در این مقاله
- تاریخچه
- انواع استاندارد
- استانداردها و فناوری اطلاعات
- مقدمه
- عوامل تداوم
- معیارهای انتخاب قالب
- استانداردهای باز
- حضور همه جانبه
- پایداری
- پشتیبانی از فراداده
- مجموعة مشخصات
- خصوصیات میانکنشی
- پویایی
- اصالت (اعتبار)
- قابلیت پردازش
- ارائه
- مقدمه
- فایلهای متنی
- قالب CSV
- قالب ورد مایکرو سافت
- قالب نوشتار متنی اپن داکیومنت (اُ.دی.تی)
- اسکی
- قالب پی. دی. اف
- قالب پی.دی.اف./ای
- قالب متن صنعت خبر (ان.آی.تی.اف)
- قالب اچ. تی. ام. ال
- اکس. ام. ال
- فایلهای تصویری
- جیپگ
- جیپگ 2000
- فایلهای دیداری و شنیداری
- ام.پِک
تعریف استاندارد، انواع استاندارد، عوامل و معیارهای انتخاب قالبهای ذخیرهسازی اطلاعات، و اهمیت استانداردها برای ذخیره و حفاظت اطلاعات در کتابخانهها، مراکز اطلاعاتی و پایگاههای اطلاعاتی دیجیتال موضوع این نوشته است. این نوشته بخشی از کتاب استانداردهای ذخیره و حفاظت در کتابخانههای دیجیتال از دکتر میترا صمیعی و نشر کتابدار است.
مقدمه
استاندارد، واژهای انگلیسی بهمعنای پرچم و عَلَم است، و از کلمه Stand بهمعنی ایستادن، ماندن، و قرارگرفتن اخذ شده است. استاندارد در اصطلاح متداول امروزی بهمعنای مقیاسی برای اندازهگیری، مدل و نمونه اشیا، تعیین کمیّت و کیفیت و آنچه دارای مشخصات رسمی است بهکار میرود (اکبری حقیقی، ص.3؛ علامه حائری، 1348، ص.7؛ مجیدی، 1368، ص.45-46) .
استانداردها مدارکی هستند که شامل قواعد، رهنمودها یا ویژگیهایی برای فعالیتها یا نتایج آنها که بهمنظور استفاده مکرر عمومی، ایجاد هماهنگی و وحدت، توسعه تفاهم، تسهیل ارتباطات، صرفهجویی در اقتصاد ملی، حفظ سلامت و ایمنی عمومی، و گسترش مبادلات بازرگانی داخلی و خارجی فراهم آمده و توسط سازمان معتبری تصویب شده باشند (آشنایی با مدیریت...، 1371، ص.1؛ یگانه، 1378، ص.13).
طبق تعریف سازمان بینالمللی استاندارد (ایزو)، هر استاندارد نتیجه تلاش خاصی است که برای هماهنگ کردن جریان یا محصولی معیّن پدید آمده و به تصویب مقام صالحی رسیده باشد. استاندارد ممکن است به یکی از شکلهای زیر باشد:
الف) نوشتهای حاوی یک سلسله شرایط لازم؛
ب) واحدی اساسی یا کمیّتی ثابت مانند آمپر، صفر مطلق و جز آن؛
ج) ابزاری مادی برای سنجش، مانند متر (اکبری حقیقی، ص.4-5؛ علامه حائری، 1348، ص.14).
تاریخچه
استاندارد از دیرباز در زندگی بشر وجود داشته است و مانند بسیاری از پدیدههای طبیعی، شناخت و برداشت انسان از محیط بوده که از آغاز بهصورت ناخودآگاه تحقق یافتهاست. گسترش فن و تجارت در ادوار گذشته انسان را واداشتهاست تا در برخی زمینهها، بهویژه در اندازهگیریهای یکسان و نیز ساخت وسایل و لوازم، استانداردهایی را تعیین کند. وجود ظروف سفالین یک شکل، کشتیهایی با طرح و شکل یکسان، ابعاد ثابت و مشخص آجرها و حتی قطعات سنگ در بنای اهرام مصر، نشانههایی از استاندارد در عهد باستان محسوب میشود. در ایران، در زمان داریوش اول هخامنشی، وزنههای استاندارد شدهای بر اساس واحدی به نام کرشه ساخته میشد که معادل 3/83 گرم بود. در انگلستان زمان پادشاهی جان، در منشور کبیر استانداردهایی درباره اوزان و مقیاسها در امر تجارت تعریف شده است. اما پس از عصر رنسانس، با توجه به تحول بنیادی در طرزتفکر اجتماعی و رشد اختراعات و تولیدات صنعتی (انقلاب صنعتی)، استانداردهای صنعتی نیز پدید آمد. با رشد فنآوری و افزایش کارخانهها، استانداردهای دیگری از قبیل فنون کنترل کیفیت، توصیف ویژگیها، و جز آن به ثبت رسید (یگانه، 1378، ص.14-15). به کارگیری این استانداردها توسط تولیدکنندگان و محققان مستلزم آن بود که به شکل مکتوب در آیند و در کتابخانهها و مراکز استاندارد نگهداری و سازماندهی شوند. بههمین سبب، تدوین استانداردهای بینالمللی در زمینهها و سطوح مختلف توسط سازمان بینالمللی استاندارد (ایزو) انجام گرفت و بهصورت جزوههایی منتشر شد و به کلیه کشورهای عضو سازمان ارسال گردید. در ایران، نخستین حرکت مدون استانداردسازی با تصویب قانون اوزان و مقیاسها در سال 1304 آغاز گردید و در سال 1332 به لحاظ ضرورت تعیین ویژگیهای کالاها و جلب توجه تولیدکنندگان و واردکنندگان به اهمیت کالاهای استاندارد شده، تشکیلاتی جهت تهیه و تدوین استانداردهای ملی در وزارت بازرگانی ایجاد شد. در سال 1339، با تصویب قانون تأسیس مؤسسه استاندارد ایران، کار رسمی این مؤسسه در چارچوب اهداف و مسئولیتهای تعیین شده در این قانون ادامه یافت و در سال 1343 به مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران تغییر نام داد. مؤسسه استاندارد از سال 1340 به عضویت ایزو و از سال 1344 به عضویت کمیسیون بینالمللی الکتروتکنیک درآمد. نخستین استانداردهای تهیه شده به ویژگی و درجهبندی کالاهای صادراتی (عموماً محصولات کشاورزی) اختصاص داشت و بهصورت آزمایشی تدوین شد. تا سال 1343 هفده استاندارد بهصورت آزمایشی تهیه گردید که عموماً مربوط به کالاهای سنتی و بهمنظور کمک به بهبود صادرات بود، ولی بعدها تصمیم گرفته شد که در همه زمینهها استانداردهای لازم تدوین شود و تهیه استانداردها از حالت آزمایشی بهصورت قطعی تغییر یابد. در سال 1345 برای نخستین بار علامت استاندارد ایران بر روی کالاهای ایرانی مشاهده شد. بعد از انقلاب اسلامی، ضرورت دگرگونی در ساختار اقتصادی کشور و توجه جدّی به امر کیفیت منجر به تدوین استانداردهای ملی گردید و مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران به تهیه و تدوین و نشر استانداردهای ملی ایران در زمینههای مختلف مواد، مصالح و فرآیندها پرداخت (یگانه، 1378، ص.1-2). تدوین استانداردهای ملی با مشارکت دانشگاهها و مراکز آموزش عالی، نمایندگانی از سازمانها و وزارتخانههای مرتبط، صاحبان صنایع، نمایندههای انجمنهای صنفی مربوط، و جز آن انجام میشود. در این فعالیت، کارشناسان مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و ادارات کل تابعه بهعنوان دبیر تدوین فعالیت دارند. این مؤسسه در حاشیه کار اصلی خود، یعنی تهیه استانداردها، وظیفه گردآوری و سازماندهی استانداردهای سایر کشورها و نیز هماهنگی و ارتباط با سازمان جهانی استانداردها (ایزو) را عهدهدار است. کتابخانه مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران بسیاری از استانداردهای جهانی و خارجی را در مجموعه خود دارد، که بهلحاظ صرفهجوییهای ارزی و اقتصادی، کتابخانههای تخصصی میتوانند به این مؤسسه مراجعه کنند (روشن بین، 1378، ص.51، 28) .انواع استاندارد
استانداردها را میتوان به گروههای زیر تقسیم کرد: 1. استاندارد کارخانهای: این نوع استاندارد با مشارکت کلیه بخشهای مختلف یک واحد تولیدی از قبیل بخش طراحی، بخش تولید، بخش کنترل، بخش تدارکات و مانند آن بهمنظور هماهنگ کردن مواد اولیه، قطعات، قابلیت تعویضپذیری، شیوه ارتباط، روش تولید، روش کنترل، روش بازرسی، طراحی و مهندسی، روش آزمون، روش تعیین کیفیت، روش نمونهگیری و جز آن در سطح کارخانه تهیه و تدوین میشود. 2. استاندارد ملی: این نوع استاندارد بهمنظور حفظ و افزایش سطح فنآوری، با نظر کلیه دستاندرکاران، صاحبنظران و متخصصان؛ از جمله تولیدکنندگان، مصرفکنندگان و مسئولان توسط مؤسسه استاندارد کشورها در سطح کشور تدوین و منتشر میشود (آشنایی با مدیریت ...، 1371، ص.1-2؛یگانه، 1378، ص.34-36). استانداردهای ملی از نظر اجرایی به دو دسته استاندارد اجباری و استاندارد تشویقی تقسیمبندی میگردد: الف) استاندارد اجباری که در رابطه مستقیم با ایمنی و بهداشت، محیط زیست، یا تجارت خارجی است و قانوناً از نظر اجرا اجباری است؛ ب) استاندارد تشویقی که تولیدکننده با توجه به توان بالای تولید و نیز علاقهمندی و موافقت خود داوطلبانه تمایل به اجرای آن دارد (موسسه استاندارد....، 1378، ص.7؛ یگانه، 1378، ص. 36) . 3. استاندارد منطقهای. این نوع استاندارد توسط تعدادی از کشورهای همجوار یا دارای دادوستد تجاری، بهمنظور سهولت در مبادلات اقتصادی و کاهش هزینههای بازرسی، تهیه و تدوین میشود و به عنوان شاخص در منطقهای از جهان استفاده شود. 4. استاندارد بینالمللی. این نوع استاندارد توسط کمیتههای فنی گوناگون سازمانهای بینالمللی از قبیل کمیسیون بینالمللی الکتروتکنیک و سازمان بینالمللی استاندارد (ایزو) بر اساس نیازهای بینالمللی بهصورت پیشنویس تهیه و تدوین شده، و پس از ارسال برای کلیه کشورهای عضو سازمان و بررسی و تأیید آنها، بهصورت استاندارد بینالمللی منتشر میشود (آشنایی با مدیریت ....، 1371، ص.1-2؛ اکبری حقیقی، ص.28؛مجیدی، 1368، ص.70-72؛ یگانه، 1378، ص.38-39) . 5. استاندارد کتابخانهای : در واقع، مجموعهای از قوانین و مقررات است که توسط برخی نهادهای ذیصلاح جهت استفاده کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی در مقیاس ملی و بینالمللی وضع و تصویب میشود .بعضی از استانداردهای کتابخانه-ای بهصورت دستورالعمل ارائه میگردد و کتابخانهها مجازند خود در مورد شیوه بهکارگیری آنها تصمیم بگیرند یا فقط از بخشی از آنها را استفاده کنند. نوع دیگر استاندارد حاصل توافق است نه ناشی از قانونگذاری، و غالباً روش ساده انجام کار را با درجهای از کارآیی و حداقل هزینه ارائه میکند. نمونه این نوع استاندارد مربوط به چگونگی تدوین فهرست سرعنوان موضوعی است (ویلیامسون، 1374، ص.127) . تدوین استانداردهای کتابخانهای در حرفه کتابداری دارای سابقهای طولانی است و تاکنون سه نوع استاندارد تدوین و ترویج شده است : 1. استانداردهایی که خدمات کتابخانهها با آنها مقایسه میشود. استانداردهای متفاوتی که انجمن کتابداران امریکا و سایر مؤسسات حرفهای جهان منتشر کردهاند از این نوع است. دو نمونه از این استانداردها عبارتند از: "استانداردهای ایفلا برای کتابخانههای دانشگاهی" و "رهنمودهایی برای آموزش و استفاده کتابداران، اطلاعرسانان، و آرشیوداران" . 2. استانداردهایی که تا حد امکان لازم است بهطور مداوم در انجام فعالیتهای خاص بهکار رود، اما لزوماً نتایج یکسانی از کاربرد آنها حاصل نمیشود. قواعد فهرستنویسی انگلوامریکن، قالب مارک، قوانین استاندارد بینالمللی توصیف کتابشناختی (آی.اس.بی.دی) و شماره استاندارد بینالمللی کتاب (شابک نمونههایی از این نوع استانداردها هستند. 3. استانداردهای فنی یا مشخصاتی که نظارت دقیق بر آنها برای بهرهگیری مشترک از اطلاعات ضروری است. استانداردهای وضع شده توسط سازمان ملی استانداردهای اطلاعرسانی در امریکا در باب موضوعهایی چون مشخصات ساختار فرمتها، نویسهها، و فهرستها مواردی از این نوع هستند. جایگاه استانداردها در کتابخانهها. در کتابخانههای علوم و فنآوری، از جمله کتابخانههای مهندسی، استانداردها از اهمیت ویژهای برخوردارند. استانداردها هم بهصورت تکنگاشت و هم مجموعه چندجلدی از همان تکنگاشتها منتشر میشوند، از نظر فهرستنویسی توصیفی تفاوت چندانی با سایر مدارک کتابی ندارند. هنگامی که استانداردها بهصورت مجلّد منتشر میشوند در واقع مجموعه بزرگی را در کتابخانه شکل میدهند. اما استانداردهای تکبرگی یا چندبرگی معمولاً بهتر است به صورت سری/ مجموعه نگهداری شوند. استانداردهای چاپی کتابی معمولاً دارای نمایههای جامعی هستند و بهعنوان منابع مرجع در کتابخانههای تخصصی نگهداری میشوند. فهرست مطالب آنها معمولاً از ردهبندی خاصی (مانند دهدهی جهانی) پیروی میکند و سامانه ردهبندی آنها نیز بر حسب شماره سریال «استاندارد» است. هر یک از مجلدات استاندارد دارای نمایه موضوعی است که به شمارههای موردنظر ارجاع میدهد. برای انتخاب استانداردها در کتابخانههای تخصصی از ابزارهای خاصی چون سالنامه و نمایهنامه استفاده میشود. مدارک استاندارد ملی ایران در چهار مقوله: آیینکار، ویژگی، روشهای آزمون و واژهنامه موضوعی تهیه میشوند و به ترتیب الفبایی موضوعی و شماره رده در سالنامهها بهچاپ میرسد. استفاده کننده با مراجعه به این سالنامهها، عنوان و شماره مدرک را بازیابی کرده و اصل مدرک را از مرکز فروش مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران تهیه میکند یا در تالار مطالعه کتابخانه مؤسسه استفاده کند (روشن بین، 1378، ص. 28، 51، 63) .استانداردها و فناوری اطلاعات
در عصر جدید، منابع دیجیتالی، شبکة جهانگستر وب و اینترنت بخش اساسی و اصلی محیط اطلاعاتی است. اغلب کتابخانهها و آرشیوهای ملی نقش مهمی در گردآوری بخش کوچکی از این منابع جهانی و امکان دسترسی به آنها را در آینده دارند. با توجه به حجم زیاد اطلاعات و کمبود فضا برای نگهداری آنها، چشمانداز آینده به نظر ترسناک میآید ولی نمونههای بسیاری در سراسر دنیا نشان میدهد برای حل تمامی این مشکلات میتوان از طریق برنامهریزی در حوزه ذخیرهسازی امن وحفاظت دیجیتالی اثرگذار بود. شناخت درست خصوصیات منابع و تهدیدهای احتمالی برای دسترسی مداوم به آنها، نکتة اصلی در دستیابی به این هدف است. رسانههای ذخیرهسازی دیجیتالی از لحاظ فیزیکی و کیفیت، آسیبپذیر هستند و شیوة دقیقی برای پشتیبانی و نوسازی سختافزارها و نرمافزارها و محملهای اطلاعاتی جدید وجود ندارد؛ لذا شیوهها و راهبردهای جدیدی باید طراحی و اجرا شوند (گاتن بای ، 2005، ص.67). مسئلة دیگر عرضة اقلام دیجیتالی ذخیره شده در آیندهاست. این سؤال مطرح است که چگونه میتوان از دیدن و استفاده از مواد دیجیتالی در 5 یا 10 یا 15 سال آینده اطمینان حاصل کنیم؟ امروزه در اکثر کتابخانهها و آرشیوها از راهبردهایی چون حفاظت سطح بیت ، انتقال اطلاعات ، شبیهسازی فناوری ، حفاظت فناوری ، بستهبندی کردن اطلاعات ، تهیة نسخههای اضافی از منابع و غیره برای ذخیره-سازی و حفاظت منابع رقمی استفاده میشود و برای حصول چنین عملی ابزارهایی برای تضمین دستیابی دائمی موردنیاز است. (وینگاردن ، 2004) . کتابخانهها و آرشیوهای ملی بسیاری به منظور ذخیرهسازی و حفاظت منابع دیجیتال، آرشیوسازی دیجیتالی را آغاز کردهاند و برای طراحی و ساخت آرشیو دیجیتالی خود از الگوی مرجع سامانه اطلاعاتی آرشیوی باز ا.ای.آی.اس بهره گرفتهاند. پس از ساخت آرشیوهای دیجیتالی از طریق انتخاب قالبهای استاندارد و پرکاربرد، الزامات فنی موردنیاز برای منابع ذخیره شده، ذخیرهسازی منابع اصلی به همراه نسخههای پشتیبان آنها، دستیابی دائمی استفادهکنندگان در آینده، نیز باید فراهم شود (وینگاردن، 2004) . یکی از اجزای کلیدی برای ذخیرهموفق منابع دیجیتالی تهیة آنها در قالب فرادادههای توصیفی، مدیریتی و حفاظتی است؛ لذا با توجه به اهداف تعیین شده در کتاب حاضر، استانداردهای ذخیرهسازی و حفاظت گردآوری شده و اطلاعات آن میتواند در بحث ذخیرهسازی اشیای دیجیتالی و فرادادهها در سیستم نرمافزاری نقش کلیدی داشته باشد. اشیای دیجیتالی: اشیای دیجیتالی اصطلاح عمومی است که اشاره به بدنة مادة دیجیتالی میکند، بدنهای که در معرض حفاظت دیجیتالی قرار میگیرد. اشیای دیجیتالی شامل انتشارات دیجیتالی ، اسناد دیجیتالی ، منابع برخط و برونخط ، دیجیتالزاد و دیجیتالیشدهها است. انتشارات دیجیتالی یا انتشارات الکترونیکی، منابع دیجیتالی هستند که برای دستیابی عمومی عرضه شدهاند و به رایگان یا پولی قابلدسترساند. اسناد دیجیتالی به منابع دیجیتالی و الکترونیکی اشاره میکنند که بخش آرشیوی معمولاً با آنها در ارتباط است. اسناد دیجیتالی در کار روزانه سازمان ایجاد میشوند و سازمان جایگاه رسمی برای آنها قائل است، آنها ممکن است شامل اسناد، واژهپردازها، پستالکترونیکیها، پایگاههای اطلاعاتی یا صفحات وب اینترنت باشند. منابع برخط اشاره به اشیای دیجیتالی میکنند که با بسیاری از شبکهها یا سامانههای بزرگتر مرتبط هستند و منابع برونخط، انتشاراتی است که به شبکه متصل نیست اما با محملهایی مانند لوح فشرده، دی.وی.دی، نوار، دیسک نوری و دیسکسخت قابل دستیابی است. این بدین معناست که یک شیء دیجیتال را میتوان در دست گرفت یا در قفسه گذاشت بدون آنکه آن را به صورت دیگری (کاغذ یا میکروفیلم و غیره) تبدیل کنیم. دیجیتالزاد اشاره به منابعی میکند که از ابتدا به صورت دیجیتالی تولید میشوند و برابر آنالوگی ندارد. دیجیتالیشدهها اشاره به تبدیل اطلاعات موجود در رسانههای سنتی به قالب دیجیتالی میکند که از طریق اسکن یا نرم افزار اُ.سی.آر. انجام میگیرد (ورهییول ، 200، ص.42) . عوامل و معیارهای انتخاب قالبهای ذخیرهسازیمقدمه
قالبهای فایل بادوام و استانداردهای آن، دو جنبه مهم در ذخیرهسازی امن و قابلاعتماد است. از آنجایی که فناوری/ نرمافزاری قالبهای فایل در معرض متروک شدنهستند، گزینش صحیح قالبهای فایل هم برای تولید و هم ذخیرهسازی اشیای دیجیتالی بسیار مهم است. در زیر به عوامل و معیارهایی اشاره میکنیم که توسط متخصصان علوم کتابداری و آرشیوی برای انتخاب و گزینش قالب مناسب وضع شده استعوامل تداوم
عوامل تداوم برای تمامی قالبهای دیجیتال و مقولههای اطلاعات کاربرد دارند و بایستی به هنگام ارزیابی یک قالب دیجیتالی موردتوجه قرار گیرند. هفت عامل زیر صرفنظر از راهبردهای حفاظتی معمول (از قبیل مهاجرت اطلاعات به قالبهای جدید و شبیهسازی) قابل اجرا هستند و حفاظت محتوا را در رویارویی با تغییرات فناورانه آینده تحتالشعاع قرار میدهند. این هفت عامل عبارتند از : افشاگری : درجه یا میزانی که مشخصات و ابزارهای کاملی را برای تأیید اعتبار و یکپارچگی فنی، برای آنهایی که محتوای دیجیتالی تولید میکنند، مطرح میکند. منشوری از سطوح اعلام یا انتشار برای قالبهای دیجیتالی قابل مشاهدهاست. آنچه که در این عامل بسیار حائز اهمیت است، تأییدیه یک نهاد بهرسمیت شناخته شده استانداردها نیست، بلکه وجود مستندسازی کامل است. اقتباس/ اتخاذ : درجه به کارگیری قالبی که از قبل توسط تولید کنندگان اولیه، اشاعهگران یا کاربران منابع اطلاعاتی استفاده میشده است. این درجه شامل به کارگیری قالب به عنوان یک قالب مادر، برای تحویل به کاربران نهایی و به عنوان ابزاری برای تبادل اطلاعات میان سامانههاست. شفافیت : درجه یا میزان بازنمایی دیجیتالی به تجزیه و تحلیل بیواسطه با ابزارهای اساسی مانند انسانخوانایی با استفاده از یک ویراستار فقط متن. خودمستندسازی: اشیاء دیجیتالی خودمستندساز شامل فرادادة توصیفی، فنی و فرادادة مدیریتی دیگر میشود. وابستگیهای خارجی : میزان/ درجه وابستگی یک قالب خاص به نرمافزار، سختافزار یا سیستم عامل خاصی برای ترجمه و استفاده و پیچیدگی پیشبینی شدة پرداختن به این وابستگیها در محیطهای فنی آینده. تأثیر اختراعات ثبتشده : درجه یا حدی که توانایی نهادهای آرشیوی برای تداومبخشی از محتوا در یک قالب توسط اختراعات ثبت شده بازداشته خواهد شد. مکانیسمهای محافظت فنی : پیادهسازی مکانیسمهایی مانند رمزگذاری که از حفاظت محتوا توسط یک انباره قابل اعتماد جلوگیری میکند. عوامل کیفیت و کارآیی کیفیت و کارآیی به توانایی یک قالب برای بازنمایی ویژگیهای مهم یک قلم محتوای خاص مربوط میشود که توسط کاربران کنونی و آینده موردنیاز است. این عوامل برای گونههای خاص یا اشکال بیان محتوا، متغیر خواهند بود. مثلاً ویژگیهای شاخص صدا با ویژگیهای تصاویر غیرمتحرک خواه دیجیتالی خواه غیردیجیتال متفاوت است. این انتظارات کاربران است که ممکن است به اصطلاح ترجمه عادی برای یک گونه خاص یا شکل خاصی از بیان محتوا را تعیین کند. ترجمه عادی معیاری برای رفتار محتواست، زمانی که این محتوا به یک کاربر ارائه میشود. مثلاً تصاویری که اجازه زوم کردن را ممکن میسازند و یا صداهایی که میتوانند پخش شده، متوقف شده و یا بازپخش شوند. نمونههایی از عوامل کیفیت و کارآیی برای انواع محتوای برگزیده به شرح زیر است:در تصاویر غیرمتحرک
وضوح (حمایت از وضوح بالای تصویر) نگهداری رنگ (حمایت از مدیریت رنگ) حمایت از جلوههای گرافیکی و صفحهآرایی درصدا وفاداری (حمایت از وضوح بالای صدا) حمایت از کانالهای چندگانه (شامل مبتنی بر یادداشت مانند MIDI) حمایت از صداهای دانلودشدنی یا تعریف شده برای کاربر، نمونهها و قطعات برای متن حمایت از یکپارچگی ساختار مدرک و هدایت حمایت از یکپارچگی صفحهآرایی، فونت و دیگر جلوههای طراحی حمایت از ترجمه برای ریاضیات، فرمولها، نمودارها و... غیرهبرای تصاویر متحرک
وضوح (حمایت از وضوح بالا/ عالی تصویر) وفاداری (حمایت از وضوح شنیداری عالی) حمایت از کانالهای صدای چندگانه.معیارهای انتخاب قالب
اقدامات متعددی در دست اجرا هستند تا دستورالعملها یا معیارهایی را برای انتخاب قالبهای مناسب و مرجح فایل تبیین کنند. موارد ذیل یک دستورالعمل برای گزینش قالب فایل و استانداردهای مدیریت ذخیرهسازی را فراهم میآورد. این معیارها عبارتند از:استانداردهای باز
قالبهای فایلی که در آنها مختصات فنی در حوزة عمومی دسترسپذیر شدهاند بهعنوان باز محسوب میشوند. دستیابی به اطلاعات فنی مبسوط راجع به یک قالب فایل برای مدیریت ذخیرهسازی ضروری است. از نمونههای قالبهای استاندارد باز میتوان به جیپگ و اسکی اشاره نمود. علاوه بر آن قالبها ممکن است مالکیتی یا غیرمالکیتی باشند. برخی از قالبهای مالکیتی مانند پی.دی.اف مختصات فنی را برای همکاری با دیگر پدیدآورندگان نرمافزار را ایجاد کردهاست. قالبهای غیرمالکیتی مانند اسکی میتوانند به لطمه یا خسارت در خصوص ساختار، محتوا و کارآیی منجر شوند. مزایای قالبهای استاندارد باز رو به افزایش است و کاربرد آنها شدیداً توصیه می شود.حضور همه جانبه
حضور همه جانبه به کاربرد قالبهای محبوب قابلدسترس در سطح وسیع اشاره دارد که با حمایت وسیعی از سوی پدیدآورندگان نرمافزار تولید میشوند. قالبهای محبوب همچنین از حمایت همهجانبهای از سوی شماری از برنامههای نرمافزاری برخوردارند، بنابراین مرجحاند.پایداری
مختصات قالب نبایستی در معرض تغییرات مکرر و مهم قرار گیرند و بایستی با ویرایشهای نو قالبها سازگار باشند.پشتیبانی از فراداده
استفاده از قالبهای فایلی که به فرادادهها پیوند میخورند ترجیج داده میشوند. فراداده برای کاربرد فعالانه فایل و همچنین برای مدیریت ذخیرهسازی دارای ارزش است. فراداده، اطلاعاتی راجع به اصل و منشأ فایل و خصوصیات فنی فراهم میآورد. ارزش آن به دو چیز بستگی دارد هم به درجه یا میزان حمایت فراهم آمده توسط محیط نرمافزاری که جهت ایجاد فایل مورد استفاده قرار میگیرد و هم به میزان و مقداری که فرادادة به شیوة بیرونی ذخیرهسازی شده و در جای خود به کار برده میشود. فراداده همچنین درخصوص بازپس گرفتن فایلهای ایجاد شده بر روی سامانه های منسوخ کمک میکند، سامانه هایی که میتوانند بعداً توسط سامانه های رایانهای موجود تفسیر شوند.مجموعة مشخصات
کارکرد و مشخصاتی از قالبها باید انتخاب شود که هدف موردنیاز یا فرایندهای تجاری را حمایت کند. قالبهای بیش از حد تخصصی بایستی کنار گذاشته شوند چرا که مدیریت و حفاظت این قالبها بسیار پیچیده و هزینهبر است.خصوصیات میانکنشی
قالبهایی که توسط طیف وسیعی از نرمافزارها حمایت میشوند و سیستمهای عامل جداگانهای دارند بهعنوان میانکنش به حساب میآیند. افزون بر آن قابلیت تبادل فایلها از تداوم بلندمدت داده حمایت میکند بدین ترتیب که انتقال داده از یک محیط فنی به یک محیط دیگر را تسهیل مینماید.پویایی
کارکردهای غلطیابی یا کشف اشتباهات مانند چک سام ، نظارت دورهای موارد زائد (سی.آر.سی ) و یا دیگر قابلیتهای تصحیح اشتباهات، مسائلی را از بین میبرند که باعث نابودی فایل در خلال انتقال یا رویداد دیگر میشود. قالبهایی که چنین تسهیلات غلطیابی و تصحیح را فراهم میسازند پویاترند. در نتیجه ارجحت دارند .اصالت (اعتبار)
اعتبار باید بنا به دلایل مختلف حقوقی، اجرایی و تاریخی به اثبات برسد. به هنگام گزینش یک قالب فایل، قالب موردنظر بایستی (محتوا، داده و ساختار) محتوای فایل و هرگونه ویژگیهای درونساختی بافت، اصل و منشأ، ارجاعات را حفظ نماید.قابلیت پردازش
انواع مشخصی از داده بایستی قابلیت پردازش یا کارآییشان را حفظ نمایند تا ارزش استفاده مجدد داشته باشند. برای مثال قابلیت پردازش شامل نگهداری ابرپیوندها در یک سند میشود؛ پس از آنکه سند موردنظر به یک قالب حفاظت بلندمدت تبدیل شود هر چند که اعتبار ما را ناگزیر میسازد که فایل را در حین پردازش مجدد تغییر ندهیم. حفظ اعتبار برای مثال هنگامی که یک سند متنی به یک فایل پی.دی.اف فقط تصویری تبدیل میشود حتماً بایستی یک ویرایش قابل پردازش آن فایل نگهداری شود.ارائه
قالببندی یا قالبسازی یک فایل ممکن است دارای ارزش اطلاعاتی بسیار زیادی باشد. اگرچه اعتبار یک فایل حفاظت، حس و ظاهر اولیه و اصلی (مانند فونتها، رنگها، صفحهآرایی) فایل را حفظ میکند، بنابراین قابلیت ارائه قالب فایل برای حمایت آن جهت انتقال یک مطلب بسیار مهم و درخور تأمل است (آرشیو ملی انگلستان، 2003؛ نوردلند، 2007، ص. 86-88). معیارهای فوق در گزینش یک قالب فایل برای ذخیرهسازی بسیار مهم است. مطابق با نظر ویلیام. جی.¬ لفرجی مدیر پروژه برنامه زیرساخت ملی اطلاعات و نگهداری آن (ان.دی.آی.آی.پی.پی )، یک راهبرد مدیریت اشیای دیجیتالی در کتابخانههای دیجیتالی باید سه ملزومات مقدماتی زیر را نیز برآورده سازد: 1. نیازهای تولیدکنندگان سند: فایلها باید بهراحتی ایجاد شوند و سازگار با فرایندهای جریان کار باشند و از انعطاف کافی جهت دربرگرفتن تصاویر، سندهای فرعی و دیگر مؤلفهها برخوردار باشند. 2. نیازهای کاربران سند: فایلها باید قابل اطمینان باشند و بهطور مناسبی کارآیی داشته باشند و بتوانند از طریق رویکردهای متفاوت کشف شوند (مانند اصطلاحات نمایه و متن کامل). 3. نیازهای آرشیوها: فایلها باید مبتنی بر فنآوری غیر مالکیتی و پایدار قرار داشته باشند و برای دستورالعملهای ثبت اسناد که جهت تولید¬¬کنندگان صادر میشود (مثلاً دستورالعمل برای تولید، نگهداری و از بین بردن اسناد) مناسب باشند. علاوه بر آن، فایلها باید فرادادهها را برای دستیابی، ذخیرهسازی و حفاظت پشتیبانی کنند (لفرجی، 2003). معرفی قالبهای ذخیرهسازیمقدمه
قالبهای فایل توصیه شده زیر مبتنی بر معیارهای گزینشی متخصصان بینالمللی در حوزههای مطالعات آرشیوی و علوم کتابداری است. قالبهای فایل قابل دوام و استانداردهای آن، دو جنبه مهم در ذخیرهسازی امن و قابل اعتماد است. ملزومات کارکردی فایل و فرایند تولید آن، 2 عامل برای گزینش و به کارگیری قالبهای فایل است. برای مثال فایلهای متنی در مقایسه با فایلهای دیداری و شنیداری کارکردهای متفاوتی دارند بنابراین قالبها و استانداردهای متفاوتی را برای ذخیره-سازی میپذیرند. همچنین فایلها میتوانند شامل انواع مختلفی باشند، از متن ساده گرفته تا منابع وب پیچیده. فایل متن ساده مثل یک سند ورد میتواند برای دسترسپذیری دائمی به روشی بسیار ساده ذخیره و مدیریت شود. درصورتی که منابع وزینتر و پیچیده تر به فرایندهای مدیریتی پیچیدهای نیاز دارند که فراتر از یک سند متنی ساده است. به عبارت دیگر هر چه فایل موردنظر پیچیدهتر باشد مدیریت آن برای ذخیره سازی و حفاظت دشوارتر است (کتابخانه کنگره امریکا، 2009؛ نوردلند، 2007، ص. 85).فایلهای متنی
داده ها یا اطلاعات متنی، نوعی از داده یا اطلاعات است که شیوه ارائه آنها تنها بر استفاده از نویسههای متنی مبتنی است. دادهها و اطلاعات متنی را می توان در قالب پروندههای متنی ذخیره کرد. سندهای متنی فایلها، باید به قالبهای استاندارد متنی موجود تبدیل شوند. هر یک از این قالبها دارای نقاط ضعف و قوت خود برای ذخیرهسازی و حفاظت هستند. بنابراین تصمیم اینکه کدام قالب انتخاب شود باید مبتنی بر ملزومات فایل و نیازهای کاربران و آرشیوها باشد. هرچند که مدیریت ذخیرهسازی دیجیتالی فایلهای متنی ممکن است شامل قالبهای کاربردی مختلفی شود. البته سایر قالبها نیز ممکن است در آینده، مدیریت ذخیرهسازی و دسترسپذیری بهتری را فراهم کنند، که این قالبها بایستی با توجه به شرایط سازمانی استفاده شوند. برای مثال اَدُبی یک قالب پی. دی. اف ایجاد کردهاست که اخیراً به عنوان یک استاندارد بینالمللی برای تمامی سندهای متنی نیازمند به ذخیرهسازی امن، پذیرفته شده است. (ایزو شماره 19005) . مطالعه کتابخانههای دیجیتالی مطرح دنیا نشان داده است که گزینههای متعددی برای قالبهای فایل متنی و ذخیرهسازی اطلاعات متنی وجود دارد.قالب CSV
ذخیره دادههای خام که قالب متنی دارند. در این کاربرد هر سطر پرونده متنی میتواند به تعدادی فیلد تقسیم شود که با یک جداکننده (ویرگول، نقطهویرگول، نویسه پرش، یا...) از یکدیگر متمایز میشوند. این پروندهها را به آسانی میتوان به محیط نرمافزارهای صفحه گسترده وارد نمود یا از محیط این نرمافزارها، چنین پرونده متنی را صادر کرد. رمزگذاری پروندههای CSV باید مطابق با استاندارد یونیکد و استاندارد ملی 6219 انجام شده باشد. تبدیل کد این پروندهها را میتوان مانند تبدیل کد پروندههای متنی ساده انجام داد.قالب ورد مایکرو سافت
این قالب پرونده که با پسوند سهحرفی doc (یا docx در نسخههای جدید) مشخص میشود، قالب پروندههایی است که توسط نرمافزار ورد مایکروسافت تولید میشوند. این نوشتارها علاوه بر اطلاعات متنی، اطلاعات مربوط به صفحهبندی و قالببندی متن را نیز در خود ذخیره میکنند. به نظر میرسد به دلیل سلطه سیستم عامل ویندوز، این قالب در حال حاضر پراستفادهترین قالب برای تولید متن باشد. پروندههای doc در قالب رقمی ذخیره میشوند. برای دیدن و ویرایش آنها لزوما باید از نرمافزار ورد استفاده شود (البته نرمافزار رایگانی به نام نمایشگر ورد نیز وجود دارد که صرفا برای نمایش این قالب پروندهها استفاده میشود) . این قالب پرونده، قالبی اختصاصی محسوب میشود و استفاده از آن به دلیل باز نبودن ویژگیهای آن توصیه نمیشود. البته به نظر میرسد به دلیل گستردگی کاربرد این قالب، استفاده نکردن از آن ممکن نباشد. میتوان اسناد ذخیره شده در این قالب را با استفاده از روشهایی به قالبهای باز ذخیره نوشتارهای متنی (مانند ODT که قالب ذخیره نوشتارهای متنی در مجموعه نرمافزارهای اپن آفیس است) تبدیل نمود. باید توجه داشت که روشهایی که چنین نرمافزارهای آزادی برای گشودن و ویرایش و تبدیل نوشتارهای ورد مایکروسافت استفاده میکنند مبتنی بر مهندسی معکوس است و میتواند باعث شود که بخشی از دادهها هنگام تبدیل قالب از دست برود. در این زمینه باید سیاستی اتخاذ شود تا در درون سازمان و بخشهای خارج سازمان که نظارتی بر آنها وجود دارند، پروندهها از ابتدا در قالبی باز تولید و ذخیره شوند.نقاط ضعف و قوت ورد
نقاط قوت: - علاوه بر اطلاعات متنی، اطلاعات مربوط به صفحهبندی و قالببندی متن را نیز در خود ذخیره میکنند. - گستردگی کاربرد - میتوان اسناد ذخیره شده در این قالب را با استفاده از روشهایی به قالبهای باز ذخیره نوشتارهای متنی تبدیل نمود. نقاط ضعف: - برای دیدن و ویرایش پروندههای. doc لزوما باید از نرمافزار ورد استفاده شود. - در هنگام گشودن و ویرایش و تبدیل نوشتارهای ورد مایکروسافت، بخشی از دادهها هنگام تبدیل قالب از دست می رود.قالب نوشتار متنی اپن داکیومنت (اُ.دی.تی)
قالب نوشتار متنی اُپن داکیومنت (اُ.دی.تی) در اصل بخشی از مجموعه اُپن داکیومنت است. این مجموعه توسط یکی از کمیتههای فنی توسعهدهندگان نرمافزار اپن آفیس ابداع شده است و استاندارد 26300 ISO/IEC هم آن را پوشش میدهد. این استاندارد، یک استاندارد باز است که اولین بار پشتیبانی از آن در مجموعه نرمافزار دفتری اُپن آفیس انجام گرفتهاست. این قالب مبتنی بر اکس.ام.ال. است و در اصل دادههای موجود در پرونده را به شکل دیجیتالی (مانند شیوهای که در نوشتارهای مجموعه آفیس مایکروسافت انجام میشود) ذخیره نمیکند بنابراین دادهها و اطلاعات در آن ذخیره نمیشود. در این قالب میتوان در صورت پشتیبانی نرمافزار، از استاندارد اُپن داکیومنت باز استفاده و آن را ویرایش نمود. قالب اُ.دی.تی بسیاری از امکانات مورد نیاز برای واژهپردازی رادر نظر گرفتهاست وتقریباً تمام فعالیتهای مرتبط با این حوزه که با استفاده از ورد مایکروسافت انجام می شوند در قالب اُ.دی.تی هم قابل انجام هستند. مجموعه نرمافزا اُپن آفیس، امکان گشودن پروندههای ورد مایکروسافت وتبدیل آنها به قالب اُ.دی.تی را دارد.نقاط ضعف و قوت قالب نوشتار متنی اپن داکومنت
نقاط قوت: - رهایی کاربر از محدود بودن به یک نرمافزار یا مجموعه نرمافزاری خاص برای کار کردن با قالبهای نوشتاری - سهولت استفاده - تضمین گسترشپذیری به دلیل باز بودن استاندارد - جلوگیری از افزایش اندازه پروندهها و حفظ یکپارچگی دادهای پروندهها - استفاده از استانداردهای باز دیگر (مانند دابلین کور :SVG,HTML و...) - عدم نیازبه برگزیدن یک قالب ذخیرهسازی بین دو گزینه اکس.ام.ال. یا پرونده دیجیتالی. - باز بودن فرآیند تولید و توسعه اپن داکیومنت و در نتیجه عدم وجود سلطه هیچ تولیدکنندهای بر آن - پذیرفته شدن به عنوان یک استاندارد جهانی توسط سازمان جهانی استاندارد واستفاده از آن توسط بسیاری از سازمانها و موسسات. نقاط ضعف: - اصل دادههای موجود در پرونده را به شکل رقمی (مانند شیوهای که در نوشتارهای مجموعه آفیس مایکروسافت انجام می شود) ذخیره نمیکند. - غالبا در مواردی که صفحهبندی نوشتار پیچیده باشد، کاملا صحیح و مطلوب عمل نمیکند.اسکی
اسکی مخفف کد استاندارد برای تبادل اطلاعات امریکا است و مقدماتیترین قالب متن رمزگذاری است. این قالب که توسط مؤسسه استانداردهای ملی امریکا (انسی) ایجاد شده است، سنگ بنای کدگذاری متنی زبان انگلیسی و برخی زبانهای غیرانگلیسی است. از آن گذشته این قالب توسط نرمافزارهای کاربردی متعددی و فراهمآورندگان متعددی پشتیبانی شده که خصوصیت میانکنشی و حضور همه جانبة اسکی را افزایش میدهد (آرمز، 1381، ص. 233). هنگامی که فقط محتوای معنوی برای ذخیرهسازی امن مورد نیاز باشد، اسکی بهترین گزینه عملگرا محسوب میشود.نقاط قوت و ضعف اسکی
نقاط قوت: - غیرمالکیتی - منبع باز (دستیابی به مختصات فنی) - بدون نیاز به فشردهسازی - رمزگذاری نشده نقاط ضعف: - ظاهر و حس در این قالب از دست میرود. - هرگونه کارایی فایل از دست میرود. - اعتبار پیشینه را تأمین نمینماید. - علاوه بر نسخة پی. دی. اف، نسخة قابل ویرایش از متن نیز باید تهیه شود. - برای نگهداری نوشتار ترکیبی (متن، تصویر و ...) مناسب نیست.قالب پی. دی. اف
قالب پی.دی.اف توسط شرکت ادوب به عنوان زبان بازنمایی مدرک عمومی ایجاد و توصیف شده است. قالب پی.دی.اف مدارک قالببندی و صفحهآرایی شده را بازنمایی میکند. این مدارک ممکن است ساختارمند یا ساده باشند و شامل متن، تصاویر، گرافیک و سایر محتواهای چندرسانهای باشند. برای حواشی، فراداده، پیوندهای فرامتنی پی.دی.اف و نشان کتابها پشتیبانی وجود دارد. ویرایش اولیه 1.7 قالب در نوامبر 2006 منتشر شد و در جولای 2008 شماره 1-32000 ایزو را گرفت. ایزو 1-32000 : 2008 یک مکانیسم گسترش را معرفی کرد تا به فروشندگان و سایر سازمانها مجال گسترش در حد استاندارد بدون ایجاد مشکلات برای نرمافزار داده شود. شرکت ادوب در حال به کارگیری این مکانیسم برای افزایش پشتیبانی از کارآیی جدید در ابزارهای پی.دی.اف است. گسترش سطح 3 در ژوئن 2008 همزمان با انتشار آکروبات ریدر 9 منتشر شد. گسترش سطح 3 کارآیی اساسی و اضافی در مشخصات را حمایت می کرد. سطح 5 توسط شرکت ادوب در ژوئن 2009 در ترکیب با انتشار آکروبات 9 بیرون آمد. گسترش سطح 5 کارآیی اضافی بسیار کمی بر روی گسترش سطح 3 تامین نمود. عمدهترین تغییر، تهیه پشتیبان از یک ویرایش جدیدی از معماری اشکال ادوب اکس.ام.ال است. هر چند که پی.دی.اف یک قالب فایل مالکیتی است اما پایداری، عمر طولانی، ضریب اطمینان آن ثابت شده است. پی.دی.اف از بدو پیدایش خود تاکنون سازگاری با قالبهای قدیمی خود را به نحو احسن حفظ کرده است و بهعنوان یک محصول منبع باز باقی مانده است. پی.دی.اف که یک قالب فایل است و هم منبع باز و هم مالکیتی است، قالب مناسبی برای راهبرد مدیریت ذخیرهسازی و حفاظت بلندمدت میتواند محسوب شود. هر چند که پی.دی.اف بیشتر تمایل دارد که یک قالب آرشیوی پیش فرض باشد تا یک قالب دستیابی.نقاط قوت و ضعف پی. دی. اف
نقاط قوت: - استاندارد باز - قادر به حفظ کارآیی یک فایل و یک شیء دیجیتالی است - دارای قابلیت نرمالسازی - در سطح وسیعی به کار گرفته شده و در بسیاری از محیطهای کاری جا افتاده است. - سازگاری با قالبهای قدیمی - عمر بلند و ضریب اطمینان بالای قالب فایل نقاط ضعف: - مالکیتی - دارای ویژگیهایی مانند رمزگذاری است - زیر مجموعة پیچیدهای از ویژگیها و کارآیی را دارد. - فایل، قابلیت پردازش را از دست میدهد و یا فایل را متفاوت از آنچه که در اصل است، تفسیر میکند و در نتیجه اعتبار را زیر سؤال میبرد. - اعتبار و تمامیت فایل یا شیء دیجیتالی را زیر سؤال میبرد. - نمی تواند برای فایلهای پیچیده که کاملاً از فناوری موجود بهرهبرداری مینمایند مورد استفاده قرار گیرد.قالب پی.دی.اف./ای
اخیراً. پی.دی.اف/ ای به یک استاندارد بینالمللی تبدیل شده است (ایزو شماره 19005). این قالب هم برای تبادل اطلاعات دیجیتالی و هم برای حفاظت بلندمدت اشیای دیجیتالی مناسب است. پی.دی.اف/ ای برای اهداف مدیریتی آرشیوها در اسناد و غلبه بر نقاط ضعف پی.دی.اف ایجاد شد. بنابراین. پی.دی.اف/ ای هرگونه مشخصه و یا ویژگی را که با پویایی آرشیوی مانند رمزگذاری ناسازگار باشد را حذف میکند. پی.دی.اف/ ای همچنین اکس.ام.پی یا سیستم عامل فراداده وسیع را بهعنوان بخشی از استاندارد خود شامل میشود. فرادادة اکس.ام.پی در هر فایل بهعنوان متن ساده محاط شدهای است که هم احتمال نابودی را کاهش میدهد و هم دستیابی به فراداده را آسان مینماید. این قالب اکثریت نیازهای ذخیرهسازی امن و حفاظت دیجیتالی را تأمین مینماید.نقاط قوت و ضعف پی. دی. اف/ای
نقاط قوت: - دارای استاندارد ایزو شماره 19005 - خودکفا و خودسندپرداز است - فراداده مجاز مبتنی بر استانداردهاست و از XMP استفاده میکند. - در این قالب رمزگذاری انجام نمی گیرد. - در اصل برای حفاظت بلندمدت اسناد صفحه مدار متنی مناسب است. نقاط ضعف: - برخی از عناصرآن ممکن است در معرض حق مؤلف و ثبت اختراعات قرار گیرند. - شامل محتوای دیداری و شنیداری در فایل نمیشود. - فقدان کارآیی لازم - ساختار منطقی سند حتماً باید به هنگام تولید و ایجاد گنجانده شود. (لفیورگی 200؛ آآبرامز ، 200، صص. 18-19)قالب متن صنعت خبر (ان.آی.تی.اف)
یک قالب مبتنی بر اکس.ام.ال که توسط شورای مطبوعات و ارتباطات دور بینالمللی ایجاد شده است. ان.آی.تی.اف. محتوا و ساختار مقالات خبری و فراداده همراه آن را باز مینمایاند. هدف ان.آی.تی.اف. این است که به عنوان یک قالب، این امکان را به ناشران می دهد تا بتوانند ظاهر، حس و خصلت تعاملی مدارک خود را با پهنای باند، وسایل و نیازهای شخصی مشتریان خود سازگار نمایند. مدارک ان.آی.تی.اف. میتوانند به اچ.تی.ام.ال. و WML (برای وسایل بیسیم)، آر.تی.اف. (برای چاپ) و یا هر قالب دیگر دلخواه ناشر برگردانده شوند. ویرایش جدید این قالب با عنوان. ان.آی.تی.اف. 3/2 در اکتبر 2003 منتشر شده است و ویرایش 4.3 آن نیز در ماه می 2007 بیرون آمد.عوامل تداوم قالب ان. آی. تی. اف
اعلام: استاندارد باز NITF توسط شورای مطبوعات و ارتباطات راه دور بینالمللی، یک سازمان بینالمللی مستقل آژانسهای خبری و ناشران ایجاد شد. سندپردازی: مشخصات NITF در آدرس http://www.iptc.org/cms/site/index.html?channel=CH0154 موجود هستند. اتخاذ: اتخاذ اساسی توسط سرویسهای خبری (Newswire) .نگاه کنید به : http://www.iptc.org/cms/site/index.html?channel=CH0157. جوازدهی و ثبت اختراعات: هیچ شفافیت: XML انسان – خوانا. DTD کاملاً مستند شده خود سندپردازی: DTD شامل عناصری توصیفی است که مربوط به مقالات خبری میشوند مثلاً عنوان، خط کناری، سطر تاریخ، سرعنوان. همچنین در DTD عناصری برای موضوعات شماتیک، جزئیات نشر و تاریخچه مرور موجود هستند. وابستگیهای خارجی: هیچ ملاحظات محافظت فنی: هیچعوامل کیفیت و کارایی قالب ان. آی. تی. اف
ترجمه عادی: حمایت خوب یکپارچگی ساختار مدرک: NITF DTD ساختار یک مقاله خبری منفرد را بازمینمایاند. یکپارچگی صفحهآرایی و نمایش: برای تعریف ترجمه دقیق طراحی نشده است، بلکه قرار است از ترجمه با استفاده از سبک برگها برای اشاعههای مختلف از طریق PDA¬ها، RSS و مرورگرهای وب و غیره حمایت نماید. شامل حمایت همساز شده با HTML برای جداول و فهرستهاست. حمایت از ریاضیات فرمولها و غیره: حمایت نمیشود کارآیی فراتر از ترجمه عادی: از لینکهای اشیای رسانههای خارجی مانند تصاویر، آثار دیداری، شنیداری و غیره حمایت میکند. همچنین از محاطسازی اشیای رسانهها (در قالب دودویی) حمایت می کند.قالب اچ. تی. ام. ال
اچ.تی.ام.ال (زبان نشانهگذاری فرا متن توسعهپذیر ) مبتنی بر اکس.ام.ال است و بهگونهای طراحی شده است که در ارتباط نزدیک با عوامل کاربری مبتنی بر اکس.ام.ال عمل مینماید. سندهای اچ.تی.ام.ال میتواند با استفاده از ابزارهای استاندارد اکس.ام.ال نظارت، ویرایش و تأیید شوند. علاوه بر آن سندهای اچ.تی.ام.ال میتوانند کاربردهایی مانند برنامة کاربری و ریزبرنامهها را استفاده کند که یا به الگوی شیء سند اچ.تی.ام.ال متکی است و یا به الگوی شیء سنداکس. ام. ال . افزون بر آن، این قالب فایل بهطور گستردهای برای سندهای مبتنی بر وب به کار میرود و پدیدآورندگان محتوا میتوانند خانواده اکس. ام. ال را با تمامی مزایای سازشپذیری با فناوریهای قدیمی و جدید برای تمامی محتواها به کار ببرند. زیرا اکس.ام.ال قدرت و انعطافپذیری اس.جی.ام.ال را بدون پیچیدگی حفظ مینماید. این قالب در تبادل اسناد الکترونیکی، مدیریت اسناد و نشر سند استفاده میشود. اچ.تی.ام.ال مشکل پیچیدگی اس.جی.ام.ال را رفع کردهاست، به این ترتیب که مجموعه کوچکی از برچسبهای ساختاری و معنایی را که برای تولید نسبتاً ساده سندها مناسب بود را تعیین کرد. اچ.تی.ام.ال علاوه بر سادهسازی ساختار سند، ابرمتن را تقویت کرده و توانمندیهای چندرسانهای را نیز به کار بستهاست (رقمیسازی قالب سنتی مواد کتابخانهای ... ، 2007؛ آرمز، 13، ص. 242-243).نقاط قوت و ضعف اچ.تی.ام.ال
نقاط ضعف: - تا حدودی افت در سطح پیچیدگی SGML برای تمامی محیطهای اینترنتی مناسب نیست. - مشکلات ویژگی میان کنشی را دارد و قالبی است که مدیریت و حفاظت آن دشوار و هزینهبر است. نقاط قوت: - منبع باز و غیرمالکیتی -دارای سابقة پایداری، عمر دراز و حضور همهجانبه - نمونة کاربردی SGM یا استاندارد تعمیم یافته زبان نشانهگذاری و استاندارد ایزوشماره 8779 است. - به عنوان زبان استاندارد چاپ و نشر اینترنت و وب شمرده میشود. - دارای مجموعة فرعی محدود است که کاربرپسند است و شامل انعطافپذیری زیادی نسبت به ترکیبات مجموعههای مشخصات جدید و موجود است. شیوههای متناوب دسترسی به اینترنت را میسر میسازد. (نوردلند، 2007، ص. 92-93)اکس. ام. ال
اکس.ام.ال (زبان نشانه گذاری گسترش پذیر ) در سال 1998 توسط کنسرسیوم جهانی وب به عنوان استانداردی برای بازنمودن و تبادل داده ها در وب توسعه یافت. این زبان قالب متنی ساده و انعطافپذیری است که نقش مهمی در مبادله اطلاعات در محیط وب ایفا می کند. هدف از طراحی اکس.ام.ال. هوشمند ساختن وب از طریق ارائه ساختار معنایی محتوای صفحه های آن بود. اطلاعات بیشتر درباره اکس.ام.ال. را در فصل 5 (مارک اکس.ام.ال.) میخوانید.فایلهای تصویری
برای اسناد تصویری، قالب تیف و پی.ان.جی توصیه میشوند. از قالبهای فایلی که دارای فشردهسازی با از دست دادن اطلاعات هستند باید اجتناب شوند. اگرچه داده ممکن است مقداری اطلاعات به هنگام تبدیل از قالب مادر یا اصل به قالب حفاظت از دست بدهد. کتابخانة کنگره آمریکا چندین توصیه برای مدیریت حفاظت دیجیتالی بلندمدت فایلهای تصویری ارائه دادهاست. این توصیهها بر پایة ملاکهای گزینش قالب فایل است که در آغاز این مبحث مطرح شد. قالبهای فایل ممکن است بهلحاظ درجه وضوح، عمق بیت، توانشهای رنگ، پشتیبانی از فشردهسازی و فراداده، تغییر کنند. درخصوص فشردهسازی، فایلهای فشردهنشده یا فایلهای فشرده شده بدون از دست دادن اطلاعات مرجح است. سایر ملاکهای گزینش قالبها شامل ملاحظات فنی نظیر ارتقاء یا پردازش تصویری، حمایت وب و کنترل کیفیت و پویایی بلندمدت تصاویر است (تداوم برنامهریزی قالبهای دیجیتالی ، 2007). در اینجا به برخی از قالبهای فایل تصویری اشاره میکنم:قالب تیف
قالب استانداردی برای فایلها که عموما برای اسکن کردن، ذخیرهسازی و تبادل فایلهای گرافیکی استفاده شود. هدف اصلی و کاربردی این قالب به وجودآوردن محیطی غنی است که در آن، تبادل دادههای گرافیکی توسط نرمافزارهای مربوطه انجام شود. تیف ممکن است تنها قالب قابلاستفاده برای برنامههای قدیمی (مثلا برخی از نگاشتهای mac paint) باشد، اما در بیشتر برنامههای جدید میتوان تصاویر را با قالبهای گوناگونی چون گیف و جِیپگ ذخیره نمود (فرهنگ تشریحی کامپیوتر، 1381) . نقاط قوت و ضعف تیف نقاط قوت: - بسیار خوب ومناسب همراه با کاربردی فراگیر که به حضور همه جانبه ارتقاءیافتهای منجر شده است. - توسط طیف وسیعی از نرمافزارهای کاربردی پردازشگر حمایت میشود. - از انعطاف زیادی برخوردار است. - دارای سیستم عامل آزاد و مستقل است. - قالب مطلوبی برای تبادل اطلاعات مابین بخشهای مختلف یک آرشیو است. - استاندارد بالفعل است. - تصویر بدون لاسی (بدون از دست رفتن اطلاعات) تولید میکند. نقاط ضعف: - از زمان تولیدش توسط ادوبی در سال 1992 هیچ پیشرفت و ترقی چشمگیری نداشتهاست. - تولید یک دستگاه خوانشی کاملاً تابع تیف بسیار مشکل است، دستگاه خوانشی که به ظهور استانداردهای فرعی تیف منتهی شود. - تیف از الگوریتمهای فشردهسازی حمایت میکند که توسط نرمافزار مالکیتی دارای مجوز و به ثبت رسیده استفاده میشود. - فایلهای فشرده شده تیف ممکن است باعث از دست رفتن اطلاعات شوند. - اکیداً برای نقشه بیت داده استفاده میشود و متن را دربرنمیگیرد. - با فایلهای JEPG سازگاری ندارد. - بیش از 4 گیگابایت داده را نمیتواند ذخیره کند. (کتابخانه دیجیتالی کالیفرنیا، 2009، ص. 2-3)قالب پی. ان. جی
قالب فایل پی.ان.جی (گروه گرافیک شبکه قابل حمل ) برای جایگزینی گیف (قالب تبادل گرافیک) و تیف ایجاد شد. پی.ان.جی براساس بسیاری از ویژگیهای گیف از جمله کارآیی و اجتناب از فناوری فشردهسازی مجاز گنجانده شده در قالب فایل، توسعه پیدا کردهاست. علاوه بر آن پی.ان.جی کنترل کیفیت بهتری را برای تکثیر رنگی دقیق، روشنی اصلاح گاما، شفافیت برای کاربرد در طراحی گرافیکی را فراهم میکند. مجموعه فراداده آن ساده است با این وجود میتواند در صورت لزوم توسعه یابد، اگر که فراداده ساختاری بیشتری در آینده مورد نیاز باشد. نقاط قوت و ضعف پی. ان. جی نقاط قوت: - منبع باز است. - مقرون به صرفه است. - بدون حق ثبت اختراع - فشردهسازی بدون از دست رفتن اطلاعات - پشتیبانی از فراداده نقاط ضعف: - جایگزینی برای قالب گیف و جانشین بالقوه قالب تیف - مابین مرورگرها و مؤسسات بینالمللی استاندارد (مانندW3C) از حمایت و پشتیبانی زیادی برخوردار است – قرار است به عنوان استاندارد بینالمللی ISO/IEC شماره 15948 بیرون بیاید - اجازه میدهد که اطلاعات پروفایل رنگی در داخل تصویر ذخیرهسازی شود و بدین ترتیب تکثیرهای رنگی بسیار دقیقی را امکانپذیر میسازد. - از تصویر متحرک پشتیبانی نمیکند. - انعطاف و نرمش سایر قالبهای فایل مانند JEPG2000 را ندارد. - برخی از برنامههای کاربردی نرمافزاری که تصویر پی.ان.جی را مینویسند در معرض فشردهسازی با از دست رفتن اطلاعات است. - به خوبی توسط فتوشاب ادبی و اینترنت اکسپلورر برای برنامه ویندوز حمایت نمیشود.جیپگ
گروه متخصصان منسجم عکاسی، جیپگ را در اواخر دهة 80 ایجاد کردند. بعدها قالب فایل جیپگ 2000 به عنوان جایگزینی برای قالب جیپگ/جی.اف.آی.اف معرفی شد که دارای کاربرد متداولی در اینترنت بود.نقاط قوت و ضعف جیپگ
نقاط قوت: -کوچک بودن اندازه پروندة ذخیره شده - ذخیره دادههای تصویری با دقت 24 بیت در پیکسل - فشردهسازی خوب که میتوان تصاویر را با سرعتی مطلوب از طریق شبکه انتقال داد. - فشردهسازی بدون از دست رفتن اطلاعات - مناسب برای نسخههای دستیابی - مناسب برای ذخیرهسازی تصاویر در کتابخانههای بزرگ نقاط ضعف: - برای تصاویری که تعداد رنگ محدود دارند مثل کاریکاتورها و یا نقشهها مناسب نیست. - تبدیل تصاویر گیف به جیپگ در اغلب موارد با افت کیفیت همراه است. - در تصاویری که قرار است توسط ماشین، تحلیل و پردازش شود نباید از این قالب استفاده کرد. - برای تصاویری که قرار است اشیایی با لبههای تیز را نمایش دهند مثل نویسههای متن، مناسب نیست.جیپگ 2000
جیپگ 2000 دارای فناوری ثبت اختراع شده است. این قالب از فشردهسازی لاسی (بدون از دست رفتن اطلاعات) استفاده میکند. این نوع فشردهسازی از انواع فشردهسازیهای متداول مقرون به صرفه است که تصویر را با کیفیت نسبتا مناسبی ایجاد میکند و نهایتاً به یک کجنمایی تصویری (مرئی) منجر میشود. حمایت برای فایل جیپگ 2000 هنوز به صورت دورهای ادامه دارد. با این وجود به دنبال اخذ استاندارد ایزو جیپگ 2000 این وضعیت کاملاً تغییر کرد و ممکن است ویرایشهای جدیدی از کاربردهای جدید نرمافزاری آن ارائه شود (قالبها، ارزیابی ، 2006؛ خلق تصاویر رقمی ، 2008؛ انتخاب یک قالب فایل ، 2008؛ آبرامز، 2007، ص. 18).نقاط قوت و ضعف جیپگ 2000
نقاط قوت: - مختصات باز - استاندارد ایزو/ IEC شمارة 15444 و استاندارد ITU شمارة T.800 محبوبترین تصویر برای اینترنت را فراهم میسازد. - دارای فشردهسازی مقرون به صرفه - پشتیبانی از استانداردهای فراداده مانند دابلین کور - امکاناتی را برای تغییر کیفیت و اندازة تصویر بنابر نیاز و مورد به وجود میآورد. - امکان نمایش اجسام سه بعدی - زوم کردن بدون استفاده از ابزارهای اضافی - رمزگذاری آن یک استاندارد بینالمللی است و میتواند توسط استانداردهای ایزو و ITU-T خریداری شود. - فشردهسازی لاسی (بدون از دست دادن اطلاعات) را پشتیبانی میکند. - ویرایشهای متعدد و مختلفی با مجموعه ویژگیهای مختلف دارد. - شامل فناوری ثبت اختراع شده است. - این قالب در سطوح فشردهسازی بالا، به جای نمایش دادن بخشهای تشکیلدهندة تصویر، باعث مات شدن عمومی تصویر میشود. نقاط ضعف: - برخی از عناصرآن ممکن است در مشمول حق مؤلف و ثبت اختراعات قرار گیرند. - شامل محتوی دیداری و شنیداری در فایل نمی شود. - فقدان کارآیی لازم - ساختار منطقی سند حتماً باید به هنگام تولید و ایجاد، گنجانده شود. (نوردلند، 2007، ص. 93-96؛ آبرامز، 2007، ص. 19)فایلهای دیداری و شنیداری
مدیریت ذخیرهسازی اشیای دیجیتالی یا تکثیر نوارهای آنالوگ بر روی یک واسطه دیجیتالی دسترسپذیر برای فایلهای دیجیتالزاد و برای آن چیزهایی که دارای نسخه آنالوگ نیستند، میباشد. این فایلهای دیجیتالی به شدت نسبت به متروک ماندن فناورانه و نرمافزاری تأثیرپذیر هستند. در حال حاضر دبلیو.ای.وی و ام.پی.ای.جی دو قالب فایل توصیه شده برای ذخیرهسازی فایلهای دیداری و شنیداری هستند. ام.پی.ای.جی شمارة استاندارد ایزو را اخذ کردهاست اما دبلیو.ای.وی توسط آرپانت (شبکة دستیابی و حفاظت منابع الکترونیک ) توصیه شده است. قالبهای دبلیو.ای.وی و ام.پی.ای.جی برای این ایجاد شدند تا خطر از دسترفتن اطلاعات را در فایلهای دیداری و شنیداری به حداقل برسانند. کارل فلایشهاور مسئول هماهنگی پروژه برای دفتر اقدامات راهبردی کتابخانه کنگره چهار موضوع را در رابطة با مدیریت ذخیرهسازی فایلهای دیجیتالی دیداری و شنیداری شناسایی کردهاست. این موضوعات عبارتند از: 1. انتخاب قالب هدف برای قالبسازی مجدد؛ 2. تعیین کیفیت کپی یا نسخه قالب شده مجدد؛ 3. شکل بخشیدن به بسته اطلاعات و اهمیت فراداده؛ 4. تجزیه و تحلیل طول عمر در یک محیط بدون رسانه. در انتخاب یک قالب هدف، اعلام یا انتشار ، اقتباس ، شفافیت ، خودسندپردازی ، وفاداری و حمایت میدان صوتی ، شش عامل مهم در گزینش ساختار زنجیزة بیت و نوع فایل هستند. همانطور که در مورد قالبهای فایل متن و تصویر ملاحظه شد این شش عامل بر روی استاندارد باز یا مختصات باز، ویژگی میانکنشی و ملاکهای پشتیبانی فراداده متمرکز هستند. وفاداری، پشتیبانی قالب فایل را برای وضوح بالای صدا میسنجد، حال آنکه حمایت میدان صدا مشخص میکند که آیا قالب مربوطة صدای استریو و یا حتی صداهای اطراف را نشان میدهد یا نه؟ موضوع دوم و سوم بر روی قالبسازی مجدد و تکثیر فایلهای آنالوگ بر روی یک قالب دیجیتالی متمرکز است. هر چند که موضوع چهارمی یعنی طول عمر قالبهای فایل به عنوان دستورالعملی برای راهبرد ذخیرهسازی دیجیتالی از طریق اتخاذ الگوی مرجع سامانه اطلاعات آرشیوی باز اُ.ای.آی.اس دارای کاربرد وسیعتری است (فلایشهاور، 2004). در حال حاضر کتابخانة کنگره امریکا قالب فایل دبلیو.ای.وی میکروسافت را به خاطر قابلیت آن در برآوردن آزمایشهای انتخاب، اعلام یا انتشار و وفاداری، برای ذخیرهسازی امن فایلهای دیداری و شنیداری خود انتخاب کردهاست.دبلیو. ای. وی
قالبی برای فایلهایی است که ویندوز صداها به صورت موجی در آنها ذخیره میشود. پسوند این فایلها wav. است. بسته به فرکانس نمونهگیری، اینکه صدا به صورت مونو یا استریو است و اینکه 8 یا 16 بیت برای هر نمونه به کار میرود، هر دقیقه از صدایی که ذخیره میشود به اندازه 644 کیلو بایت یا 27 مگابایت فضا اشغال میکند (فرهنگ تشریحی کامپیوتر، 1381) .نقاط قوت و ضعف دبلیو. ای. وی
نقاط قوت: - دارای قالب فایل استاندارد برای استفاده بر روی رایانههای شخصی سازگار با IBM، هم برای محصولات چندرسانهای و هم شنیداری است - فایلها را فشردهسازی نمیکند و هیچگونه از دست-رفتن اطلاعاتی در بین نیست. - توسط ارپانت توصیه شده است. نقاط ضعف: AIFF به عنوان یک اطلاعات آرشیوی خیلی کمتر استفاده شود چرا که فایلها بسیار وسیع هستند.ام.پِک
گروه متخصصان تصاویر متحرک (ام.پک ) مجموعهای از استانداردهای فشردهسازی را برای متحرک¬ساختن تصاویر (مانند فیلم، ویدئو و تصویر متحرک) را ایجاد کردهاند. در نتیجه بسیاری از ویرایشهای دستگاههای صوتی و تصویری ام.پی.ای.جی1 موجود هستند که قادر به رمزگذاری و ویرایش فایلهای دیداری – شنیداری هستند. ام.پِک شامل رمزگذاری تصویری مدرج نیز میباشد که ویژگی فشردهسازی بسیار بالای اطلاعات را میسر میسازد (تداوم قالبهای رقمی، 2007).نقاط قوت و ضعف ام. پی. ای. جی
نقاط قوت: - دارای استاندارد ایزو / IEC به شمارة 11172 - یک قالب عامهپسند برای دی. وی. دی. است و یک کاربرد بسیار همهجایی را ایجاد کرده است. - توسط دیگر فراهمآورندگان نرمافزار حمایت میشود. نقاط ضعف: - مالکیتی است - فشردهسازی داده را ممکن میسازد. - چندین و چند ویرایش قالب موجود است. این قالبهای فایل، نمونههایی هستند که برای ذخیرهامن تصاویر الکترونیکی توصیه شدهاند. برخلاف اسناد متنی، حفاظت تصاویر نیاز به فناوریهای پیچیدهتری دارد. قالبهای دیداری– شنیداری شامل هم بیتهای حاوی تصویر و هم بیتهای اطلاعات سرصفحه است، اطلاعاتی که با کمک آنها میتوان فایل را خواند و تفسیر کرد. به هنگام انتخاب قالبهای فایل، موضوعات و معیارهای انتخاب قالب، به شناسایی استانداردهای لازم برای مدیریت ذخیرهسازی امن دیجیتالی کمک میکند. ایجاد استانداردهای جدید و متروک ماندن قالبهای قدیمی، گزینش یک قالب فایل را تحت تأثیر قرار داده و انتقال به یک قالب جدید برای ذخیرهسازی دیجیتالی را فراهم میکند (نوردلند، 2007، ص. 97-99). پس از انتخاب قالبهای فایل بایستی نظارت مداوم صورت گیرد تا هرگونه اشتباه یا از دست رفتن اطلاعات در طول زمان کشف شود. در صورتی که پویایی قالب مربوطه با شکست روبرو شود، اعتبار، اعتماد و یکپارچگی فایل، زیر سؤال خواهد رفت. یکی از موارد مرتبط با پویایی قالب، دسترسپذیری آن است. در صورتی که قالب فایل از ویژگی میانکنشی با سایر سامانهها برخوردار نباشد، فایل موردنظر غیرقابل دسترس است. در نتیجه راهبرد ذخیرهسازی با شکست مواجه خواهد شد. خلاصه آنکه قالبهای فایل باید هم اعتبار حفاظت و هم سهولت دسترسی را برآوردهسازد. افزون برآن، برخی از آرشیوهای ملی از جمله آرشیو ملی انگلستان خاطر نشان میسازد که «چالش اندکی بین نیاز برای قالبهای دادههای قالب شده و قابل پردازش وجود دارد. از منظر ذخیرهسازی و استفاده مجدد، داده باید قابل دستیابی و پردازش باشد. برای مقاصد دستیابی، کنترل قالبسازی ممکن است مهمترین معیار باشد و برای داده بهترین شکل این باشد که توسط کاربران نهایی قابل پردازش نباشد. گاهی شاید بتوان این اختلافنظرها را اینگونه حل کرد که قالبهای مختلفی را برای مقاصد ذخیرهسازی و دستیابی استفاده کنیم (آرشیو ملی انگلستان، 2003).»پدیدآوران این مطلب
دیدگاهها
برای نوشتن دیدگاه وارد شوید.




