
معرفی کتاب درآمدی بر اطلاع شناسی
کتابی نظری و خواندنی درباره اطلاعات و اطلاع شناسی است. مطالعه آن را به تمام کتابداران و اطلاع رسانان و متخصصان علوم اطلاعات و ارتباطات و نیز علاقمندان به مباحث علم و دانش توصیه می شود.
بخشی از مطالب کتاب:
علم اطلاعرسانی , طبق تعریف, علمی است که به بررسی مسائل مربوط به گردآوری, ذخیره و بازیابی, و توزیع و اشاعة اطلاعات میپردازد. این علم, نظیر هر علم دیگری دارای درونمایه و موضوع مشخّصی است که به دلیل همین درونمایه از سایر علوم متمایز میگردد و مرزها و داد و ستدهای آن با حوزههای دیگر نیز روشن می شود. این درونمایه و موضوع در معنای عام آن «اطلاع» یا «اطلاعات» است؛ هم چنان که «جامعه» موضوع علم جامعهشناسی و «روان» موضوع علم روان شناسی, و «زبان» موضوع علم زبانشناسی است. بدیهی است که هیچ یک از این حوزهها نمیتواند بدون شناخت و تعریف چارچوب موضوع و درونمایة آن علم به توجیه روشها و رویّهها, اسباب و ابزارها, و اهداف و غایتهایی که در آن علم مطمح نظر است بپردازد.
عنصری که در فرایند گردآوری, ذخیره و بازیابی, و توزیع و اشاعة مورد اشاره در تعریف علم اطلاعرسانی پیوسته حضور دارد «اطلاعات» است؛ و تا زمانی که اطلاعات به عنوان دستمایة این فرایند روشن نباشد, آنچه صورت میگیرد از انضباط علمی لازم برخوردار نخواهد بود و کمّ و کیف کار هیچ یک از این مراحل را نیز نمیتوان ارزشیابی کرد.
بنابراین, لازم است که اطلاعات هم از لحاظ ساختار و هم از نظر مفهوم شناخته و تبیین شود. مطالعه «اطلاعات» به منظور شناخت چارچوب و تشخیص ابعاد و وجوه آن(اینفورمولوژی , 2007) خود مبحث مستقّلی است که,دراینجا,«اطلاعشناسی» (اینفورمولوژی) نامیده شده است و به نظر میرسد که میتوان از آن به عنوان مبحثی بنیانی در علم اطلاعرسانی یاد کرد. اطلاعشناسی نه با علم اطلاعرسانی ترادف موضوعی دارد و نه با نظریههای مربوط به اطلاعات (حرّی, 1372), بلکه همگی جزو مفاهیم مورد مطالعه آن هستند.
موکی و دیگران (2000) مفهوم اطلاعشناسی را یکی از مفاهیم مربوط به رویکرد سیستمی عمومی میدانند و معتقدند که مسئله کلی اطلاعشناسی وحدت دانشی است که در چارچوب جریانهای علمی کسب میشود و اصول ورویکردهای متفاوتی را برای مطالعة محیط ما ارائه میدهد. هدف کلی اطلاعشناسی, از نظر آنان, این است که انواع معرفت را معنایی واحد ببخشد.
اوتن و دبونز (1374) اطلاعشناسی را (که با برابرنهادة دیگری به کار بردهاند), به عنوان یک فراعلم , "بررسی و مطالعه اصول بنیانی ساخت و کاربرد اطلاعات" تعریف میکنند (ص 18)؛ هر چند در جای دیگر (ص 21) تأکید میکنند که "برای اطلاعشناسی, اطلاعات به خودی خود, و نه کاربرد آن, مسئله اصلی است". با این همه, بنیانی بودن و وحدت بخشی از نکات مهمّی است که در بحث این دو نویسنده نیز مطرح است.
آنچه شایان توجه است این است که جست و جو برای یافتن اصول بنیانی و اساس مشترک, به عنوان رسالت اصلی اطلاعشناسی در هر سه نقطه نظر پیشگفته کاملاً مشهود است. امّا به منظور دست یافتن به اصول اولیه, خود اطلاعات به عنوان پدیدهای بنیانی میبایست مورد بازشناسی قرار گیرد.
مفهوم "فضا" در اطلاعشناسی مورد نظر موکی نقشی کلیدی دارد. از دیدگاه وی, هر شیء یا پدیده, "فضا"ی خاصّی است و میتوان آن را مستقل و در کنار فضاهای دیگر و با توجه به وضعیت چارچوبی که بستر آن را تشکیل میدهد باز شناخت. بنابراین, انواع گوناگون حوزه ها و نظام های مادّی, و نیز کلیة فرایند های طبیعی یا ساختگی, تعامل ها, اندیشه های مختلف, ونتایج آنها را می توان با استفاده از منطقی واحد و در بستر معنایی واحد مطالعه کرد (موکی و دیگران,2000). بدین ترتیب, هرگاه هر شیء یا پدیده را "فضا" تلقی کنیم و مجموعة عناصر و خصیصه های پیرامونی و درونی آن را "وضعیت" آن فضا بدانیم, "اطلاعات" از دیدگاه اطلاعشناسی چیزی جز "وضعیت فضا" نیست.
از نظر وی, این تعریف چند مزیت دارد: 1) هر نوع اطلاعات را می توان با استفاده از "فضا"ی آن شناسایی کرد؛ از قبیل اطلاعات مبنایی, اطلاعات ساختاری, و اطلاعات کارکردی؛ 2) اطلاعات را می توان به تناسب میزان پیشرفتگی تقسیم کرد, مانند اطلاعات هنجارین (استاندارد) و اطلاعات واقعی؛ و 3) هر نوع اطلاعات را می توان مدلی ریاضی دانست و آن را با کمک فرمول های مربوط رمزگشایی کرد (موکی, 1994).
بدینترتیب, می توان مفهوم واحد اطلاعات را شامل دو شاخه دانست: مبنای نخستین شاخه آن است که اطلاعات را چگونگی آرایش وضعیت فضا بدانیم. طبق این تعریف, میتوان انواع گوناگون مدلهای منطقی و ریاضی را به عنوان ابزاری برای شناسایی اطلاعات و رمزگشایی آن به کار برد؛ در شاخة دوم, اطلاعات به چگونگی محتوای وضعیت فضا تعبیر می شود. این تعبیر اجازه میدهد که از مدلهای منطقی و ریاضی فراتر رفته به مدلهای معناشناختی دست یابیم. جمع برخی عناصر این دو شاخه سبب میشود که چنین تعریفی به دست آید: اطلاعات کلیتی از ویژگیهای محتمل "فضا" و همبستگی درونی آنهاست. کلیة تعاریف اطلاعات که به ویژگیهای ساختاری مربوط میشود متعلق به شاخة نخست و تعاریفی که به وجه محتوایی میپردازد متعلق به شاخة دوم است (موکی و دیگران, 2000).
مشخصات کتاب
- زبان
- فارسی
نظرات خوانندگان
تجربه خوانندگان از کتاب درآمدی بر اطلاع شناسی