دانشنامه‌ی علم‌سنجی

دانشنامه علم سنجی می تواند مدخل ورود مبتدیان و علاقمندان به حوزه علم سنجی به مفاهیم  این حوزه و حتا انتخاب موضوعی جالب توجه در همین زمینه باشد.

علی­رغم هیاهویی که بر سر مفاهیم و حوزه­ های مختلف علمی صورت می‌گیرد، ابعاد علم­ سنجی مانند بسیاری از حوزه­ های جدید دانشگاهی تا حدودی در ایران ناشناخته مانده است. برخی ممکن است تنها اسمی از آن در ذهن خود داشته باشند. حتی برای بسیاری از متخصصان حوزه ­های دانشگاهی و به طور خاص حوزه­ی کتابداری و علم اطلاعات، جامعه­ شناسی علم و دانش، ارتباطات علمی، و به طور کلی مطالعات علم و دانش، ابعاد و پیچیدگی­های این موضوع به خوبی روشن نشده است. تعدادی مقاله و تعداد انگشت شماری کتاب در این مورد به زبان فارسی ترجمه یا تدوین شده است، اما هیچ­ یک از این آثار به خوبیِ این دانشنامه نمی ­تواند ابعاد و کلیت علم‌سنجی را یکجا در اختیار مخاطبان قرار دهد. بهترین و شناخته ­شده ­ترین اصطلاحات مورد استفاده در حوزه­ ی علم­ سنجی، کتاب‌سنجی و اطلاع­سنجی و واژگانی مانند استناد و انواع آن، کهنگی و انواع آن، قوانین علم ­سنجی، شاخص‌های علم­ سنجی و غیر آن در این کتاب به تفصیل ارائه شده است. افراد سرشناس این حوزه و حتی آثارشان در قالب نمونه­ های آثار و استنادها معرفی شده است.

با این که از تاریخ تدوین این اثر حدود 17 سال می­گذرد هنوز خیلی از مدخل­های آن برای جامعه­ی ما جدید است و موضوعات طرح شده می ­تواند مبنای پژوهش باشد؛ به‌طوری که خیلی از مدخل­ها سرچشمه ایده نو برای پژوهش در این حوزه است. برای مثال مدخل­های خوشه ­بندی و شبکه­ های استنادی اکنون از موضوعات روز علم ­سنجی در ایران است.

استفاده از این دانشنامه بسیار آسان و به ترتیب الفبای انگلیسی است. در برابر هر مدخل، به طور خلاصه و با بیانی ساده و قابل درک هریک از واژگان و عبارات توصیف و سپس با مثال­ها و نمونه­ های کاربردی و پژوهش­های مرتبط غنی­سازی شدند؛ به طوری که نمونه‌هایی از مهم­ترین نوشته ­های حوزه­ی کتابداری و علم اطلاعات و به طور خاص علم‌سنجی، کتاب­سنجی و اطلاع­ سنجی معرفی و ذکر شدند که در زیر عبارت “منبع نمونه” ذکر شده‌اند. بدین ترتیب مخاطب را به اطلاعات بیشتر درباره هر مدخل راهنمایی و هدایت ­می‌کند.

در آخر کتاب دو واژه ­نامه­ ی انگلیسی به فارسی و برعکس آمده است که باعث تسهیل دسترسی به اطلاعات می­شود. این واژه­نامه­ها، مراجعه ­کننده را در کوتاه ­ترین زمان به پاسخ سؤال مورد نظر می­رساند. در صورت نیاز به شرح و توصیف بیشتر برای واژه یا عبارت مورد نظر، استفاده ­کنندگان باید به مدخل اصلی و مورد نظر در متن دانشنامه مراجعه نمایند. از دیگر نکات قابل ذکر، مدخل‌های انگلیسی است که در متن اصلی کتاب در محل الفبایی خود با فونت سیاه (Bold) تایپ شده­اند. معادل انگلیسی اسامی و برخی از واژه‌ها فقط در همان بار اول در پانویس ذکر شده است.