اخلاق پژوهش و نگارش

 پیش­گفتار

عبدالحسین طالعی  ……………………………………………………………………………………… 11

مقدمه

نرگس خالقی   ………………………………………………………………………………………….. 13

درآمدی به فلسفه اخلاق پژوهش و مسائل آن

سید حسن اسلامی  ……………………………………………………………………………………… 15

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………. 15

پژوهش چه نوع فعالیتی است؟……………………………………………………………………… 16

چرا نیازمند اخلاق پژوهش هستیم؟……………………………………………………………….. 19

عرصه‌های اخلاق پژوهش کدام است؟………………………………………………………….. 19

خودفریبی پژوهشگران……………………………………………………………………………………………………………………… 20

تعمیم شتابزده…………………………………………………………………………………………………………………………………… 21

امر مقدم را علت پنداشتن………………………………………………………………………………………………………………….. 21

‌دستکاری داده‌ها و نتایج…………………………………………………………………………………………………………………… 22

سوء استفاده از سوژه‌های انسانی……………………………………………………………………………………………………….. 23

سرقت یافته‌های دیگران……………………………………………………………………………………………………………………. 27

سوء‌استفاده دولت‌ها از نتایج تحقیق…………………………………………………………………………………………………… 28

فلسفه‌ورزی درباره پژوهش…………………………………………………………………………… 29

منابع…………………………………………………………………………………………………………… 30

اخلاق پژوهشگر در علوم اجتماعی و انسانی

امیرمتقی دادگر و  علی اکبر احمدلو……………………………………………………………….. 33

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………. 33

اخلاق در پژوهش……………………………………………………………………………………….. 34

کلیات…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 34

اخلاق پژوهش در ایران…………………………………………………………………………………………………………………… 37

اصول شایسته اخلاق پژوهشگر……………………………………………………………………… 38

اصل حرفه­ای بودن در پژوهش…………………………………………………………………………………………………………. 38

اصل رازداری در پژوهش………………………………………………………………………………………………………………… 39

همراه بودن پژوهش با برهان…………………………………………………………………………………………………………….. 39

اصل نقدپذیری و تحمل نظر مخالف………………………………………………………………………………………………… 39

انصاف ورزیدن……………………………………………………………………………………………………………………………….. 40

اصل رعایت حریم شخصی افراد………………………………………………………………………………………………………. 41

شهامت پژوهشگر…………………………………………………………………………………………………………………………….. 41

پرداختن به مسائل ضرروری جامعه……………………………………………………………………………………………………. 42

حقیقت­جویی پژوهشگر……………………………………………………………………………………………………………………. 42

نشاط……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 43

درک و فهم قوانین، سیاستها و مقررات…………………………………………………………………………………………….. 43

پاسخگویی………………………………………………………………………………………………………………………………………. 43

تعهد به استفاده از نتایج پژوهش……………………………………………………………………………………………………….. 43

رعایت نکات اخلاقی در ارتباط با آزمودنی انسانی……………………………………………………………………………. 44

نظم و انضباط………………………………………………………………………………………………………………………………….. 45

اصل امانتداری در پژوهش……………………………………………………………………………………………………………….. 45

تصحیح انگیزه و نیت……………………………………………………………………………………………………………………….. 46

توجه به نقش پیش­فرضهای ارزش…………………………………………………………………………………………………….. 47

آشنایی با پیشینه پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………… 47

تواضع……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 47

اصول ناشایست اخلاق پژوهشگر………………………………………………………………….. 48

سرقت محتوایی………………………………………………………………………………………………………………………………… 48

ارسال مقاله به چند مجله مختلف………………………………………………………………………………………………………. 49

چاپ مضاعف مقاله…………………………………………………………………………………………………………………………. 50

حسادت…………………………………………………………………………………………………………………………………………… 50

شتابزدگی………………………………………………………………………………………………………………………………………… 51

دخالت دادن خواسته­های شخصی……………………………………………………………………………………………………… 51

عُجب و غرور………………………………………………………………………………………………………………………………….. 52

انحصار طلبی…………………………………………………………………………………………………………………………………… 52

سخن آخر…………………………………………………………………………………………………… 52

منابع…………………………………………………………………………………………………………… 53

اخلاق در انتشار یافته­های علمی

رضا کریمی ……………………………………………………………………………………………. 55

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………. 55

نشریۀ علمی…………………………………………………………………………………………………. 56

نویسندگان………………………………………………………………………………………………………………………………………. 59

سردبیر…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 60

داوران…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 62

بدرفتاریهای اخلاقی…………………………………………………………………………………….. 64

تضاد علایق……………………………………………………………………………………………………………………………………… 64

سرقت محتوایی……………………………………………………………………………………………………………………………….. 65

انتشار دوباره……………………………………………………………………………………………………………………………………. 67

چرا انتشار دوباره غیر اخلاقی است؟……………………………………………………………… 68

جامعیت و محرمانگی……………………………………………………………………………………………………………………….. 69

مروری کلی بر بدرفتاریهای اخلاقی………………………………………………………………………………………………….. 71

تذکرات سردبیر به نویسندگان………………………………………………………………………………………………………….. 72

بحث و نتیجه­گیری مبتنی بر ویژگیهای کشور ایران………………………………………… 72

منابع…………………………………………………………………………………………………………… 73

اخلاق حرفه­ای در کار گروهی علمی: پیشینه، ضرورتها، فایده­ها، …/

عبدالحسین طالعی و مرضیه سیامک ………………………………………………………………. 75

مقدمه و تعریف­ها………………………………………………………………………………………… 75

پیشینه…………………………………………………………………………………………………………. 77

ضرورت انجام کار گروهی………………………………………………………………………….. 82

دلایل گرایش به گروههای علمی…………………………………………………………………. 84

تأثیر مثبت اخلاق کار گروهی بر اعضاء گروه:……………………………………………… 85

تأثیر مثبت اخلاق حرفه­ای کار گروهی بر جامعه:…………………………………………… 86

مشارکت اجتماعی……………………………………………………………………………………………………………………………. 86

ارتقاء فرهنگ مدنی و سیاسی…………………………………………………………………………………………………………… 87

کمک به فرآیند توسعه……………………………………………………………………………………………………………………. 87

کارکردهای پنهان کار گروهی بر اخلاق………………………………………………………. 87

آسیب­شناسی اخلاق در کار گروهی…………………………………………………………….. 89

لقمه انگاری در برابر امانت انگاری…………………………………………………………………………………………………… 90

فرافکنی و پارادوکس من به شرط او………………………………………………………………………………………………… 91

رقیب گریزی و تلقی ناروا از رقیب………………………………………………………………………………………………….. 91

فقدان انگیزش…………………………………………………………………………………………………………………………………. 91

الگوهای رفتار ارتباطی……………………………………………………………………………………………………………………… 91

فقدان مهارت تصمیم­گیری……………………………………………………………………………………………………………….. 92

بلاتکلیفی اخلاقی…………………………………………………………………………………………………………………………….. 92

سخن آخر………………………………………………………………………………………………….. 99

منابع…………………………………………………………………………………………………………… 99

وظایف علمی و نقش اخلاقی استاد راهنما

محمدرضا فخر روحانی…………………………………………………………………………… 103

منابع برای مطالعه بیشتر………………………………………………………………………………. 106

اخلاق سردبیر

دکتر جیران خوانساری…………………………………………………………………………… 107

مقدمه………………………………………………………………………………………………………. 107

اصول پنجگانه قدرت اخلاقیات برای افراد………………………………………………………………………………………. 108

نگاهي به اصول بين­المللي اخلاق حرفه­اي نشر…………………………………………………………………………………… 109

ويرايش……………………………………………………………………………………………………. 110

ویرایش به چند نوع اصلی تقسیم می­شود…………………………………………………….. 112

ویراستاران  و عناوین و فعالیتهای گوناگون……………………………………………………………………………………… 112

ویراستار کتابها و مجلات علمی………………………………………………………………………………………………………. 114

مرز در ویرایش……………………………………………………………………………………………………………………………… 115

نشر اثرگزين و نشر اثرآفرين……………………………………………………………………………………………………………. 116

ویراستار، ویرایش محتوایی و ویرایش ساختاری………………………………………………………………………………… 117

سردبیر یعنی اعتبار……………………………………………………………………………………… 117

انتخاب کادر مجرب نویسندگان………………………………………………………………………………………………………. 118

سردبیر بهترین ممیز است…………………………………………………………………………………………………………………. 119

سردبير و نقش  مديريت………………………………………………………………………………………………………………….. 119

نگرشهاي فرايندي، سيستمي………………………………………………………………………………………………………………. 119

زمان و روابط انساني………………………………………………………………………………………………………………………… 120

سردبير در جايگاه مدير………………………………………………………………………………………………………………….. 120

اخلاق سردبیر و طراحی………………………………………………………………………………………………………………….. 121

اخلاق سردبیر و بودجه­نویسی…………………………………………………………………………………………………………. 122

اخلاق سردبیر و مهارتهای مدیریتی…………………………………………………………………………………………………. 123

اخلاق سردبير، سازماندهي، نيروي انساني، هدايت، تصميم­گيري وكنترل…………………………………………… 124

وظایف سردبیر………………………………………………………………………………………………………………………………. 125

سیاستهای نویسندگی و ارائه دستنوشتها……………………………………………………………………………………………. 126

اخلاق سردبير و  تصمیم­گیری هیات تحریریه در ارتباط با نویسندگان………………………………………………. 128

اخلاق سردبير و هيات تحريريه و  رسیدگی به شکایات نشريه…………………………………………………………. 129

سخن آخر………………………………………………………………………………………………… 130

منابع…………………………………………………………………………………………………………. 132

اخلاق داوری در ارزیابی آثار علمی

دکتر یزدان منصوریان…………………………………………………………………………… 135

مقدمه………………………………………………………………………………………………………. 135

تعریف داوری…………………………………………………………………………………………… 136

اهداف و ضرورت داوری آثار علمی………………………………………………………….. 137

انواع داوری در ارزیابی آثار علمی……………………………………………………………… 140

ویژگیهای داوران آثار علمی………………………………………………………………………. 141

زمینه‌های سوگیری و خطا در داوری…………………………………………………………… 144

مشکلات و چالشها در فرایند داوری…………………………………………………………… 145

فقدان معيارها و رويه‌هاي استاندارد در ارزيابي آثار……………………………………………………………………………. 145

عدم وجود پايگاه اطلاعاتي مشخصات داوران و زمينه هاي مورد علاقه آنان…………………………………………. 145

عدم تناسب تخصص داوران با محتواي برخي از مقالات…………………………………………………………………….. 146

طولاني بودن فرايند داوري (گاه بيش از يک سال)…………………………………………………………………………….. 146

محدوديت تعداد مجلات تخصصی در برخی از رشته‌ها……………………………………………………………………… 146

تکراري بودن موضوعهاي مقالات و ترديد داوران در پذيرش يا رد آثار مشابه………………………………………. 146

انبوهي مقالات مستخرج از پايان نامه‌ها و شباهتهاي محتوايي و ساختار آنها…………………………………………… 147

مواردي از اعمال سليقه در فرايند داوري…………………………………………………………………………………………… 147

نقش استنادها در فرایند داوری……………………………………………………………………. 147

پژوهش درباره فرایند داوری………………………………………………………………………. 150

مقايسه فرايند داوري در رشته ها يا کشورهاي مختلف و انجام مطالعات تطبيقي…………………………………….. 151

بررسي مهارت‌هاي داوران آثار علمي و نظر‌خواهي از متخصصان موضوعي در اين زمينه……………………….. 151

بررسي چگونگي تعامل سردبير با داوران و ارائه راهکارهايي براي انتخاب بهترين داور………………………….. 151

بررسي ضرورت آموزش داوران و نظرخواهي از آنان در اين زمینه………………………………………………………. 151

مطالعه عوامل موثر بر داوري مثل بررسي تاثير محرمانه بودن بر کيفيت قضاوت داوران………………………….. 151

مرور نظرات داوران در يک بازه زماني در نشريه ها و بررسي دلايل پذيرش و ردّ مقالات………………………. 152

سخن پایانی………………………………………………………………………………………………. 152

منابع…………………………………………………………………………………………………………. 152

پیوست: فرم پیشنهادی برای داوری مقاله‌ای علمی…………………………………………. 154

پیش‌نویس کاربرگه داوری مقاله‌های علمی…………………………………………………. 155

رعایت ملاحظات اخلاق پژوهش با نظارت کمیته­های نظارتی سازمانی(آی­آ­ بی)                                                                                                                                                                                  محمدرضا شاه احمدی………………………………………………………………………………………… 161

مقدمه و  تاریخچه مختصر…………………………………………………………………………. 161

تعریف……………………………………………………………………………………………………… 162

ماهیت اعضا……………………………………………………………………………………………… 163

نظارت……………………………………………………………………………………………………… 164

وظیفه پژوهشگر………………………………………………………………………………………… 165

تماس و تعامل پژوهشگر با کمیته……………………………………………………………….. 166

اختیارات کل کمیته…………………………………………………………………………………… 167

سطوح نظارتی کمیته………………………………………………………………………………….. 167

معاف از نظارت…………………………………………………………………………………………………………………………….. 167

نظارت سریع………………………………………………………………………………………………………………………………….. 167

نظارت کامل………………………………………………………………………………………………………………………………….. 168

سخن آخر………………………………………………………………………………………………… 168

منابع…………………………………………………………………………………………………………. 169

چگونه از سرقت محتوایی بپرهیزیم؟: رهنمودهایی برای پژوهشگران

دکتر ابراهیم افشار زنجانی…………………………………………………………………………. 171

سرقت محتوایی چیست؟…………………………………………………………………………….. 171

شکلهای رایج سرقت محتوایی………………………………………………………………………………………………………… 172

سرقت محتوایی و اینترنت……………………………………………………………………………………………………………….. 172

برای پرهیز از سرقت محتوایی چه باید کرد؟……………………………………………………………………………………….. 172

چگونگی ارجاع به منابع را یاد بگیریم………………………………………………………… 173

ارجاع در چه مواردی لازم است؟…………………………………………………………………………………………………… 173

ارجاع در این موارد لازم نیست:…………………………………………………………………………………………………….. 174

چگونه مطالب دیگران را در نوشته خود وارد کنیم؟…………………………………….. 174

نقل قول مستقیم…………………………………………………………………………………………………………………………….. 174

نقل‌قول غیر‌مستقیم و خلاصه کردن………………………………………………………………………………………………… 175

چرا نوشتن با استفاده از کلمات و عبارات خودمان مهم است؟……………………… 175

یادداشت برداری صحیح را یاد بگیریم!………………………………………………………. 176

بداخلاقی­های نشر و نگارش: با تأکید بر مسائل ایران

حمید محسنی…………………………………………………………………………………… 177

مقدمه………………………………………………………………………………………………………. 177

بداخلاقیهای مرتبط با داوری و ویرایش………………………………………………………. 180

عدم استفاده از داور و ویراستار در فرایند تولید محتوای کتاب…………………………………………………………. 180

استفاده از داوران و ویراستاران نامناسب یا دروغین………………………………………………………………………….. 181

عدم رعایت حقوق ویراستاران………………………………………………………………………………………………………… 182

اخلاق تدریس و نشر…………………………………………………………………………………. 183

تولید و انتشار کتابی جدید بدون ابتکار و نوآوری توسط مدرس……………………………………………………… 183

عدم معرفی کتاب درسی……………………………………………………………………………………………………………….. 183

معرفی یک کتاب درسی و تدریس از روی کتابی دیگر………………………………………………………………….. 183

معرفی کتابهای درسی با نگاهی سودار نسبت به ناشر، نویسنده یا مترجم…………………………………………… 184

رقابت ناسالم برخی از ناشران دولتی با ناشران خصوصی………………………………. 184

رعایت نکردن حقوق مادی و معنوی تولیدکنندگان محتوا…………………………….. 185

اخلاق نگارش و تولیدکنندگان اطلاعات………………………………………………………. 186

اخلاق پخش و توزیع کتاب………………………………………………………………………. 189

سخن پایانی………………………………………………………………………………………………. 190