
معرفی کتاب اخلاق پژوهش و نگارش
پیشگفتار
عبدالحسین طالعی ................................................................................................... 11
مقدمه
نرگس خالقی ........................................................................................................ 13
درآمدی به فلسفه اخلاق پژوهش و مسائل آن
سید حسن اسلامی ................................................................................................... 15
مقدمه......................................................................................................................... 15
پژوهش چه نوع فعالیتی است؟................................................................................. 16
چرا نیازمند اخلاق پژوهش هستیم؟.......................................................................... 19
عرصههای اخلاق پژوهش کدام است؟.................................................................... 19
خودفریبی پژوهشگران....................................................................................................................................... 20
تعمیم شتابزده...................................................................................................................................................... 21
امر مقدم را علت پنداشتن................................................................................................................................... 21
دستکاری دادهها و نتایج.................................................................................................................................... 22
سوء استفاده از سوژههای انسانی....................................................................................................................... 23
سرقت یافتههای دیگران..................................................................................................................................... 27
سوءاستفاده دولتها از نتایج تحقیق.................................................................................................................. 28
فلسفهورزی درباره پژوهش....................................................................................... 29
منابع........................................................................................................................... 30
اخلاق پژوهشگر در علوم اجتماعی و انسانی
امیرمتقی دادگر و علی اکبر احمدلو.......................................................................... 33
مقدمه......................................................................................................................... 33
اخلاق در پژوهش..................................................................................................... 34
کلیات................................................................................................................................................................. 34
اخلاق پژوهش در ایران.................................................................................................................................... 37
اصول شایسته اخلاق پژوهشگر................................................................................. 38
اصل حرفهای بودن در پژوهش......................................................................................................................... 38
اصل رازداری در پژوهش................................................................................................................................. 39
همراه بودن پژوهش با برهان............................................................................................................................. 39
اصل نقدپذیری و تحمل نظر مخالف............................................................................................................... 39
انصاف ورزیدن.................................................................................................................................................. 40
اصل رعایت حریم شخصی افراد...................................................................................................................... 41
شهامت پژوهشگر............................................................................................................................................... 41
پرداختن به مسائل ضرروری جامعه................................................................................................................... 42
حقیقتجویی پژوهشگر..................................................................................................................................... 42
نشاط.................................................................................................................................................................... 43
درک و فهم قوانین، سیاستها و مقررات........................................................................................................... 43
پاسخگویی.......................................................................................................................................................... 43
تعهد به استفاده از نتایج پژوهش....................................................................................................................... 43
رعایت نکات اخلاقی در ارتباط با آزمودنی انسانی........................................................................................ 44
نظم و انضباط..................................................................................................................................................... 45
اصل امانتداری در پژوهش................................................................................................................................ 45
تصحیح انگیزه و نیت......................................................................................................................................... 46
توجه به نقش پیشفرضهای ارزش.................................................................................................................... 47
آشنایی با پیشینه پژوهش.................................................................................................................................... 47
تواضع.................................................................................................................................................................. 47
اصول ناشایست اخلاق پژوهشگر............................................................................. 48
سرقت محتوایی................................................................................................................................................... 48
ارسال مقاله به چند مجله مختلف...................................................................................................................... 49
چاپ مضاعف مقاله........................................................................................................................................... 50
حسادت............................................................................................................................................................... 50
شتابزدگی............................................................................................................................................................ 51
دخالت دادن خواستههای شخصی..................................................................................................................... 51
عُجب و غرور..................................................................................................................................................... 52
انحصار طلبی...................................................................................................................................................... 52
سخن آخر.................................................................................................................. 52
منابع........................................................................................................................... 53
اخلاق در انتشار یافتههای علمی
رضا کریمی .......................................................................................................... 55
مقدمه......................................................................................................................... 55
نشریۀ علمی................................................................................................................ 56
نویسندگان.......................................................................................................................................................... 59
سردبیر................................................................................................................................................................. 60
داوران................................................................................................................................................................. 62
بدرفتاریهای اخلاقی.................................................................................................. 64
تضاد علایق......................................................................................................................................................... 64
سرقت محتوایی.................................................................................................................................................. 65
انتشار دوباره....................................................................................................................................................... 67
چرا انتشار دوباره غیر اخلاقی است؟........................................................................ 68
جامعیت و محرمانگی......................................................................................................................................... 69
مروری کلی بر بدرفتاریهای اخلاقی................................................................................................................. 71
تذکرات سردبیر به نویسندگان.......................................................................................................................... 72
بحث و نتیجهگیری مبتنی بر ویژگیهای کشور ایران................................................ 72
منابع........................................................................................................................... 73
اخلاق حرفهای در کار گروهی علمی: پیشینه، ضرورتها، فایدهها، .../
عبدالحسین طالعی و مرضیه سیامک ......................................................................... 75
مقدمه و تعریفها...................................................................................................... 75
پیشینه......................................................................................................................... 77
ضرورت انجام کار گروهی...................................................................................... 82
دلایل گرایش به گروههای علمی............................................................................ 84
تأثیر مثبت اخلاق کار گروهی بر اعضاء گروه:...................................................... 85
تأثیر مثبت اخلاق حرفهای کار گروهی بر جامعه:................................................... 86
مشارکت اجتماعی.............................................................................................................................................. 86
ارتقاء فرهنگ مدنی و سیاسی........................................................................................................................... 87
کمک به فرآیند توسعه..................................................................................................................................... 87
کارکردهای پنهان کار گروهی بر اخلاق................................................................ 87
آسیبشناسی اخلاق در کار گروهی....................................................................... 89
لقمه انگاری در برابر امانت انگاری.................................................................................................................. 90
فرافکنی و پارادوکس من به شرط او............................................................................................................... 91
رقیب گریزی و تلقی ناروا از رقیب................................................................................................................. 91
فقدان انگیزش.................................................................................................................................................... 91
الگوهای رفتار ارتباطی....................................................................................................................................... 91
فقدان مهارت تصمیمگیری................................................................................................................................ 92
بلاتکلیفی اخلاقی............................................................................................................................................... 92
سخن آخر................................................................................................................. 99
منابع........................................................................................................................... 99
وظایف علمی و نقش اخلاقی استاد راهنما
محمدرضا فخر روحانی....................................................................................... 103
منابع برای مطالعه بیشتر........................................................................................... 106
اخلاق سردبیر
دکتر جیران خوانساری....................................................................................... 107
مقدمه...................................................................................................................... 107
اصول پنجگانه قدرت اخلاقیات برای افراد.................................................................................................... 108
نگاهی به اصول بینالمللی اخلاق حرفهای نشر................................................................................................ 109
ویرایش................................................................................................................... 110
ویرایش به چند نوع اصلی تقسیم میشود.............................................................. 112
ویراستاران و عناوین و فعالیتهای گوناگون................................................................................................... 112
ویراستار کتابها و مجلات علمی...................................................................................................................... 114
مرز در ویرایش................................................................................................................................................ 115
نشر اثرگزین و نشر اثرآفرین............................................................................................................................ 116
ویراستار، ویرایش محتوایی و ویرایش ساختاری............................................................................................. 117
سردبیر یعنی اعتبار................................................................................................... 117
انتخاب کادر مجرب نویسندگان...................................................................................................................... 118
سردبیر بهترین ممیز است.................................................................................................................................. 119
سردبیر و نقش مدیریت................................................................................................................................... 119
نگرشهای فرایندی، سیستمی............................................................................................................................... 119
زمان و روابط انسانی.......................................................................................................................................... 120
سردبیر در جایگاه مدیر................................................................................................................................... 120
اخلاق سردبیر و طراحی................................................................................................................................... 121
اخلاق سردبیر و بودجهنویسی......................................................................................................................... 122
اخلاق سردبیر و مهارتهای مدیریتی................................................................................................................ 123
اخلاق سردبیر، سازماندهی، نیروی انسانی، هدایت، تصمیمگیری وکنترل................................................... 124
وظایف سردبیر................................................................................................................................................. 125
سیاستهای نویسندگی و ارائه دستنوشتها.......................................................................................................... 126
اخلاق سردبیر و تصمیمگیری هیات تحریریه در ارتباط با نویسندگان....................................................... 128
اخلاق سردبیر و هیات تحریریه و رسیدگی به شکایات نشریه................................................................... 129
سخن آخر............................................................................................................... 130
منابع......................................................................................................................... 132
اخلاق داوری در ارزیابی آثار علمی
دکتر یزدان منصوریان....................................................................................... 135
مقدمه...................................................................................................................... 135
تعریف داوری......................................................................................................... 136
اهداف و ضرورت داوری آثار علمی.................................................................... 137
انواع داوری در ارزیابی آثار علمی........................................................................ 140
ویژگیهای داوران آثار علمی.................................................................................. 141
زمینههای سوگیری و خطا در داوری..................................................................... 144
مشکلات و چالشها در فرایند داوری..................................................................... 145
فقدان معیارها و رویههای استاندارد در ارزیابی آثار........................................................................................ 145
عدم وجود پایگاه اطلاعاتی مشخصات داوران و زمینه های مورد علاقه آنان................................................. 145
عدم تناسب تخصص داوران با محتوای برخی از مقالات................................................................................ 146
طولانی بودن فرایند داوری (گاه بیش از یک سال)......................................................................................... 146
محدودیت تعداد مجلات تخصصی در برخی از رشتهها................................................................................. 146
تکراری بودن موضوعهای مقالات و تردید داوران در پذیرش یا رد آثار مشابه.............................................. 146
انبوهی مقالات مستخرج از پایان نامهها و شباهتهای محتوایی و ساختار آنها................................................... 147
مواردی از اعمال سلیقه در فرایند داوری......................................................................................................... 147
نقش استنادها در فرایند داوری............................................................................... 147
پژوهش درباره فرایند داوری.................................................................................. 150
مقایسه فرایند داوری در رشته ها یا کشورهای مختلف و انجام مطالعات تطبیقی............................................ 151
بررسی مهارتهای داوران آثار علمی و نظرخواهی از متخصصان موضوعی در این زمینه............................. 151
بررسی چگونگی تعامل سردبیر با داوران و ارائه راهکارهایی برای انتخاب بهترین داور................................ 151
بررسی ضرورت آموزش داوران و نظرخواهی از آنان در این زمینه................................................................ 151
مطالعه عوامل موثر بر داوری مثل بررسی تاثیر محرمانه بودن بر کیفیت قضاوت داوران................................ 151
مرور نظرات داوران در یک بازه زمانی در نشریه ها و بررسی دلایل پذیرش و ردّ مقالات............................ 152
سخن پایانی............................................................................................................. 152
منابع......................................................................................................................... 152
پیوست: فرم پیشنهادی برای داوری مقالهای علمی................................................. 154
پیشنویس کاربرگه داوری مقالههای علمی.......................................................... 155
رعایت ملاحظات اخلاق پژوهش با نظارت کمیتههای نظارتی سازمانی(آیآبی) محمدرضا شاه احمدی...................................................................................................... 161
مقدمه و تاریخچه مختصر..................................................................................... 161
تعریف..................................................................................................................... 162
ماهیت اعضا............................................................................................................ 163
نظارت..................................................................................................................... 164
وظیفه پژوهشگر...................................................................................................... 165
تماس و تعامل پژوهشگر با کمیته.......................................................................... 166
اختیارات کل کمیته................................................................................................ 167
سطوح نظارتی کمیته............................................................................................... 167
معاف از نظارت............................................................................................................................................... 167
نظارت سریع..................................................................................................................................................... 167
نظارت کامل..................................................................................................................................................... 168
سخن آخر............................................................................................................... 168
منابع......................................................................................................................... 169
چگونه از سرقت محتوایی بپرهیزیم؟: رهنمودهایی برای پژوهشگران
دکتر ابراهیم افشار زنجانی..................................................................................... 171
سرقت محتوایی چیست؟......................................................................................... 171
شکلهای رایج سرقت محتوایی........................................................................................................................ 172
سرقت محتوایی و اینترنت................................................................................................................................ 172
برای پرهیز از سرقت محتوایی چه باید کرد؟..................................................................................................... 172
چگونگی ارجاع به منابع را یاد بگیریم.................................................................. 173
ارجاع در چه مواردی لازم است؟.................................................................................................................. 173
ارجاع در این موارد لازم نیست:.................................................................................................................... 174
چگونه مطالب دیگران را در نوشته خود وارد کنیم؟............................................ 174
نقل قول مستقیم............................................................................................................................................... 174
نقلقول غیرمستقیم و خلاصه کردن............................................................................................................... 175
چرا نوشتن با استفاده از کلمات و عبارات خودمان مهم است؟........................... 175
یادداشت برداری صحیح را یاد بگیریم!................................................................ 176
بداخلاقیهای نشر و نگارش: با تأکید بر مسائل ایران
حمید محسنی................................................................................................ 177
مقدمه...................................................................................................................... 177
بداخلاقیهای مرتبط با داوری و ویرایش................................................................ 180
عدم استفاده از داور و ویراستار در فرایند تولید محتوای کتاب................................................................... 180
استفاده از داوران و ویراستاران نامناسب یا دروغین...................................................................................... 181
عدم رعایت حقوق ویراستاران........................................................................................................................ 182
اخلاق تدریس و نشر.............................................................................................. 183
تولید و انتشار کتابی جدید بدون ابتکار و نوآوری توسط مدرس............................................................... 183
عدم معرفی کتاب درسی................................................................................................................................ 183
معرفی یک کتاب درسی و تدریس از روی کتابی دیگر............................................................................. 183
معرفی کتابهای درسی با نگاهی سودار نسبت به ناشر، نویسنده یا مترجم................................................... 184
رقابت ناسالم برخی از ناشران دولتی با ناشران خصوصی..................................... 184
رعایت نکردن حقوق مادی و معنوی تولیدکنندگان محتوا................................... 185
اخلاق نگارش و تولیدکنندگان اطلاعات................................................................ 186
اخلاق پخش و توزیع کتاب.................................................................................. 189
سخن پایانی............................................................................................................. 190
مشخصات کتاب
- زبان
- فارسی
نظرات خوانندگان
تجربه خوانندگان از کتاب اخلاق پژوهش و نگارش