياز است. (وينگاردن ، 2004) .

كتابخانه‌ها و آرشيوهاي ملي بسياري به منظور ذخيره¬سازي و حفاظت منابع ديجيتال، آرشيوسازي ديجيتالي را آغاز كرده‌اند و براي طراحي و ساخت آرشيو ديجيتالي خود از الگوی مرجع سامانه اطلاعاتی آرشیوی باز ا.ای.آی.اس  بهره گرفته‌اند. پس از ساخت آرشيوهاي ديجيتالي از طريق انتخاب قالب¬هاي استاندارد و پركاربرد، الزامات فني موردنياز براي منابع ذخيره شده، ذخيره‌سازي منابع اصلي به همراه نسخه‌هاي پشتيبان آنها، دستيابي دائمي استفاده‌كنندگان در آينده، نيز باید فراهم شود (وينگاردن، 2004) .

يكي از اجزاي كليدي برای ذخيره¬ موفق منابع ديجيتالي تهية آنها در قالب فراداده‌هاي توصيفي، مديريتي و حفاظتي است؛ لذا با توجه به اهداف تعيين شده در كتاب حاضر، استانداردهاي ذخيره¬سازي و حفاظت گرد¬آوري شده و اطلاعات آن   مي¬تواند در بحث ذخيره¬سازي اشياي ديجيتالي و فراداده¬ها در سيستم نرم¬افزاري نقش كليدي داشته باشد.

اشياي ديجيتالي: اشياي ديجيتالي اصطلاح عمومي است كه اشاره به بدنة مادة ديجيتالي مي‌كند، بدنه‌اي كه در معرض حفاظت ديجيتالي قرار مي‌گيرد. اشياي ديجيتالي شامل انتشارات ديجيتالي ، اسناد ديجيتالي ، منابع برخط  و برون¬خط ، ديجيتال¬زاد   و ديجيتالي‌شد‌ه‌ها  است. انتشارات ديجيتالي يا انتشارات الكترونيكي، منابع ديجيتالي هستند كه براي دستيابي عمومي عرضه شده‌اند و به رايگان یا پولی قابل¬دسترس¬اند. اسناد ديجيتالي به منابع ديجيتالي و الكترونيكي اشاره مي‌كنند كه بخش آرشيوي معمولاً با آنها در ارتباط است. اسناد ديجيتالي در كار روزانه سازمان ايجاد مي‌شوند و سازمان جايگاه رسمي براي آنها قائل است، آنها ممكن است شامل اسناد، واژه‌پردازها، پست ¬الكترونيكي‌ها، پايگاه‌هاي اطلاعاتي يا صفحات وب اينترنت باشند. منابع برخط اشاره به اشياي ديجيتالي مي‌كنند كه با بسياري از شبكه‌ها يا سامانه¬هاي بزرگ‌تر مرتبط هستند و منابع برون¬خط، انتشاراتي است كه به شبكه متصل نيست اما با محمل¬هایی مانند لوح فشرده، دي.وي.دي، نوار، ديسك نوري و ديسك¬سخت قابل دستيابي است. اين بدين معناست كه يك شيء ديجيتال را مي‌توان در دست گرفت يا در قفسه گذاشت بدون آنكه آن را به صورت ديگري (كاغذ يا ميكروفيلم و غيره) تبديل كنيم. ديجيتال¬زاد اشاره به منابعي مي‌كند كه از ابتدا به صورت ديجيتالي توليد مي¬شوند و برابر آنالوگي ندارد. ديجيتالي‌شده‌ها اشاره به تبديل اطلاعات موجود در رسانه‌هاي سنتي به قالب ديجيتالي مي‌كند كه از طريق اسكن يا نرم افزار اُ.سی.آر. انجام مي‌گيرد (ورهییول ، 200، ص.42) .

قالب‌هاي فايل بادوام و استانداردهاي آن، دو جنبه مهم در ذخيره¬سازي امن و قابل¬اعتماد است. از آنجايي كه فناوری/ نرم¬افزاری قالب¬های فايل‌ در معرض متروك شدن¬ هستند، گزينش صحيح قالب‌هاي فايل هم براي توليد و هم ذخيره¬سازي اشياي ديجيتالي بسيار مهم است. در زير به عوامل و معيارهايي اشاره می¬کنیم كه توسط متخصصان علوم كتابداري و آرشيوي براي انتخاب و گزينش قالب مناسب وضع شده است

عوامل تداوم برای تمامي قالب‌هاي ديجيتال و مقوله‌هاي اطلاعات كاربرد دارند و بايستي به هنگام ارزيابي يك قالب ديجيتالي مورد¬ توجه قرار گيرند. هفت عامل زير صرف¬نظر از راهبردهاي حفاظتي معمول (از قبيل مهاجرت اطلاعات  به قالب‌هاي جديد و شبيه‌سازي)  قابل اجرا هستند و حفاظت محتوا را در رويارويي با تغييرات فناورانه آينده تحت‌الشعاع قرار مي‌دهند. اين هفت عامل عبارتند از :

 افشاگری  : درجه يا ميزاني كه مشخصات و ابزارهاي كاملي را براي تأييد اعتبار و یکپارچگی فني، براي آنهايي كه محتواي ديجيتالي توليد مي¬كنند، مطرح مي¬كند. منشوري از سطوح اعلام يا انتشار براي قالب‌هاي ديجيتالي قابل مشاهده ¬است. آنچه كه در اين عامل بسيار حائز اهميت است، تأييديه يك نهاد به¬رسميت شناخته شده استانداردها نيست، بلكه وجود مستندسازي كامل است.

 اقتباس/ اتخاذ  : درجه به كارگيري قالبي كه از قبل توسط توليد كنندگان اوليه، اشاعه‌گران يا كاربران منابع اطلاعاتي استفاده مي‌شده است. اين درجه شامل به كارگيري قالب به عنوان يك قالب مادر، براي تحويل به كاربران نهايي و به عنوان ابزاري براي تبادل اطلاعات ميان سامانه‌هاست.

 شفافيت  : درجه يا ميزان بازنمايي ديجيتالي به تجزيه و تحليل بي‌واسطه با ابزارهاي اساسي مانند انسان‌خوانايي  با استفاده از يك ويراستار فقط متن.

 خودمستندسازی:   اشياء ديجيتالي خود¬مستندساز شامل فرادادة توصيفي، فني و فرادادة مديريتي ديگر مي‌شود.

 وابستگي‌هاي خارجی  : ميزان/ درجه وابستگي يك قالب خاص به نرم‌افزار، سخت‌افزار يا سيستم عامل خاصي براي ترجمه و استفاده و پيچيدگي پيش‌بيني شدة پرداختن به اين وابستگي‌ها در محيط‌هاي فني آينده.

 تأثير اختراعات ثبت¬شده  : درجه يا حدي كه توانايي نهادهاي آرشيوي براي تداوم¬ بخشي از محتوا در يك قالب توسط اختراعات ثبت شده بازداشته خواهد شد.

 مكانيسم¬هاي محافظت فنی  : پياده‌سازي مكانيسم¬هايي مانند رمزگذاري كه از حفاظت محتوا توسط يك انباره قابل اعتماد جلوگيري مي‌كند.

عوامل كيفيت و كارآيي

كيفيت و كارآيي به توانايي يك قالب براي بازنمايي ويژگي‌هاي مهم يك قلم محتوای خاص مربوط مي‌شود كه توسط كاربران كنوني و آينده موردنياز است. اين عوامل براي گونه‌هاي خاص يا اشكال بيان محتوا، متغير خواهند بود. مثلاً ويژگي‌هاي شاخص صدا با ويژگي‌هاي تصاوير غيرمتحرك خواه ديجيتالي خواه غيرديجيتال متفاوت است.

اين انتظارات كاربران است كه ممكن است به اصطلاح ترجمه عادي  براي يك گونه خاص يا شكل خاصي از بيان محتوا را تعيين ‌كند. ترجمه عادي معياري براي رفتار محتواست، زماني كه اين محتوا به يك كاربر ارائه مي‌شود. مثلاً تصاويري كه اجازه زوم كردن را ممكن مي‌سازند و يا صداهايي كه مي‌توانند پخش شده، متوقف شده و يا بازپخش شوند. نمونه¬هايي از عوامل كيفيت و كارآيي براي انواع محتواي برگزيده به شرح زير است:

 وضوح (حمايت از وضوح بالاي تصوير)

 نگهداري رنگ (حمايت از مديريت رنگ)

 حمايت از جلوه‌هاي گرافيكي و صفحه‌آرايي درصدا

 وفاداري (حمايت از وضوح بالاي صدا)

 حمايت از كانال‌هاي چندگانه (شامل مبتني بر يادداشت  مانند MIDI)

 حمايت از صداهاي دانلودشدني يا تعريف شده براي كاربر، نمونه‌ها و قطعات براي متن

 حمايت از یکپارچگی ساختار مدرك و هدايت

 حمايت از یکپارچگی صفحه‌آرايي، فونت و ديگر جلوه‌هاي طراحي

 حمايت از ترجمه براي رياضيات، فرمول‌ها، نمودارها و… غيره

 وضوح (حمايت از وضوح بالا/ عالي تصوير)

 وفاداري (حمايت از وضوح شنيداري عالي)

 حمايت از كانال‌هاي صداي چندگانه.

 اقدامات متعددي در دست اجرا هستند تا دستورالعمل‌ها يا معيارهايي را براي انتخاب قالب‌هاي مناسب و مرجح فايل تبيين كنند. موارد ذيل يك دستورالعمل براي گزينش قالب فايل و استانداردهاي مديريت ذخيره¬سازي را فراهم مي¬آورد. اين معيارها عبارتند از:

قالب‌هاي فايلي كه در آنها مختصات فني در حوزة عمومي دسترس‌پذير شده‌اند به‌عنوان باز محسوب مي‌شوند. دستيابي به اطلاعات فني مبسوط راجع به يك قالب فايل براي مديريت ذخيره¬سازي ضروري است. از نمونه‌هاي قالب‌هاي استاندارد باز می¬توان به جيپگ و اسكي  اشاره نمود. علاوه بر آن قالب‌ها ممكن است مالكيتی يا غيرمالكيتی باشند. برخي از قالب‌هاي مالكيتي مانند پی.دی.اف مختصات فني را براي همكاري با ديگر پديدآورندگان نرم‌افزار را ايجاد كرده ¬است. قالب‌هاي غيرمالكيتي مانند اسكي مي‌توانند به لطمه يا خسارت در خصوص ساختار، محتوا و كارآيي منجر شوند. مزاياي قالب‌هاي استاندارد باز رو به افزايش است و كاربرد آنها شديداً توصيه مي شود.

حضور همه جانبه به كاربرد قالب‌هاي محبوب قابل¬دسترس در سطح وسيع اشاره دارد که با حمايت وسيعی از سوي پديدآورندگان نرم‌افزار توليد مي‌شوند. قالب‌هاي محبوب همچنين از حمايت همه¬جانبه‌ای از سوي شماري از برنامه‌هاي نرم‌افزاري برخوردارند، بنابراين مرجح‌اند.

مختصات قالب نبايستي در معرض تغييرات مكرر و مهم قرار گيرند و بایستی با ويرايش‌هاي نو قالب‌ها سازگار باشند.

استفاده از قالب‌هاي فايلي كه به فراداده‌ها پيوند مي‌خورند ترجيج داده مي‌‌شوند. فراداده براي كاربرد فعالانه فايل و همچنين براي مديريت ذخيره¬سازي داراي ارزش است. فراداده، اطلاعاتی راجع به اصل و منشأ فايل و خصوصيات فني فراهم مي‌آورد. ارزش آن به دو چيز بستگي دارد هم به درجه يا ميزان حمايت فراهم آمده توسط محيط نرم‌افزاري كه جهت ايجاد فايل مورد استفاده قرار مي‌گيرد و هم به ميزان و مقداري كه فرادادة به شيوة بيروني ذخيره‌‌سازي شده و در جاي خود به كار برده مي‌شود. فراداده همچنين درخصوص بازپس گرفتن فايل‌هاي ايجاد شده بر روي سامانه هاي منسوخ كمك مي‌كند، سامانه هايي كه مي‌توانند بعداً توسط سامانه هاي رايانه‌اي موجود تفسیر شوند.

كاركرد و مشخصاتي از قالب‌ها بايد انتخاب شود كه هدف موردنياز يا فرايندهاي تجاري را حمايت كند. قالب‌هاي بيش از حد تخصصي بايستی كنار گذاشته شوند چرا كه مديريت و حفاظت اين قالب‌ها بسيار پيچيده و هزينه‌بر است.

قالب‌هايي كه توسط طيف وسيعي از نرم‌افزارها حمايت مي‌شوند و سيستم‌هاي عامل جداگانه‌اي دارند به‌عنوان ميان¬كنش به حساب مي‌آيند. افزون بر آن قابليت تبادل فايل‌ها از تداوم بلندمدت داده حمايت مي‌كند بدين ترتيب كه انتقال داده از يك محيط فني به يك محيط ديگر را تسهيل مي‌نمايد.

كاركردهاي غلط‌يابي يا كشف اشتباهات مانند چك سام ، نظارت دوره‌اي موارد زائد (سي.آر.سي ) و يا ديگر قابليت‌هاي تصحيح اشتباهات، مسائلی را از بين می‌برند که باعث نابودي فايل در خلال انتقال يا رويداد ديگر می‌شود. قالب‌هايي كه چنين تسهيلات غلط‌يابي و تصحيح را فراهم مي‌سازند پوياترند. در نتيجه ارجحت دارند .

اعتبار بايد بنا به دلايل مختلف حقوقي، اجرايي و تاريخي به اثبات برسد. به هنگام گزينش يك قالب فايل، قالب موردنظر بايستي (محتوا، داده و ساختار) محتواي فايل و هرگونه ويژگي‌هاي درون‌ساختي بافت، اصل و منشأ، ارجاعات را حفظ نمايد.

انواع مشخصي از داده بايستي قابليت پردازش يا کارآيي‌‌شان را حفظ نمايند تا ارزش استفاده مجدد داشته باشند. برای مثال قابليت پردازش شامل نگهداري ابرپيوندها  در يك سند مي‌شود؛ پس از آنكه سند موردنظر به يك قالب حفاظت بلندمدت تبديل شود هر چند كه اعتبار ما را ناگزير مي‌سازد كه فايل را در حين پردازش مجدد تغيير ندهيم. حفظ اعتبار براي مثال هنگامي كه يك سند متني به يك فايل پي.دي.اف فقط تصويري تبديل مي‌شود حتماً بايستي يك ويرايش قابل پردازش آن فايل نگهداري شود.

قالب‌بندي يا قالب‌سازي يك فايل ممكن است داراي ارزش اطلاعاتي بسيار زيادي باشد. اگرچه اعتبار يك فايل حفاظت، حس و ظاهر اوليه و اصلي (مانند فونت‌ها، رنگ‌ها، صفحه‌آرايي) فايل را حفظ مي‌كند، بنابراين قابليت ارائه قالب فايل براي حمايت آن جهت انتقال يك مطلب بسيار مهم و درخور تأمل است (آرشیو ملی انگلستان، 2003؛ نوردلند، 2007، ص. 86-88).

معيارهاي فوق در گزينش يك قالب فايل براي ذخيره¬سازي بسيار مهم است. مطابق با نظر ويليام. جي.¬ لفرجي  مدير پروژه برنامه زيرساخت ملي اطلاعات و نگهداري آن (ان.دي.آي.آي.پي.پي )، يك راهبرد مديريت اشياي ديجيتالي در كتابخانه¬هاي ديجيتالي بايد سه ملزومات مقدماتي زیر را نيز برآورده سازد:

1. نيازهاي توليدكنندگان سند: فايل‌ها بايد به¬راحتي ايجاد شوند و سازگار با فرايندهاي جريان كار باشند و از انعطاف كافي جهت دربرگرفتن تصاوير، سندهاي فرعي و ديگر مؤلفه‌ها برخوردار باشند.

2. نيازهاي كاربران سند: فايل¬ها بايد قابل اطمينان باشند و به¬طور مناسبي كارآيي داشته باشند و بتوانند از طريق رويكردهاي متفاوت كشف شوند (مانند اصطلاحات نمايه و متن كامل).

3. نيازهاي آرشيوها: فايل¬ها بايد مبتني بر فن¬آوري غير مالكيتي و پايدار قرار داشته باشند و براي دستورالعمل¬های ثبت اسناد كه جهت توليد¬¬كنندگان صادر مي‌شود (مثلاً دستورالعمل براي توليد، نگهداري و از بين بردن اسناد) مناسب باشند. علاوه بر آن، فايل‌ها بايد فراداده‌ها را براي دستيابي، ذخيره¬سازي و حفاظت پشتيباني كنند (لفرجی، 2003).

قالب‌هاي فايل توصيه شده زير مبتني بر معيارهاي گزينشي متخصصان بين‌المللي  در حوزه‌هاي مطالعات آرشيوي و علوم كتابداري است. قالب‌هاي فايل قابل دوام و استانداردهاي آن، دو جنبه مهم در ذخيره¬سازي امن و قابل اعتماد است. ملزومات كاركردي فايل و فرايند توليد آن، 2 عامل برای گزینش و به کارگیری قالبهای فایل است. براي مثال فايل‌هاي متني در مقايسه با فايل‌هاي ديداري و شنيداري كاركردهاي متفاوتي دارند بنابراين قالب‌ها و استانداردهاي متفاوتي را براي ذخيره-سازي مي‌پذيرند. همچنين فايل‌ها مي‌توانند شامل انواع مختلفي باشند، از متن ساده گرفته تا منابع وب پيچيده. فايل متن ساده مثل يك سند ورد  مي‌تواند براي دسترس‌پذيري دائمي به روشي بسيار ساده ذخيره و مديريت شود. درصورتي كه منابع وزين‌تر و پيچيده تر به فرايندهاي مديريتي پيچيده¬اي نياز دارند كه فراتر از يك سند متني ساده است. به عبارت ديگر هر چه فايل موردنظر پيچيده‌تر باشد مديريت آن براي ذخيره سازي و حفاظت دشوارتر است (كتابخانه كنگره امريكا، 2009؛ نوردلند، 2007، ص. 85).

داده ها يا اطلاعات متني، نوعي از داده يا اطلاعات است كه شيوه ارائه آنها تنها بر استفاده از نويسه¬هاي متني مبتني است. داده¬ها و اطلاعات متني را مي توان در قالب پرونده¬هاي متني ذخيره كرد. سندهاي متني فايل‌ها، بايد به قالب¬هاي استاندارد متني موجود تبديل شوند. هر يك از اين قالب‌ها داراي نقاط ضعف و قوت خود براي ذخيره¬سازي و حفاظت هستند. بنابراين تصميم اينكه كدام قالب انتخاب شود بايد مبتني بر ملزومات فايل و نيازهاي كاربران و آرشيوها باشد. هرچند كه مديريت ذخيره¬سازي ديجيتالي فايل‌هاي متني ممكن است شامل قالب‌هاي كاربردي مختلفي شود. البته ساير قالب‌ها نيز ممكن است در آينده، مديريت ذخيره¬سازي و دسترس‌پذيري بهتري را فراهم كنند، كه اين قالب¬ها بايستي با توجه به شرايط سازماني استفاده شوند. براي مثال اَدُبی  یك قالب پی. دی. اف ايجاد كرده¬ است كه اخيراً به عنوان يك استاندارد بين‌المللي براي تمامي سندهاي متني نيازمند به ذخيره¬سازي امن، پذيرفته شده است. (ايزو شماره 19005) .

مطالعه كتابخانه¬های ديجيتالي مطرح دنيا نشان داده است که گزينه‌هاي متعددي براي قالب‌هاي فايل متني و ذخيره¬سازي اطلاعات متني وجود دارد.

ذخیره داده‌های خام که قالب متنی دارند. در این کاربرد هر سطر پرونده متنی می‌تواند به تعدادی فیلد تقسیم شود که با یک جداکننده (ویرگول، نقطه‌ویرگول، نویسه پرش، یا…) از یکدیگر متمایز می‌شوند. این پرونده‌ها را به آسانی می‌توان به محیط نرم‌افزارهای صفحه ‌گسترده وارد نمود یا از محیط این نرم‌افزارها، چنین پرونده متنی‌ را صادر کرد.

رمزگذاری پرونده‌های CSV باید مطابق با استاندارد یونی¬کد و استاندارد ملی 6219 انجام شده باشد. تبدیل کد این پرونده‌ها را می‌توان مانند تبدیل کد پرونده‌های متنی ساده انجام داد.

این قالب پرونده که با پسوند سه¬حرفی doc (یا docx در نسخه‌های جدید) مشخص می‌شود، قالب پرونده‌هایی است که توسط نرم‌افزار ورد مایکروسافت تولید می‌شوند. این نوشتارها علاوه بر اطلاعات متنی، اطلاعات مربوط به صفحه‌بندی و قالب‌بندی متن را نیز در خود ذخیره می‌کنند. به نظر می‌رسد به دلیل سلطه سیستم عامل ویندوز، این قالب در حال حاضر پراستفاده‌ترین قالب برای تولید متن باشد.

پرونده‌های doc در قالب رقمی ذخیره می‌شوند. برای دیدن و ویرایش آن‌ها لزوما باید از نرم‌افزار ورد استفاده شود (البته نرم‌افزار رایگانی به نام نمایشگر ورد نیز وجود دارد که صرفا برای نمایش این قالب پرونده‌ها استفاده می‌شود) .

این قالب پرونده، قالبی اختصاصی محسوب می‌شود و استفاده از آن به دلیل باز نبودن ویژگی‌های آن توصیه نمی‌شود. البته به نظر می‌رسد به دلیل گستردگی کاربرد این قالب، استفاده نکردن از آن ممکن نباشد. می‌توان اسناد ذخیره شده در این قالب را با استفاده از روش‌هایی به قالب‌های باز ذخیره نوشتارهای متنی (مانند ODT که قالب ذخیره نوشتارهای متنی در مجموعه نرم‌افزارهای اپن آفیس است) تبدیل نمود. باید توجه داشت که روش‌هایی که چنین نرم‌افزارهای آزادی برای گشودن و ویرایش و تبدیل نوشتارهای ورد مایکروسافت استفاده می‌کنند مبتنی بر مهندسی معکوس است و می‌تواند باعث شود که بخشی از داده‌ها هنگام تبدیل قالب از دست برود. در این زمینه باید سیاستی اتخاذ شود تا در درون سازمان و بخش‌های خارج سازمان که نظارتی بر آن‌ها وجود دارند، پرونده‌ها از ابتدا در قالبی باز تولید و ذخیره شوند.

نقاط ضعف:

– برای دیدن و ویرایش پرونده‌های.  doc  لزوما باید از نرم‌افزار ورد استفاده شود.

– در هنگام گشودن و ویرایش و تبدیل نوشتارهای ورد مایکروسافت، بخشی از داده‌ها هنگام تبدیل قالب از دست مي رود.

قالب نوشتار متني اُپن داكیومنت (اُ.دي.تي) در اصل بخشي از مجموعه اُپن داكيومنت است. اين مجموعه توسط يكي از كميته¬هاي فني توسعه¬دهندگان نرم¬افزار اپن آفيس ابداع شده است و استاندارد 26300 ISO/IEC هم آن را پوشش مي¬دهد. اين استاندارد، یك استاندارد باز است كه اولين بار پشتيباني از آن در مجموعه نرم¬افزار دفتري اُپن آفيس انجام گرفته¬ است.

اين قالب مبتني بر اکس.ام.ال. است و در اصل داده¬هاي موجود در پرونده را به شكل ديجيتالي (مانند شيوه¬اي كه در نوشتارهاي مجموعه آفيس مايكروسافت انجام مي¬شود) ذخيره نمي¬كند بنابراين داده¬ها و اطلاعات در آن ذخيره نمي¬شود.

در اين قالب مي¬توان در صورت پشتيباني نرم¬افزار، از استاندارد اُپن داكيومنت باز استفاده و آن را ويرايش نمود. قالب اُ.دي.تي بسياري از امكانات مورد نياز براي  واژه¬پردازي رادر نظر گرفته¬ است وتقريباً تمام فعاليت¬هاي مرتبط با اين حوزه كه با استفاده از ورد مايكروسافت انجام مي شوند در قالب اُ.دي.تي هم قابل انجام هستند. مجموعه نرم¬افزا اُپن آفيس، امكان گشودن پرونده¬هاي ورد مايكروسافت وتبديل آن¬ها به قالب اُ.دي.تي را دارد.

نقاط قوت:

– رهايي كاربر از محدود بودن به يك نرم¬افزار يا مجموعه نرم¬افزاري خاص براي كار كردن با قالب¬هاي نوشتاري

– سهولت استفاده

– تضمين گسترش¬پذيري به دليل باز بودن استاندارد

– جلوگيري از افزايش اندازه پرونده¬ها و حفظ یکپارچگی داده¬اي  پرونده¬ها

– استفاده از استانداردهاي باز ديگر (مانند دابلين كور :SVG,HTML و…)

– عدم  نيازبه برگزيدن يك قالب ذخيره¬سازي بين دو گزينه اکس.ام.ال. يا پرونده ديجيتالي.

– باز بودن فرآيند توليد و توسعه اپن داكيومنت و در نتيجه عدم وجود سلطه هيچ توليد¬كننده¬اي بر آن

– پذيرفته شدن به عنوان يك استاندارد جهاني توسط سازمان جهاني استاندارد واستفاده از آن توسط بسياري از سازمان¬ها و موسسات.

اسكي مخفف كد استاندارد براي تبادل اطلاعات  امريكا است و مقدماتي‌ترين قالب متن رمزگذاري است. اين قالب كه توسط مؤسسه استانداردهاي ملي امريكا (انسي)   ايجاد شده است، سنگ بناي كدگذاري متني زبان انگليسي و برخي زبان‌هاي غيرانگليسي است. از آن گذشته اين قالب توسط نرم‌افزارهای کاربردی متعددي و فراهم‌آورندگان متعددي پشتيباني شده كه خصوصيت ميان‌كنشي و حضور همه جانبة اسكي را افزايش مي‌دهد (آرمز، 1381، ص. 233). هنگامي كه فقط محتوای معنوي براي ذخيره¬سازي امن مورد نياز باشد، اسكي  بهترين گزينه عملگرا محسوب مي‌شود.

 قالب پی.دی.اف توسط شركت ادوب  به عنوان زبان بازنمايي مدرك عمومي ايجاد و توصيف شده است. قالب پی.دی.اف مدارك قالب¬بندی و صفحه¬آرایی شده را بازنمایی می¬کند. اين مدارك ممكن است ساختارمند يا ساده باشند و شامل متن، تصاوير، گرافيك و ساير محتواهاي چندرسانه¬اي باشند. براي حواشي، فراداده،   پيوند¬هاي فرامتني پی.دی.اف و نشان كتابها پشتيباني وجود دارد. ويرايش اوليه 1.7 قالب در نوامبر 2006 منتشر شد و در جولاي 2008 شماره 1-32000 ايزو را گرفت. ايزو 1-32000 : 2008 يك مكانيسم گسترش را معرفي كرد تا به فروشندگان و ساير سازمانها مجال گسترش در حد استاندارد بدون ايجاد مشكلات براي نرم¬افزار داده شود. شركت ادوب در حال به كارگيري اين مكانيسم براي افزايش پشتيباني از كارآيي جديد در ابزارهاي پی.دی.اف است. گسترش سطح 3 در ژوئن 2008 همزمان با انتشار آكروبات ريدر 9 منتشر شد. گسترش سطح 3 کارآیی اساسي و اضافي در مشخصات را حمايت مي كرد. سطح 5 توسط شركت ادوب در ژوئن 2009 در تركيب با انتشار آكروبات 9 بيرون آمد. گسترش سطح 5 كارآيي اضافي بسيار كمي بر روي گسترش سطح 3 تامين نمود. عمده¬ترين تغيير، تهيه پشتيبان از يك ويرايش جديدي از معماري اشكال ادوب اکس.ام.ال  است. هر چند كه پی.دی.اف يك قالب فايل مالكيتي است اما پايداري، عمر طولاني، ضريب اطمينان آن ثابت شده است. پی.دی.اف از بدو پيدايش خود تاكنون سازگاري با قالب‌هاي قديمي خود را به نحو احسن حفظ كرده است و به‌عنوان يك محصول منبع باز باقي مانده است. پی.دی.اف كه يك قالب فايل است و هم منبع باز و هم مالكيتي است، قالب مناسبي براي راهبرد مديريت  ذخيره¬سازي و حفاظت بلندمدت مي‌تواند محسوب شود. هر چند كه پی.دی.اف بيشتر تمايل دارد كه يك قالب آرشيوي پيش فرض باشد تا يك قالب دستيابي.

– استاندارد باز

– قادر به حفظ كارآيي يك فايل و يك شيء ديجيتالي است

– دارای قابليت نرمال‌سازي

– در سطح وسيعي به كار گرفته شده و در بسياري از محيط‌هاي كاري جا افتاده است.

– سازگاري با قالب‌هاي قديمي

– عمر بلند و ضريب اطمينان بالاي قالب فايل

 اخيراً. پی.دی.اف/ ای به يك استاندارد بين‌المللي تبديل شده است (ايزو شماره 19005). اين قالب هم براي تبادل اطلاعات ديجيتالي و هم براي حفاظت بلندمدت اشياي ديجيتالي مناسب است. پی.دی.اف/ ای براي اهداف مديريتي آرشيوها در اسناد و غلبه بر نقاط ضعف پی.دی.اف ايجاد شد. بنابراين. پی.دی.اف/ ای هرگونه مشخصه و يا ويژگي را كه با پويايي آرشيوي مانند رمزگذاري ناسازگار باشد را حذف مي‌كند. پی.دی.اف/ ای همچنين اکس.ام.پي  يا سيستم عامل فراداده وسيع را به‌عنوان بخشي از استاندارد خود شامل مي‌شود. فرادادة اکس.ام.پي در هر فايل به‌عنوان متن ساده محاط شده‌اي است كه هم احتمال نابودي را كاهش مي‌دهد و هم دستيابي به فراداده را آسان مي‌نمايد. اين قالب اكثريت نيازهاي ذخيره¬سازي امن و حفاظت ديجيتالي را تأمين مي‌نمايد.

نقاط قوت:

– داراي استاندارد ايزو شماره 19005

– خودكفا و خودسندپرداز است

– فراداده مجاز مبتني بر استانداردهاست و از XMP استفاده مي¬كند.

– در اين قالب رمزگذاري انجام نمي گيرد.

– در اصل براي حفاظت بلندمدت اسناد صفحه مدار متني مناسب است.

نقاط ضعف:

– برخي از عناصرآن ممكن است در معرض حق مؤلف و ثبت اختراعات قرار گيرند.

– شامل محتواي ديداري و شنيداري در فايل     نمي¬شود.

– فقدان كارآيي لازم

– ساختار منطقي سند حتماً بايد به هنگام توليد و ايجاد گنجانده شود. (لفیورگی  200؛ آآبرامز ، 200، صص. 18-19)

يك قالب مبتني بر اکس.ام.ال كه توسط شوراي مطبوعات و ارتباطات دور بين‌المللي  ايجاد شده است. ان.آی.تی.اف. محتوا و ساختار مقالات خبري و فراداده همراه آن را باز مي‌نماياند. هدف ان.آی.تی.اف. اين است كه به عنوان يك قالب، اين امكان را به ناشران مي دهد تا بتوانند ظاهر، حس و خصلت تعاملي مدارك خود را با پهناي باند، وسايل و نيازهاي شخصي مشتريان خود سازگار نمايند. مدارك ان.آی.تی.اف. مي‌توانند به اچ.تي.ام.ال. و WML (براي وسايل بي‌سيم)، آر.تي.اف. (براي چاپ) و يا هر قالب ديگر دلخواه ناشر برگردانده شوند. ويرايش جديد اين قالب با عنوان. ان.آی.تی.اف. 3/2 در اكتبر 2003 منتشر شده است و ويرايش 4.3 آن نيز در ماه مي 2007 بيرون آمد.

اعلام:  استاندارد باز NITF توسط شوراي مطبوعات و ارتباطات راه دور بين‌المللي، يك سازمان بين‌المللي مستقل آژانس‌هاي خبري و ناشران ايجاد شد.

سندپردازي: مشخصات NITF در آدرس http://www.iptc.org/cms/site/index.html?channel=CH0154 موجود هستند.

اتخاذ: اتخاذ اساسي توسط سرويس‌هاي خبري (Newswire) .نگاه كنيد به : http://www.iptc.org/cms/site/index.html?channel=CH0157.

جوازدهي و ثبت اختراعات: هيچ

شفافيت: XML انسان – خوانا. DTD كاملاً مستند شده

خود سندپردازي: DTD شامل عناصري توصيفي است كه مربوط به مقالات خبري مي‌شوند مثلاً عنوان، خط كناري، سطر تاريخ، سرعنوان. همچنين در DTD عناصري براي موضوعات شماتيك، جزئيات نشر و تاريخچه مرور موجود هستند.

وابستگي‌هاي خارجي: هيچ

ملاحظات محافظت فني: هيچ

ترجمه عادي: حمايت خوب

یکپارچگی ساختار مدرك: NITF DTD ساختار يك مقاله خبري منفرد را بازمي‌نماياند.

یکپارچگی صفحه‌آرايي و نمايش: براي تعريف ترجمه دقيق طراحي نشده است، بلكه قرار است از ترجمه با استفاده از سبك برگ¬ها براي اشاعه‌هاي مختلف از طريق PDA¬ها، RSS و مرورگرهاي وب و غيره حمايت نمايد. شامل حمايت همساز شده با HTML براي جداول و فهرست‌هاست.

حمايت از رياضيات فرمول‌ها و غيره: حمايت نمي‌شود

كارآيي فراتر از ترجمه عادي: از لينكهاي اشياي رسانه‌هاي خارجي مانند تصاوير، آثار ديداري، شنيداري و غيره حمايت مي‌كند. همچنين از محاط¬سازي اشياي رسانه‌ها (در قالب دودويي) حمايت مي كند.

 اچ.تی.ام.ال  (زبان نشانه‌گذاري فرا متن توسعه‌پذير ) مبتني بر اکس.ام.ال است و به‌گونه‌اي طراحي شده است كه در ارتباط نزديك با عوامل كاربري مبتني بر اکس.ام.ال عمل مي‌نمايد. سندهای اچ.تی.ام.ال مي‌تواند با استفاده از ابزارهاي استاندارد اکس.ام.ال نظارت، ويرايش و تأييد شوند. علاوه بر آن سندهاي اچ.تی.ام.ال مي‌توانند كاربردهایی مانند برنامة كاربری و ريزبرنامه‌ها  را استفاده کند كه يا به الگوی شيء سند اچ.تی.ام.ال  متكي است و يا به الگوی شيء سنداکس. ام. ال .

افزون بر آن، اين قالب فايل به‌طور گسترده‌اي براي سندهاي مبتني بر وب به كار مي‌رود و پديدآورندگان محتوا مي‌توانند خانواده اکس. ام. ال را با تمامي مزاياي سازش‌پذيري با فناوري‌هاي قديمي و جديد براي تمامي محتواها به كار ببرند. زيرا اکس.ام.ال قدرت و انعطاف‌پذيري اس.جی.ام.ال  را بدون پيچيدگي حفظ مي‌نمايد.

اين قالب در تبادل اسناد الكترونيكي، مديريت اسناد و نشر سند استفاده مي‌شود. اچ.تی.ام.ال مشكل پيچيدگي اس.جی.ام.ال را رفع كرده ¬است، به اين ترتيب كه مجموعه كوچكي از برچسب‌هاي ساختاري و معنايي را كه براي توليد نسبتاً ساده سندها مناسب بود را تعيين كرد. اچ.تی.ام.ال علاوه بر ساده‌سازي ساختار سند، ابرمتن را تقويت كرده و توانمندي‌هاي چندرسانه‌اي را نيز به كار بسته ¬است (رقمی¬سازی قالب سنتی مواد کتابخانه¬ای … ، 2007؛ آرمز، 13، ص. 242-243).

نقاط ضعف:

– تا حدودي افت در سطح پيچيدگي SGML براي تمامي محيط‌هاي اينترنتي مناسب نيست.

– مشكلات ويژگي ميان كنشي را دارد و قالبي است كه مديريت و حفاظت آن دشوار و هزينه‌بر است.

نقاط قوت:

– منبع باز و غيرمالكيتي

-داراي سابقة پايداري، عمر دراز و حضور همه‌جانبه

– نمونة كاربردي SGM يا استاندارد تعميم يافته زبان نشانه‌گذاري و استاندارد ايزوشماره 8779 است.

– به عنوان زبان استاندارد چاپ و نشر اينترنت و وب شمرده مي‌شود.

– داراي مجموعة فرعي محدود است كه كاربرپسند است و شامل انعطاف‌پذيري زيادي نسبت به تركيبات مجموعه‌هاي مشخصات جديد و موجود است.

شيوه‌هاي متناوب دسترسي به اينترنت را ميسر مي‌سازد. (نوردلند، 2007، ص. 92-93)

اکس.ام.ال (زبان نشانه گذاري گسترش پذير ) در سال 1998 توسط كنسرسيوم جهاني وب  به عنوان استانداردي براي بازنمودن و تبادل داده ها در وب توسعه يافت. اين زبان قالب متني ساده و انعطاف¬پذيري است كه نقش مهمي در مبادله اطلاعات در محيط وب ايفا مي كند. هدف از طراحي اکس.ام.ال. هوشمند ساختن وب از طريق ارائه ساختار معنايی  محتواي صفحه هاي آن بود. اطلاعات بیشتر درباره اکس‌.ام.‌ال. را در فصل 5 (مارک اکس.ام.ال.) می‌خوانید.

براي اسناد تصويري، قالب تيف و پی.ان.جی  توصيه مي‌شوند. از قالب‌هاي فايلي كه داراي فشرده‌سازي با از دست دادن اطلاعات هستند بايد اجتناب شوند. اگرچه داده ممكن است مقداري اطلاعات به هنگام تبديل از قالب مادر يا اصل به قالب حفاظت از دست بدهد.

كتابخانة كنگره آمريكا چندين توصيه براي مديريت حفاظت ديجيتالي بلندمدت فايل‌هاي تصويري ارائه داده¬ است. اين توصيه‌ها بر پاية ملاك‌های گزينش قالب فايل است كه در آغاز اين مبحث مطرح شد. قالب‌هاي فايل ممكن است به¬لحاظ درجه وضوح، عمق بيت، توانش‌هاي رنگ، پشتيباني از فشرده‌سازي و فراداده، تغيير كنند. درخصوص فشرده‌سازي، فايل‌هاي فشرده‌نشده يا فايل‌هاي فشرده شده بدون از دست دادن اطلاعات مرجح است. ساير ملاک‌های گزينش قالب¬ها شامل ملاحظات فني نظير ارتقاء يا پردازش تصويري، حمايت وب و كنترل كيفيت و پويايي بلندمدت تصاوير است (تداوم برنامه¬ریزی قالب¬های ديجيتالي ، 2007). در اينجا به برخي از قالب‌هاي فايل‌ تصويري اشاره مي‌كنم:

قالب استانداردی برای فایل¬ها که عموما برای اسکن کردن، ذخیره¬سازی و تبادل فایل¬های گرافیکی استفاده شود. هدف اصلي و كاربردي اين قالب به وجود¬آوردن محيطي غني است كه در آن، تبادل داده¬هاي گرافيكي توسط نرم¬افزارهاي مربوطه انجام شود. تیف ممکن است تنها قالب قابل¬استفاده برای برنامه¬های قدیمی (مثلا برخی از نگاشت¬های mac paint) باشد، اما در بیشتر برنامه¬های جدید می¬توان تصاویر را با قالب¬های گوناگونی چون گیف  و جِیپگ  ذخیره نمود (فرهنگ تشریحی کامپیوتر، 1381) .

نقاط قوت:

– بسيار خوب ومناسب همراه با كاربردي فراگير كه به حضور همه جانبه ارتقاء‌يافته‌اي منجر شده است.

– توسط طيف وسيعي از نرم‌افزارهاي كاربردي پردازشگر حمايت مي‌شود.

– از انعطاف زيادي برخوردار است.

– داراي سيستم عامل آزاد و مستقل است.

– قالب مطلوبي براي تبادل اطلاعات مابين بخش‌هاي مختلف يك آرشيو است.

– استاندارد بالفعل است.

– تصوير بدون لاسي (بدون از دست رفتن اطلاعات) توليد مي‌كند.

نقاط ضعف:

– از زمان توليدش توسط ادوبي در سال 1992 هيچ پيشرفت و ترقي چشمگيري نداشته ¬است.

– توليد يك دستگاه خوانشی كاملاً تابع تيف بسيار مشكل است، دستگاه خوانشی كه به ظهور استانداردهاي فرعي تيف منتهي شود.

– تيف از الگوريتم‌هاي فشرده‌سازي حمايت مي‌كند كه توسط نرم‌افزار مالكيتي داراي مجوز و به ثبت رسيده استفاده مي‌شود.

– فايل‌هاي فشرده شده تيف ممكن است باعث از دست رفتن اطلاعات شوند.

– اكيداً براي نقشه بيت داده استفاده مي‌شود و متن را دربرنمي‌گيرد.

– با فايل‌هاي JEPG سازگاري ندارد.

– بيش از 4 گيگابايت داده را نمي‌تواند ذخيره كند. (كتابخانه ديجيتالي كاليفرنيا، 2009، ص. 2-3)

قالب فايل پی.ان.جی (گروه گرافيك شبكه قابل حمل ) براي جايگزيني گيف (قالب تبادل گرافيك)  و تيف ايجاد شد. پی.ان.جي براساس بسياري از ويژگي‌هاي گيف از جمله كارآيي و اجتناب از فناوري فشرده‌سازي مجاز گنجانده شده در قالب فايل، توسعه پيدا كرده ¬است. علاوه بر آن پی.ان.جي كنترل كيفيت بهتري را براي تكثير رنگي دقيق، روشني اصلاح گاما، شفافيت براي كاربرد در طراحي گرافيكي را فراهم مي‌كند. مجموعه فراداده آن ساده است با اين وجود مي‌تواند در صورت لزوم توسعه یابد، اگر كه فراداده ساختاري بيشتري در آينده مورد نياز باشد.

نقاط قوت:

– منبع باز است.

– مقرون به صرفه است.

– بدون حق ثبت اختراع

– فشرده‌سازي بدون از دست رفتن اطلاعات

– پشتيباني از فراداده

نقاط ضعف:

– جايگزيني براي قالب گيف و جانشين بالقوه قالب تيف

– مابين مرورگرها و مؤسسات بين‌المللي استاندارد (مانندW3C) از حمايت و پشتيباني زيادي برخوردار است

 – قرار است به عنوان استاندارد بين‌المللي ISO/IEC شماره 15948 بيرون بيايد

– اجازه مي‌دهد كه اطلاعات پروفايل رنگي در داخل تصوير ذخيره‌سازي شود و بدين ترتيب تكثيرهاي رنگي بسيار دقيقي را امكان‌پذير مي‌سازد. – از تصوير متحرك پشتيباني نمي‌كند.

– انعطاف و نرمش ساير قالب‌هاي فايل مانند JEPG2000 را ندارد.

– برخي از برنامه‌هاي كاربردي    نرم¬افزاری كه تصوير پي.ان.جي را مي‌نويسند در معرض فشرده‌سازي با از دست رفتن اطلاعات است.

– به خوبي توسط فتوشاب ادبي و اينترنت اكسپلورر براي برنامه ويندوز حمايت نمي‌شود.

گروه متخصصان منسجم عكاسي، جيپگ را در اواخر دهة 80 ايجاد كردند. بعدها قالب فايل جیپگ 2000 به عنوان جايگزيني براي قالب جيپگ/جی.اف.آی.اف  معرفي شد كه داراي كاربرد متداولي در اينترنت بود.

نقاط قوت:

-كوچك بودن اندازه پروندة ذخيره شده

– ذخيره داده‌هاي تصويري با دقت 24 بيت در پيكسل

– فشرده‌سازي خوب كه مي‌توان تصاوير را با سرعتي مطلوب از طريق شبكه انتقال داد.

– فشرده‌سازي بدون از دست رفتن اطلاعات

– مناسب براي نسخه‌هاي دستيابي

– مناسب براي ذخيره‌سازي تصاوير در كتابخانه‌هاي بزرگ

نقاط ضعف:

– براي تصاويري كه تعداد رنگ محدود دارند مثل كاريكاتورها و يا نقشه‌ها مناسب نيست.

– تبديل تصاوير گيف به جيپگ در اغلب موارد با افت كيفيت همراه است.

– در تصاويري كه قرار است توسط ماشين، تحليل و پردازش شود نبايد از اين قالب استفاده كرد.

– براي تصاويري كه قرار است اشيايي با لبه‌هاي تيز را نمايش دهند مثل نويسه‌هاي متن، مناسب نيست.

جیپگ 2000 دارای فناوري ثبت اختراع شده است. اين قالب از فشرده‌سازي لاسي (بدون از دست رفتن اطلاعات) استفاده مي‌كند. اين نوع فشرده‌سازي از انواع فشرده‌سازي‌هاي متداول مقرون به صرفه است که تصوير را با کيفيت نسبتا مناسبی ايجاد می‌کند و نهايتاً به يك كج‌نمايي تصويري (مرئي) منجر مي‌شود.

حمايت براي فايل جیپگ 2000 هنوز به صورت دوره‌اي ادامه دارد. با اين وجود به دنبال اخذ استاندارد ايزو جیپگ 2000 اين وضعيت كاملاً تغيير کرد و ممکن است ويرايش‌هاي جديدي از كاربردهاي جديد نرم‌افزاري آن ارائه شود (قالب¬ها، ارزیابی ، 2006؛ خلق تصاویر رقمی ، 2008؛ انتخاب یک قالب فایل ، 2008؛ آبرامز، 2007، ص. 18).

نقاط قوت:

–  مختصات باز

– استاندارد ايزو/ IEC شمارة 15444 و استاندارد ITU شمارة T.800

محبوب‌ترين تصوير براي اينترنت را فراهم مي‌سازد.

– داراي فشرده‌سازي مقرون به صرفه

– پشتيباني از استانداردهاي فراداده مانند دابلين كور

– امكاناتي را براي تغيير كيفيت و اندازة تصوير بنابر نياز و مورد به وجود مي‌آورد.

– امكان نمايش اجسام سه بعدي

– زوم كردن بدون استفاده از ابزارهاي اضافي

– رمزگذاري آن يك استاندارد بين‌المللي است و مي‌تواند توسط استانداردهاي ايزو و ITU-T خريداري شود.

– فشرده‌سازي لاسي (بدون از دست دادن اطلاعات) را پشتيباني مي‌كند.

– ويرايش‌هاي متعدد و مختلفي با مجموعه ويژگي‌هاي مختلف دارد.

– شامل فناوري ثبت اختراع شده است.

– اين قالب در سطوح فشرده‌سازي بالا، به جاي نمايش دادن بخش‌هاي تشكيل‌دهندة تصوير، باعث مات شدن عمومي تصوير مي‌شود.

نقاط ضعف:

– برخي از عناصرآن ممكن است در مشمول حق مؤلف و ثبت اختراعات قرار گيرند.

– شامل محتوي ديداري و شنيداري در فايل نمي شود.

– فقدان كارآيي لازم

– ساختار منطقي سند حتماً بايد به هنگام توليد و ايجاد، گنجانده شود.

 (نوردلند، 2007، ص. 93-96؛ آبرامز، 2007، ص. 19)

مديريت ذخيره¬سازي اشياي ديجيتالي يا تکثیر نوارهاي آنالوگ بر روي يك واسطه ديجيتالي دسترس‌پذير براي فايل‌هاي ديجيتال‌زاد و براي آن چيزهايي كه داراي نسخه آنالوگ نيستند، مي‌باشد. اين فايل‌هاي ديجيتالي به شدت نسبت به متروك ماندن فناورانه و نرم‌افزاري تأثيرپذير هستند. در حال حاضر دبليو.ای.وي و ام.پی.ای.جي دو قالب فايل توصيه شده براي ذخيره¬سازي فايل¬هاي ديداري و شنيداري هستند. ام.پی.ای.جی شمارة استاندارد ايزو را اخذ كرده ¬است اما دبليو.ای.وي توسط آرپانت (شبكة دستيابي و حفاظت منابع الكترونيك ) توصيه شده است. قالب‌هاي دبليو.ای.وي و ام.پی.ای.جي براي اين ايجاد شدند تا خطر از    دست¬رفتن اطلاعات را در فايل‌هاي ديداري و شنيداري به حداقل برسانند.

كارل فلايش‌هاور  مسئول هماهنگي پروژه براي دفتر اقدامات راهبردي كتابخانه كنگره  چهار موضوع را در رابطة با مديريت ذخيره¬سازي فايل¬هاي ديجيتالي ديداري و شنيداري شناسايي كرده¬ است. اين موضوعات عبارتند از:

1. انتخاب قالب هدف  براي قالب‌سازي مجدد؛

2. تعيين كیفيت كپي يا نسخه قالب شده مجدد؛

3. شكل بخشيدن به بسته اطلاعات و اهميت فراداده؛

4. تجزيه و تحليل طول عمر در يك محيط بدون رسانه.

در انتخاب يك قالب هدف، اعلام يا انتشار ، اقتباس ، شفافيت ، خودسندپردازي ، وفاداری  و حمايت ميدان صوتي ، شش عامل مهم در گزينش ساختار زنجيزة بيت و نوع فايل هستند. همان¬طور كه در مورد قالب‌هاي فايل متن و تصوير ملاحظه شد اين شش عامل بر روي استاندارد باز يا مختصات باز، ويژگي ميان¬كنشي و ملاك‌هاي پشتيباني فراداده متمركز هستند. وفاداري، پشتيباني قالب فايل را براي وضوح بالاي صدا مي‌سنجد، حال آنكه حمايت ميدان صدا مشخص مي‌كند كه آيا قالب مربوطة صداي استريو و يا حتي صداهاي اطراف را نشان مي‌دهد يا نه؟

موضوع دوم و سوم بر روي قالب‌سازي مجدد و تکثیر فايل‌هاي آنالوگ بر روي يك قالب ديجيتالي متمركز است. هر چند كه موضوع چهارمي يعني طول عمر قالب‌هاي فايل به عنوان دستورالعملي براي راهبرد ذخيره¬سازي ديجيتالي از طريق اتخاذ الگوي مرجع سامانه اطلاعات آرشيوي باز اُ.ای.آی.اس  داراي كاربرد وسيع‌تري است (فلايش‌هاور، 2004). در حال حاضر كتابخانة كنگره امريكا قالب فايل دبليو.ای.وي ميكروسافت را به خاطر قابليت آن در برآوردن آزمايش‌هاي انتخاب، اعلام يا انتشار و وفاداري، براي ذخيره¬سازي امن فايل¬هاي ديداري و شنيداري خود انتخاب كرده¬ است.

قالبی برای فایل¬هایی است که ویندوز صداها به صورت موجی در آنها ذخیره  می¬شود. پسوند این فایل¬ها wav. است. بسته به فرکانس نمونه¬گیری، اینکه صدا به صورت مونو یا استریو است و اینکه 8 یا 16 بیت برای هر نمونه به کار می¬رود، هر دقیقه از صدایی که ذخیره می¬شود به اندازه 644 کیلو بایت یا 27 مگابایت فضا اشغال می¬کند (فرهنگ تشریحی کامپیوتر، 1381) .

نقاط قوت:

– داراي قالب فايل استاندارد براي استفاده بر روي رايانه‌‌هاي شخصي سازگار با IBM، هم براي محصولات چندرسانه‌اي و هم شنيداري است

– فايل‌ها را فشرده‌سازي نمي‌كند و هيچ‌گونه از دست-رفتن اطلاعاتي در بين نيست.

– توسط ارپانت توصيه شده است.

نقاط ضعف:

AIFF به عنوان يك اطلاعات آرشيوي خيلي كمتر استفاده شود چرا كه فايل‌ها بسيار وسيع هستند.

گروه متخصصان تصاوير متحرك (ام.پک ) مجموعه‌اي از استانداردهاي فشرده‌سازي را براي متحرك‌¬ساختن تصاوير (مانند فيلم، ویدئو و تصوير متحرك) را ايجاد كرده‌اند. در نتيجه بسياري از ويرايش‌هاي دستگاه‌هاي صوتي و تصويري ام.پی.ای.جی1 موجود هستند كه قادر به رمزگذاري و ويرايش فايل‌هاي ديداري – شنيداري هستند. ام.پِک شامل رمزگذاري تصويري مدرج نیز می¬باشد كه ويژگي‌ فشرده‌سازي بسيار بالاي اطلاعات را ميسر مي‌سازد (تداوم قالب¬های رقمی، 2007).

نقاط قوت:

– داراي استاندارد ايزو / IEC به شمارة 11172

– يك قالب عامه‌پسند براي دی. وی. دی. است و يك كاربرد بسيار همه‌جايي را ايجاد کرده است.

– توسط ديگر فراهم‌آورندگان نرم‌افزار حمايت مي‌شود.

نقاط ضعف:

– مالكيتي است

– فشرده‌سازي داده را ممكن مي‌سازد.

– چندين و چند ويرايش قالب موجود است.

اين قالب‌هاي فايل، نمونه‌هايي هستند كه براي ذخيره¬ امن تصاوير الكترونيكي توصيه شده‌اند. برخلاف اسناد متني، حفاظت تصاوير نياز به فناوري‌هاي پيچيده‌تري دارد. قالب‌هاي ديداري– شنيداري شامل هم بيت‌هاي حاوی تصوير و هم بيت‌هاي اطلاعات سرصفحه است، اطلاعاتي كه با كمك آنها مي‌توان فايل را خواند و تفسير كرد. به هنگام انتخاب قالب‌هاي فايل، موضوعات و معيارهاي انتخاب قالب، به شناسايي استانداردهاي لازم براي مديريت ذخيره¬سازي امن ديجيتالي كمك مي‌كند. ايجاد استانداردهاي جديد و متروك ماندن قالب‌هاي قديمي، گزينش يك قالب فايل را تحت‌ تأثير قرار داده و انتقال به يك قالب جديد براي ذخيره¬سازي ديجيتالي را فراهم مي‌كند (نوردلند، 2007، ص. 97-99).

پس از انتخاب قالب‌هاي فايل بايستي نظارت مداوم صورت گيرد تا هرگونه اشتباه يا از دست رفتن اطلاعات در طول زمان كشف شود. در صورتي كه پويايي قالب مربوطه با شكست روبرو شود، اعتبار، اعتماد و یکپارچگی فايل، زیر سؤال خواهد رفت. يكي از موارد مرتبط با پويايي قالب، دسترس‌پذيري آن است. در صورتي كه قالب فايل از ويژگي ميان¬كنشي با ساير سامانه¬ها برخوردار نباشد، فايل موردنظر غيرقابل دسترس است. در نتيجه راهبرد ذخيره¬سازي با شكست مواجه خواهد شد. خلاصه آنكه قالب‌هاي فايل بايد هم اعتبار حفاظت و هم سهولت دسترسي را برآورده¬ سازد. افزون برآن، برخی از آرشيوهاي ملي از جمله آرشيو ملی انگلستان خاطر نشان مي‌سازد كه «چالش اندكي بين نياز براي قالب‌هاي داده‌هاي قالب شده و قابل پردازش وجود دارد. از منظر ذخيره¬سازي و استفاده مجدد، داده بايد قابل دستيابي و پردازش باشد. براي مقاصد دستيابي، كنترل قالب‌سازي ممكن است مهم‌ترين معيار باشد و براي داده بهترين شكل اين باشد كه توسط كاربران نهايي قابل پردازش نباشد. گاهی شايد بتوان اين اختلاف¬نظرها را اين‌گونه حل کرد كه قالب‌هاي مختلفي را براي مقاصد ذخيره¬سازي و دستيابي استفاده کنیم (آرشيو ملي انگلستان، 2003).»